Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 1.1.19.1.1
Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 1.1.19.1.1
- Language
- Sanskrit
1.1.19.1.1
sampratyāyurvedābhidheyatayā sūtrite sāmānyādau sāmānyasya prathamasūtritatvāttathā sāmānyajñānamūlatvāccāyurvedapratipādyasya hetvādeḥ sāmānyamevāgre nirdiśati- sarvadetyādi| sarvadā sarvasmin kāle nityage cāvasthike ca| sarvabhāvānāmityatra sarvaśabdaḥ kṛtsnavācī; bhavanti sattāmanubhavantīti bhāvā dravyaguṇakarmāṇītyarthaḥ, natu bhavantyutpadyanta iti bhāvāḥ; tathā sati pṛthivyādiparamāṇūnāