Ashtangasamgraha 77

Śaśilekhā 77

Language: Sanskrit

77.p1

nidānasthāne jvarādikrameṇa pradhānarogāṇāṃ hetvādikramamuktvā teṣāmeva tenaiva krameṇa sādhyānāṃ sanāmavamaraprāptaṃ pratīkāraṃ pradarśayituṃ caturthasthānamārabhyate |

77.1

athetyādi pūrvavadvyākhyeyam | itītyādi ca | cikitsitaṃ pratīkāraḥ |

āmāśayastha ityādinā prakṛtārthaprastāvanā | yadyasmādāmāśayasthatvādirūpo doṣo duṣṭo vātādirjvaraṃ vidadhāti tasmājjvare prathamaṃ laṅghanaṃ kurvīteti sambandhaḥ | hetunirdeśenaitat pradarśyate | yeṣu jvareṣvevaṃrūpatā samprāptestatraiva laṅghanaṃ vidheyaṃ nānyatra | tathā ca vakṣyati | “ śuddhavātakṣayāgantu jīrṇajvariṣu laṅghanam | neṣyata ” iti | atra ca laṅghanaśabdena na vamanādikaṃ sarvaṃ laṅghanamucyate | kintu upavāsa eva | nanu tallaṅghanaṃ kasyāmavasthāyāṃ kurvītetyāha | prāgrūpeṣvityādi | jvarasya pūrvarūpadarśana eva laṅghanaṃ kurvīta yadā tu prāgrūpadarśanakāle nidānasya sādhāraṇatvādparijñānādvā laṅghanāviṣayatā āśaṅkyate tadājvarādāvapi yojyam | jvarasyādirjvarādiḥ jvaraprārambha ityuktaṃ prāgrūpeṣu jvarādau veti | anye punarevaṃ varṇayanti jvarasya prāgrūpeṣu laṅghanamanavaśyaṃ kurvīta jvarādau jvaravyaktātāprādurbhāve vā laṅghanaṃ kurvīta tena śuddhavātādiviṣaye vyakte jvare laṅghanaṃ na vidheyam | balaṃ yatnena pālayannityanenaitaducyate tāvallaṅghanaṃ kurvīta yāvatā balahānirna bhavati, tena laṅghitaliṅgaprādurbhāvābhāve'pi balapālanānurodhena laṅghanādviramet balādhiṣṭhānamityādinā balapālane heturucyate |

77.4

laṅghanairityādinā sarvalaṅghanānāṃ jvaraviṣayāṇāṃ suprayuktānāṃ phalanirūpaṇam | laṅghanairvamanādibhirdoṣe tatsādhye jvarārambhake kṣapite tatkṣapaṇācca bhasmāpanayanenevāgnau dīpte lāghave cotpanne svāsthyādikaṃ jāyate doṣakṣapaṇādūrdhvaṃ laṅghanenānindhanatvādagnernāśa eva svāsthyādyabhāvaśca | tathā coktam | “ maṃdodhvanāstravisrāvasnehayojanalaṅghanairyātyagnirmandatā ” miti | tatra ca laṅghanaśabdena upavāsa eva bhaṇyate | svāsthyaṃ rogābhāvaḥ | paktirannādīnāṃ pākaḥ | nanu kiṃ sarvatrāniyamena sarvameva laṅghanaṃ vidheyamāhoscit kenacidviśeṣeṇetyāha |

77.7

tatretyādi | utkṛṣṭaḥ prabhūtaḥ | samutkliṣṭaḥ sthānātsamantāccalitaḥ | kaphaprāyaḥ śleṣmapradhānaḥ | calo naikatrasthitiśīlaḥ | saha hṛllāsādibhirvartate yo malaḥ tathāvidhe male doṣe vamanārhasya sato jvaritasya vamanameva śastaṃ nānyallaṅghanamiti sambandhaḥ | sadyobhuktasya tvannavṛddhe'pi jvare sañjāte vamanameva śasyate | āgantāvapi bhojanasyājaraṇādinā doṣānubandhalakṣaṇārtham | sāme tu jvare sadyo muktasya sañjāte viśeṣato vamanam | vamanārhagrahaṇena pratiṣiddhavamanānāṃ garbhiṇyādīnāṃ vamanāviṣaye'pi jvare vamanaṃ pratiṣidhyate | tacca vamanamanyathā utkṛṣṭatvādilakṣaṇaviparite male prayuktaṃ śvāsādīn jvaritasya kuryāt | anutkliṣṭasyotkleśena vāyumārgavirodhācchvāsaḥ | īṣadūtkliṣṭasya syandanenāgnināśādatīsāraḥ | upaśuṣke doṣa auṣadhasya taikṣṇyāt sammohaḥ | tathāvidha evordhvanayanāddhṛdrogaḥ | doṣasya svalpatvāt bahiranirharaṇāddūradūratarasrotaḥpūraṇena vā yathāhetuḥ satatakādiko viṣamajvaraḥ | pippalītyādinā vamanayogamāha |

77.8

doṣadeśādyapekṣayā yathāyogyaṃ yogavikalpaḥ | gālā madanaphalam | tāṃ gālāṃ kadācit pippalībhiryuktāmuṣṇāmbunā pītvā vamet kadācidindrayavaiḥ kadācinmadhuyaṣṭyā athavā madhunā saṃyuktāmuṣṇāmbu pītvā vamet | lavaṇena vā saṃyuktamatramadhuno'prayogaḥ | gālānāṃ saṃyogināṃ samānāṃ koṣṭhāpekṣā mātrā madhulavaṇayorauṣadhavyāptiyogyatā mātrā |

77.9

athavā paṭolādīnāṃ patrajalaṃ pītvā vamediti sambandhaḥ patrāṇāṃ jalasya ca jalasaṃskārāpādanī mātrā | pāneṃ tu jalasya koṣṭhādyapekṣayā tṛptyavasānaṃ vā mātrā | peyāmaṇḍādīnāmivānnāpi pītvā vamediti sambadhyate | vamedityaṅgutyādinopāyenodviret | madyaṃ pūrvamuktāhārāpekṣayā yathāyogyamiti vamanāni valakālavibhāgavit prayuñjīta | athavā vamanakalpe pradarśitāni vamanāni ca prayuñjīta | tenaitaduktaṃ vyādhyauṣadhabalānurodhena auṣadhaviṣayānurodhena cānyatamasya vamanasya prayoga iti |

77.10

anantaroktaprakāreṇa kṛte vamane viśoṣaṇamupavāsādinā kuryānna tu samyagyoge'pyavaśyaṃ tadahareva vamanavidhipradarśitaprakāreṇa peyāṃ seveta | tathā yatrāpi vamanasyāviṣayatvādripaye'pi vā nimittāntarādvamanaṃ na kṛtaṃ tatrāpi viśoṣaṇaṃ kuryāt | doṣāṇāmityādinā yathoktopaśoṣaṇaprayojanapradarśanam |

77.11

āmenetyādinopavāsāvādhipradarśanam | yathā bāhye'gnau bhasmanā channe'nnaṃ na vipacyate evamāntare'pyāmena cchanne | tasmāddoṣasya nirāmatotpattirupavāsānāmavadhiḥ | upapūrvo vasirbhojananivṛttau vartate |

77.14

tasmiṃśca laṅghane kriyamāṇe tṛṣṇārtimātrāṃ tṛṣṇāmanubhavanneva vātakaphajvare'lpamalpamuṣṇāmbu pibet taccoṣṇāmbu pītaṃ mārgāvārakaṃ kaphaṃ vilayaṃ nītvā tṛṣṇāṃ nivartayet | agnyudīraṇena ca srotāṃsi mṛdū kṛtya tānyeva śodhayet | tathā līnānāmapyukliṣṭarūpāṇāmapi pittādīnāmanulomanaṃ mārgaprerakaṃ nidrādiharaṃ ca | nidrā hyasvāsthyahetukā gṛhītā prāṇānāmavalambanamambu santarpaṇasvabhāvatvāt | evaṃ yathokta viṣaye uṣṇāmbuna eva prayogaḥ | viparītamityādinā tatraiva śītāmbuparihāre heturucyate |

77.15

uṣṇāmbuno guṇairviparītaṃ śītāmbu doṣasaṅghātavardhanam ca| uṣṇamityādinā kevalapittādīnāmuṣṇāmbupratiṣedhaṃ śītāmbuprayogaṃ ca darśayati |

77.17

uṣṇamanantarapradarśitāgnyudīraṇasrotaśśodhanatvādiguṇasaṃyuktatve'pyekāntapittalādau vyādhāvāpure vā na yuñjyāt udriktamanyadoṣābhibhāvi pittaṃ yatra | davathuścakṣurādīndriyāśrayeṣu dāhaḥ| dāhaḥ sarvāṅgīṇastīvra eva | grīṣmakāle svabhāvāduṣṇāmbu neṣyate | yadā tu grīṣme deśādiviśeṣavaśādvātakaphasyotkṛṣṭatā tadā stokaṃ hitameva | tebhyaścaikāntapittalādibhyo ghanādisādhitaṃ śītaṃ toyaṃ hitaṃ taddhi pācanaṃ tṛḍjvarāpahaṃ ca | uṣṇāmbupratiṣedhaprasaṅge sarveṣāṃ pittaviruddhānāṃ jvare pratiṣedha ucyate |

77.19

ūṣmetyādi pittanimittatvāt sarvajvare'pi pittaviruddhaddāni tyajet | pittādhike tu jvare pittaviruddhānyādhikaṃ tyajet | pittaviruddhaṃ yat pittakāri tanna kaphajvarādau kiñcit tyajedityādhikaśabdāllabhyate | snānādīṃśca sarvāneva jvare tyajet | tathā pariśeṣaṃ laṅghanaṃ avasthāviśeṣavaśainoktāllaṃghanādanyallaṃghanaṃ pariśeṣam |

77.20

ajīrṇa ityādinā māme jvare auṣadhapratiṣedhapradarśanam ajīrṇa ivetyādinā tīvrārtirapi nārjīrṇī pibecchūlaghnamauṣadham | āmasanno'nalo nālaṃ paktuṃ doṣauṣadhāśanam | nihanyādapi caiteṣāṃ vibhramaḥ sahasāturamiti smārayati | tīvrarujāgrahaṇaṃ prabhūtāmopalakṣaṇārtham | alpe'tvāmegneḥ kiñcicchaktatvāt kāthādikaṃ prayujyata eva | na kevalaṃ sāma auṣadhaṃ tyajet yāvat kṣīramapi tyajediti pradarśanārthamāha āmābhibhūtakoṣṭasyetyādi | yasya hyāmenābhibhūtaḥ koṣṭhastasya dīpanatvādiyuktamapyauṣadhaṃ na yujyate kimuta kṣīram | ahidṛṣṭāntena viṣasya duṣṭatā pradarśitā | iti prasaṅgena jvare parihāryadarśanaṃ kṛtvā modardātyādināvasthāviśeṣeṇa vidheyaviśeṣaṃ niyamayati |

77.22

vātaśleṣmātmake jvare udadardādinā yathāsambhavaṃ saṃyukte svedākhya upakramaḥ śastaḥ sa svedaḥ svedādīni pravartayet | udardo nāma kapharogaḥ pradarśitaḥ | snehokta ācāravidhiruṣṇodakopacārī syādityādikaḥ |

77.23

laṅghanāmityādinā pūrvoktasyāniyamena ca pradarśanam | laṅghanamupavāsaḥ svedanaṃ | svedaḥ kālaḥ pariṇāmakramaḥ | yavāgvaḥ peyāḥ | tiktako rasastittarasayuktadravyopayogaḥ | vamanaṃ śodhanaṃ na tu pācanam | yathāvasthamityuktavipaẏānatikrameṇa malānāṃ pācanāni syuḥ | athavā krameṇa laṅghane kriyamāṇe doṣasya niviḍatvavināśāya prathamameva svedanaṃ tataḥ kāla upavāsānirapekṣatayā tata upavāsena svedena kālakrameṇa ca doṣe mārdavaṃ yāte babhukṣāyāṃ jātāyāṃ yavāgvastatastitko raso mustāparpaṭādiḥ |

77.24

sāmānyena navajvare laṅghanopakramācchuddhavātādijvarāṇāṃ laṅghanasya pratipedhaḥ jīrṇajvare ca laṅghanavighaye'pi | teṣu ca śuddhavātādiṣu yasmācchamanaṃ tacca śamanaṃ yanna karśanaṃ nāpyatibṛṃhaṇaṃ rogasvabhāvādityarthālabhyate |

77.25

tatretyādinā laṅghanasyāyogasamyagyogapradarśanam | jvaropadravatīkṣṇatvādikaṃ sāmajvarākṛtiḥ | ākṛtirlakṣaṇamiti paryāyau |

