Ashtangahridayasamhita 1.6.80.1
Sarvāṅgasundarā 1.6.80.1
- Language
- Sanskrit
1.6.80.1
maṇḍādīnāṃ yathāpūrvaṃ lāghavam| tenaudanamapekṣya laghvī vilepī, tato+api peyā, peyāto maṇḍo laghutara ityartho+avatiṣṭhate| maṇḍapeyāvilepyodanānāṃ yathāpurvaṃ lāghavamityeva vaktavye yadatraudanasya pṛthakpāṭhaḥ, sa idaṃ jñāpayati,-maṇḍādayo lājopādānā vedyāḥ, na tu taṇḍulopādānāḥ, yathā-odanaḥ, iti| tathā ca muniḥ (ca, sū,a.27|252)-"śṛtaḥ pippaliśuṇṭhībhyāṃ yukto lājāmbudāḍimaiḥ| maṇḍaḥ sandīpayatyagniṃ vātaṃ cāpyanulomayet||" iti| taduktam \_"dravyasyārdhapalaṃ dattvā toyasya prasthamāvapet| ardhaśeṣaṃ gṛhītvā tatkarṣau dvau dāḍimasya ca|| yuktaṃ saindhavaviśvāhvadhānyakaiḥ śāṇamātrakaiḥ| dvikarṣamātrairlājaiśca bhūyaḥ saṃkvathitaṃ ca tat|| pippalījīrakābhyāṃ ca śāṇaikenāvacūrṇitam| peyāsveṣa vidhiḥ kalpyo dāḍimādikṛtāsvapi||" iti| tathā (suśrute sū. a. 46|345)-"sikthairvirahito maṇḍaḥ peyā sikthasamanvitā| dhanasikthā vilepī syādyavāgūrviraladravā||" iti| anye tu maṇḍalakṣaṇaṃ peyālakṣaṇaṃ cānyathaivecchanti| tathā tallakṣaṇam-"lājāmbusaindhavakaṇādhānyanāgaradāḍimaiḥ| yukto vimṛditaḥ pūto maṇḍaḥ saṃskṛta ucyate|| nirdravyā prākṛtā peyā takradāḍimataṇdulaiḥ|" iti| sāmānyapeyāyāśca takradāḍimalājādisādhitāyā guṇanirdeśo+ayam, na tu viśiṣṭāyā jvaracikitsādivihitāyā iti draṣṭavyam| tasyāstu tatraivetyarthaḥ, viśeṣagrahaṇātkarmāntaranirdeśācca| tatra-teṣu maṇḍādiṣu madhye, maṇḍaḥ śivaḥ| tathā, vātānulomanaḥ| tathā, tṛṣaṃ glāniṃ doṣaśeṣaṃ ca hantīti tṛḍglānidoṣaśeṣaghnaḥ| "amanuṣyakartṛke ca" ityatra ṭhak| doṣasya śeṣo doṣaśeṣaḥ| eṣa eva hi vihitavamanasya vihitavirecanasya vā kiñciccheṣo yo doṣaḥ, tasya| doṣaśeṣeti vacanajñāpakāt kṛtavamanavirecanasya doṣaśeṣakaraṇam| tena ca vamanakarmaṇi virecanakarmaṇi vā kartavye+atiyogabhayāt doṣaśeṣaḥ kāryaḥ, ityayamartho yuktyā pratipāditaḥ| tathā, maṇḍaḥ pācano dhātusāmyakaraśca| tathā, srotasāṃ mārdavaṃ karoti| tathā, svedayatīti svedī, vahniṃ ca dīpayati|
Linked texts (1)
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit