Pramāṇa · Search · About · API

Ashtangahridayasamhita 1.5.6.1

Sarvāṅgasundarā 1.5.6.1

Language
Sanskrit

1.5.6.1

tatrādau toyavargaḥ| tattoyaṃ dvedhā,- divyaṃ bhaumaṃ ca| divyaṃ caturdhā,- dhāraṃ kāraṃ tauṣāraṃ haimaṃ ca| dhāraṃ dvedhā,-gāṅgaṃ sāmudraṃ ca| tatra gāṅgaguṇānāha-jīvanamiti| jīvanaṃ prāṇadhāraṇam| tarpaṇaṃ-tṛptijananam| hṛdyaṃ-hṛdayasya priyam, tatprasādakaratvāt| hlādi-sukhajanakam| buddhiprabodhanaṃ-prajñāvikāśajanakam| tanu-sarvebhyo+api viralam| avyaktarasaṃ-rasavadapyanabhivyaktamadhurādirasaviśeṣam| mṛṣṭaṃ-jihvendriyapriyam| śītaṃ-sparśavīryābhyām| laghu-śīghrapākam| amṛtopamaṃ-devānāmamṛtamivedaṃ manuṣyāṇām| gaṅgāmbu-ākāśagaṅgātoyaṃ meghairānītam| nabhaso bhraṣṭaṃ-ākāśātpatitam, divyamityarthaḥ| gaṅgāmbviti sāmudrasya vyāvṛttyartham| nabhaso bhraṣṭamiti bhaumasya| divyasya bhaumādviśeṣamāha-spṛṣṭamiti| divyameva bhūsambandhādbhaumamucyate-spṛṣṭamiti| devyameva bhūsambandhādbhaumamucyate| taccārkādibhiḥ spṛśyate| spṛṣṭaṃ ca vyaktarasatvādidoṣasambandhāddhitāhitatve bhūyo deśakālāvapekṣate| bhūyograhaṇaṃ divyasyāpi kiñciddeśakālāpekṣatvaṃ dyotayati| deśāpekṣā yathā-supātrasthaṃ hitam, ahitaṃ duṣpātrastham| vakṣyati hi-"aindramambu supātrasthamavipannaṃ sadā pibet|" iti| kālāpekṣā yathā-ārtavaṃ hitam, anārtavamahitam| vakṣyati hi-"anārtavaṃ ca yaddivyamārtavaṃ prathamaṃ ca yat " iti| bhaumaṃ tu bhūyastato+apyadhikamapekṣate| tatra deśāpekṣā yathā-jāṅgale hitam, ahitamanūpe| tatrāpi śucyādau hitam, ahitamaśucyādau| tatrāpi kūpādau hitam, ahitaṃ ṣalvalādau| tatrāpi supātre hitam, ahitaṃ duṣpātre| tatrāpi kvaciddehe hitam, ahitaṃ kvacit ityādi| kālāpekṣā yathāśaraddhīṣmayorhitam, ahitamanyadā| tatrāpi divā hitam, ahitaṃ rātrau| tatrāpi bhuktasya madhye hitam, ahitamantādyoḥ, ityādi| divyaṃ sarvadā sarvatra sarveṣāṃ hitam|

Linked texts (1)