77.30

taṃ ca jvaritaṃ ca śabdābhihitena sāmajvaraliṅgaviparyyāsena dvividhopakramaṇīyoktaiśca laṅghitaliṅgairyuktaṃ jñātvā peyābhirupācaret | kiṃbhūtābhirāha yathāsvaupadhasiddhābhiryasmin jvare yadeva kaṣāyakalpanaupadhamuktaṃ tenaupadhena sādhitābhiḥ | maṇḍaḥ pūrvo yāsāṃ tābhirlaṅghane kṛte maṇḍastataḥ peyā | kiyatkālamityāha | ādito jvarārambhādināt prabhṛti paḍahaṃ yāvat | yatra tu paḍahāt pūrvaṃ laṅghitaliṅgābhāvāt peyā na prayuktā tatra yadā prayujyate tadā tāsāṃ jvaramārdavotpattiryāvat prayogaḥ | suvodham |

77.38

yadā peyānāmavasarastadā maṇḍādanu sujaratvālājapeyāṃ saindhavalājapeyāṃ vā | amḷārthīgrahaṇena kurvate hi ruciṃ doṣā iti smāryate | tattvarthitāmātre prayogaḥ | sarvāsāṃ ca peyānāṃ mādhanajalasaṃskārakārī doṣādyapekṣā cauṣadhamātrā | anye paṭhanti "yavāgūsūpayūṣeṣu rasālāpānakādiṣu | dravyamātrāṃ prayuñjīta lokasiddhāṃ yathārhataḥ |' athavā yāvatā vyādhirnāti syāddeṣajena tu" | subodham | yavasādhitā yasyāṃ taṇḍulā na praviśanti | mayavā yatra stokaṃ yavānām | parikīrtite koḍe kolādibhiḥ śrīphalaṃ vilvam |

77.39

77.43

teṣu tu madyodbhavādiṣu peyāprasaṅge lājatarpaṇān pibet | tarpaṇāḥ saktavaḥ kena pibedāha | jvarāpahairdrākṣādāḍimādibhistoyamṛditairyathāyogyamathavā kevalābhirevādbhiḥ | kiṃbhūtānāha saśarkarākṣaudrān | tathā susūkṣmarajasaḥ vastratitaūccāritān | tataḥ pītvā tadahareva tarpaṇe jīrṇe yavāgvāṃ vā svaviṣayaprayuktāyāṃ tadahareva jīrṇāyāṃ yadā kṣudvān bhavati tadā bhṛṣṭataṇḍulakṛtamodanamadyāt | kenetyāha | dakalāvaṇikairyūṣaivā mudgalāvābhyāṃ vā rasaiḥ | ityanena peyādikrameṇāyaṃ laṅghitottaraṣaḍaha ātureṇa balaṃ dehasya doṣaṃ ca kṣayavṛddhito rakṣatā neyaḥ |

77.44

tataḥ peyākramādanantaraṃ laṅghanasvedanakālabalāvagateṣu doṣeṣveṣu jvarārambhakeṣu pakveṣu doṣaśeṣasya pācano vā śamano vā kaṣāyaḥ pañcavidhikalpanaḥ praśasyate | kaṣāya iti pākenopalakṣaṇatvādauṣadhasya saṃjñā |

77.48

sa ca kaṣāyastiktarasaḥ pitte viśeṣeṇa yojyaḥ | viśeṣagrahaṇāt kaphe'pi yojya iti labhyate | kaṭukaśca kapha eva yojyaḥ | saca kaṣāyaḥ kaṣāyo rasena pittaśleṣmaho'pi san navajvare na śasyate | tatra hi navajvare kaṣāyo malānāṃ stambhāt vahirgamanapācanābhāvena tiryaggamanavimārgagamanābhyāṃ yathāsamprāptiviṣamajvarānarucyādīnapi karoti | kaṣāyarasastambhitā malāḥ na cyavante nādhyantaḥ pacyante pratyuta tiryaksrotaḥsu viparītaṃ vā mārgeṣu gamanāt jvaraṃ vardhayanti | baddhāmāditvācca kaṣāyo yathāsamprāpti śūlādikāryapi bhavatīti tiryaggamanena vimārgagamanena ca viṣamajvarasya svarūpaṃ pradarśitaṃ bhavati | navatāyāṃ tvatītāyāṃ harītakyādeḥ prayogo dṛṣṭaḥ | evaṃ ṣaḍahādauṣadhayojanam |

