Ashtangahridayasamhita 1.4.23.1
Sarvāṅgasundarā 1.4.23.1
- Language
- Sanskrit
1.4.23.1
mūtrarodhajeṣu punaḥ prāgbhaktaṃ-bhojanātpūrvaṃ, ghṛtaṃ pāne śasyate| jīrṇāntikaṃ ghṛtaṃ ca śasyate| katham ? uttamayā mātrayā-ahorātrajaraṇalakṣaṇayā| yojanādvayametaccāvapīḍakasaṃjñitaṃ-avapīḍakamucyate| yojanayordvayaṃ yojanādvayaṃ,-prāgbhaktasnehayojanā jīrṇāntikasnehayojanā ca| tatra, prāgbhaktaṃ-yatra ghṛtapānasamanantaraṃ bhaktaṃ bhujyate, jīrṇāntikaṃ-yat hyastane+anne jīrṇe ghṛtaṃ prayujyate| pradeśāntareṣvavapīḍakaśabdena yojanādvayametadasmiṃstantre vedyam| tathā ca vakṣyati (hṛ. ci. a. 8/124)- "rasaiḥ koṣṇaiśca sarpirbhiravapīḍakayojitaiḥ" iti| tathā+aṣṭāṅgāvatāre mūtrodāvartacikitsāyām-"avapīḍakasarpiśca viśeṣānmūtraje gade" iti| nanu, vegadhāraṇena bāhulyena maruta eva kopaḥ| tathā ca vakṣyati (asminnevādhyāye ślo.23)- "tataścānekadhā prāyaḥ pavano yatprakupyati" iti| pavanavijaye ca tailaṃ yathā varaṃ na tathā ghṛtam| atastailasyaivāvapīḍakayojana matrocitam, na sarpiṣaḥ| atrocyate| tailasya vātajito+api baddhaviṭkālpamūtrasvabhāvatvādatrāyogyaṃ pānam| tathā ca vakṣyati (hṛ.sū.a. 5/55)- "tailaṃ svayonivat" ityārabhya yāvat "baddhaviṭkam" iti| svayonivadityukteścālpamūtratvam| tathā ca vakṣyati (hṛ. sū. a. 6/21)- "uṣṇastvacyo himaḥ sparśe keśyo balyastilo guruḥ| alpamūtraḥ" iti| tadevaṃ tailasya baddhaviṭkālpamūtrasvabhāvatayā tadīyo+avapīḍako mūtrarodhottheṣu rogeṣvauṣadhatvena na yuktaḥ, api tu sarpiṣa eva yuktaḥ|
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit