Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangahridayasamhita 1.5.29: Sarvāṅgasundarā

Sarvāṅgasundarā 1.5.29

Language
Sanskrit

Sarvāṅgasundarā

1.5.29.1

ādiśabdena saṅgrahoktā (sū.a.6) gṛhyante| yathā-"kaupasārasatāḍāgacauṇḍyaprāsravaṇaudbhidam| vāpīnadītoyamiti tatpunaḥ smṛtamaṣṭadhā|| [kaupaṃ svādu tridoṣaghnaṃ laghu pathyaṃ ca sarvadā| kṣāraṃ tu kaphavātaghnaṃ dīpanaṃ pittakṛtparam|| kaṣāyabahulaṃ śleṣmapittaghnaṃ vātakṛcca tat| tṛṣṇāghnaṃ sārasaṃ balyaṃ kaṣāyamadhuraṃ laghu|| vātalaṃ laghu tāḍāgaṃ, cauṇḍyaṃ pittakaraṃ smṛtam| laghuśītāmalaṃ svādu proktaṃ prāsravaṇaṃ jalam|| audbhidaṃ svādu pittaghnaṃ dīpanaṃ guru kiñcana| sakṣāraṃ kaṭu vāpyambu pittalaṃ kaphavātajit|| laghvalpadoṣaṃ susvādu navavāpīṣvavārṣikam| anabhiṣyandi nādeyaṃ kaṭukaṃ kaphapittajit|| viśadaṃ vātalaṃ rūkṣamanavasthitalāghavam|"] iti| suśrute (?) caiṣāṃ lakṣaṇamuktam| yathā-"bhūmyutkhātasamudbhūtamindranīlasamaprabham| vimalaṃ madhurāsvādaṃ kaupaṃ jalamudāhṛtam|| nadyāḥ śailavarādvāpi srutamekāntasaṃsthitam| kumudāmbhojasañchannaṃ vāri sārasamucyate|| praśastabhūmibhāgasthaṃ naikasaṃvatsaroṣitam| kaṣāyamadhurāsvādaṃ tāḍāgaṃ salilaṃ smṛtam|| svayaṃśīrṇaśilāśvabhre nīlotpalanibhaṃ jalam| latāvitānasañchnnaṃ budhaiścauṇḍeyamucyate|| śailasānusamudbhūtaṃ spṛṣṭaṃ vātahimātapaiḥ| laghu śītāmalaṃ svādu smṛtaṃ prāsravaṇaṃ jalam|| vidārya bhūmimudbhūtaṃ mahatyā dhārayā sravet| yajjalaṃ veditavyaṃ tadaudbhidaṃ svādu śītalam|| pāṣāṇairiṣṭakābhirvā baddhā syādyā tu kūpavat| vāpi sā khalu vijñeyā kṛtasopānapaṅktikā|| nadyāṃ śailaprasūtāyāṃ gomedakamaṇiprabham| praśastabhūmibhāgasthaṃ jalaṃ nādeyamucyate||" iti| "pauṣādidvitayeṣviṣṭaṃ viśeṣeṇa kramājjalam| sarastaḍāgayoḥ kūpacuṇḍayoḥ prasravaṇodbhidoḥ|| kūpendrayoḥ kūpacuṇḍayoḥ sarvaṃ pathyaṃ tataḥ param|" tadetān kūpādīn jāṅgalānūpaśailān samāśritya jātān vidyāt| jāṅgalādideśajān yathāyogaṃ laghūn gurūṃśca jānīyādityarthaḥ| tatra jāṅgaladeśe kūpādīnāṃ saptānāṃ bahūdakasambandhābhāvāllaghutvaṃ vedyam| ānūpe tu bahūdakasambandhādgurutvaṃ vedyam|śaile tūdakālpatayā laghutaratvaṃ vedyam| tathā ca saṅgrahe (sū.a.6)- "dhanvānūpamahīdhrāṇāṃ sāmīpyādgurulāghavam|" iti|

Linked texts (1)