77.49

kecidācāryāḥ saptāhādauṣadhamāhuḥ | anye tu daśāhāt | kecittvevamāhuḥ yathālaṅghanādanantaraṃ yadauṣadhamupayujyate tadā yena laṅghanaṃ bhuktaṃ tasyaiva yojyam | pakṣatraye'pi samānaṃ yojyamāmolavaṇetauṣadhaṃ neti | kevalaṃ keṣāñcit paḍahamāmolavaṇatvaṃ keṣāñcit saptāhaṃ keṣāñciddaśāhamiti |
āmolvaṇe na yojyamityatra heturucyate |

77.50

yato yasmāttīvrajvaraparītasya doṣavegodaye mati prayuktamauṣadhamata evāpacyamānaṃ bhūyo jvaraṃ jvalayati | athavā navajvare'tinicite doṣe tandrāstaimityakāriṇi auṣadhaṃ prayuktaṃ bhūyo jvaraṃ jvalayati |

77.51

yadā mṛdurjvaro dehaśca laghurmalāścalitā na tu stimitāstadā āṃcarajjvaritasyāpi bheṣajaṃ yojayet | tenaitaduktam | yadyapi pakṣatrayaṃ pradarśitaṃ tatrāpyevamevāvagantavyam | yasya jvarasya tīvratvaṃ prāptasya ca laṅghanasyāyojanāṃnddoṣasyātivṛddhatvaṃ sāmatvaṃ na tatrāvaśyamauṣadhaṃ na yojyam | etadviparyaye tu yojyameva na tu paḍahādikamapekṣaṇīyamiti |

77.55

mustayetyādinā tadevauṣadhamucyate | evaṃ doṣādiviśeṣāpekṣayā parpaṭaṃ kadācinmustayā yuktaṃ kadācicchuṇṭhyā kadāciddurālabhayā | pāṭhāditrayaṃ śṛtaṃ vā śītaṃ vā | bhūnimbāditrayuñcyaṃ tadvacchataṃ vā śītaṃ vā | ime ca mustāparpaṭakādayaḥ kaṣāyāḥ niyatāniyatakalpanā yathāyogaṃ doṣādyapekṣayā yogānatikrameṇa yojyāḥ ete ca jvarādināśanāḥ pāṭhādayaḥ sanāgarā āmādikaṃ jvariṇo jayanti yathecchakalpanāprayuktā vātapittaśleṣmaṇi |

77.59

77.65

kaliṅgādibhiḥ pañcabhirarddhaślokaiḥ pañca yathāyogyakalpanāḥ kaṣāyāḥ yathāsaṅkhvyena pañcānāṃ santatādīnāṃ dyamanā matā ācāryāṇām | evameva paṭolādibhiyogayogyakalpanā madhusitotkaṭāḥ prabhṛtamadhusitāḥ |

77.71

77.76

77.79

77.80

ete ca yogā doṣadviśeṣa uktāste mahado doṣe yujyante | api tvantaraviśeṣāvacchinne prayogatāvayavasamudāyaśaktyānuguṇyena | tañca yogamiti karaṇavidhiḥ karmābhyāsādeva bhidyate | etāṃśca kaṣāyān yayoreva saṃsargaḥ tayoreva uktān miśrībhāvena kalpayet |

77.85

gokaṇṭakādi saśarkaraṃ vātapittaje | drākṣādyardhaślokai rvātapittaje kaṣāyayogye trayaḥ kaṣāyāḥ | drākṣāmadhūkādinā sārdhena ślokena phāṇṭaḥ śītakaṣāyo vā madhvādibhiryukto jātīpuṣpādhivāsitaścānilapittajvaramūrcchādikaṃ jayati | hrīveraṃ bālakam |

77.90

vacādayaḥ samastāḥ kaphavātajvare | tatraiva guḍūcīkvāthaḥ pippalīmūlacūrṇena doṣādyapekṣamātreṇa yuktāḥ vyāghyyādikvāthastadvadvātaśleṣmajvarādijit | śūlaṃ śirasi | pathyādiko mākṣikahiṅguyuktaḥ kaphavātajvarādikaṃ niyacchati |

