Ashtangahridayasamhita 1.3.35: Sarvāṅgasundarā

1.3.35.1

ayameva- haimantaḥ, vidhiḥ- pūrvoktaḥ, śiśire ca viśeṣataḥ- atiśayena kāryaḥ| kutaḥ ? ityāha- yasmāttasmin kāle śītamadhikaṃ bhavati, kālasvābhāvyāt| tathā, ādānakālājjātamādānakālajaṃ ca raukṣyaṃ bhavati| tato hetudvayādviśeṣeṇa haimantiko vidhiḥ sevyaḥ| hemante "rasān snigdhān śīlayet" ityuktam| śiśire tānatiśayena śīlayet| evaṃ sarvo+api haimantikau vidhiryojanīyaḥ| ādānakālajamityanenaitaddyotayati| ādānakāla eva raukṣyasya kāraṇam, nānyat| ata eva hemante śīte+api raukṣyaṃ nāstyeveti| ādānasya ca prārambhamātratve eva śiśirasya sambhava iti śiśire kiñcideva raukṣyaṃ vedyam| nanu, yathā raukṣyamādānakālajaṃ tathauṣṇyamapi| tathā coktam- "tasmin hyatyarthatīkṣṇoṣṇarūkṣāḥ" iti| evaṃ cauṣṇyasadbhāvācchītasya hemantato hāniḥ prāptā, na tvādhikyam| tatkathamuktaṃ "tadā hi śītamadhikam" iti ? brūmaḥ| raukṣyasya dvau hetū| ekastāvadbhagavaddivākarakarairjagatsnehādānam| dvitīyastvāgneyaḥ kālaḥ| tadevaṃ raukṣyeṇobhayahetujena śiśire kāle vātāḥ śītasvabhāvā āhitādhikaśaktayo jāyante haimantebhyo mārutebhyaḥ| tathāvidhāścauṣṇyenādānakālajenādānakālaprāthamyādaprāptabalena śiśire nābhibhūyante| anabhibhūtāśca śītasvabhāvatvācca śītameva vardhayanti| ato yuktaṃ śītādhikyaṃ śiśira iti|