77.93

77.99

sannipātajvare vyāghyādiḥ kaṭukāntaḥ | mustādyardhaślokaistrayo yogā yathāyogyaṃ sannipāte | nāgarādi vātaśleṣmottare hīnapitte sannipāte | madhūkapuṣpādi śītakaṣāyaṃ vika lpya kasmiścit kāle jvare prayuktaṃ sarva jvaraharam | tadvadeva jātyādi | tadvaddurālabhā | yastu jvarī baddhaviṭ tadviṣaye kaṭukādīn pivet iti kaṣāyāḥ |

77.100

asmiṃścauṣadhe nirannaprayukte tadahareva peyāvilepyādikramannamācaret | kiṃ sarva ityāha śleṣmavānna tu | anena peyādyanne pratiṣedhaḥ | atra hetuḥ peyā kaphaṃ vardhayatītyādiḥ| evaṃ pratiṣiddhāyāṃ śleṣmavataḥ peyāyāṃ kiṃ yojyamityāha |

77.101

śleṣmetyādi | abhiṣyaṇṇaśabdenotkliṣṭaparyāyeṇa kaphe pācanatvena peyānāṃ vidhāne virodhaṃ nirvartayati | prāgapīti na kevalamauṣadhe jīrṇe peyādipratiṣedho yāvat kaphādhike laṅghitaliṅgādanantaramapi yūpānevodanena bhṛṣṭataṇḍulena maha yojayet | rūkṣāniti vinā snehena saṃskṛtān | tikto rasaḥ jvaraghnānāṃ kaṣāyāṇāṃ yathāyogyānyatamadravyā śrayaḥ |

77.103

jvare cānnaṃ jīrṇā raktādyāḥ śālayaḥ ṣaṣṭikāśca pāṭhakrameṇa hitāḥ | śleṣmottare tu yavā api | taiśca | śālibhirdoṃṣadūṣyādyapekṣayā jvaraghnānantaroktakvāthasādhitaḥ siddha odanaḥ dvau vārau trīn vārān vā prakṣālya sruto yathā yathaṃ jvare prayoktavyaḥ |

77.107

mudgādyairityatra laghugrahaṇena rājamāṣādināṃ gurūṇāṃ pratiṣedhaḥ | kāravellādibhiḥ pṛthagatilaghubhiśca jāṅgalānāṃ māṃsaistadyogyajvare rasā hitāḥ | te ca yūṣarasā yathāviṣayaṃ vyāghrāyādibhiḥ sitāmadhubhyāṃ ca saṃskṛtā vā saṃyuktā vā kṛtā vā'pyakṛtā vā ! nānyasvena ca nadveṇa siddhāni vyañjanānyannena maha yojayet | nānyena ca yūṣarasādīnyanupāne'pi yojayet | mātmyāpekṣayā ca kathitaśītādikamapyanupāne yojayet |

77.109

asmiṃśca kaṣāyānte laṅghanakrame kṛte'pi yadi jvaro na śāntastata ādito daśāhe'tīte laṅghanakrameṇa ca kaphe mandībhūte vātapitte ca pūrvaṃ samprāptamabhimukhīkṛta samprati laṅghanenaivādhikyamupagatavati sarpirdadyāt | daśāhagrahaṇamasyāṃ yathoktāyā jvarāvasthāyāstadā prāyobhavatvādupalakṣaṇārtham | tatpūrveṣvahassu sarpiḥpratiṣedhārthaṃ ca | tatra sarpirjvare doṣeṣu pakveṣu satsvapyuktamamṛtaṃ bhavati | anyathā''meṣvapakveṣvatīte'pi daśāhe prayuktaṃ viṣopamaṃ sat jvaropadravavṛddhikṛtsyāt | upadravāḥ śvāsāya uktāḥ | nanu yadi mapiṃstatra pratiṣiddhaṃ kimanyadyojyamityāha laṅghanādikramamiti | tasya ca kramasya kaphasaṅkṣayaḥ avadhiḥ |

77.111

sajvaramityādinā sarvajvarāvasthāsu bhojanakālaṃ niyamayati | subodham | yastvalpāgniḥ sa prāgeva bhuñjānaḥ ajīrṇena na pīḍyate | prāgeva prathamadine | eṣa kaṣāyānto laṅghanakramaḥ sāme taruṇa eva jvare sādhurityadhyāyaḥ samāpyate |

Linked texts (1)

Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit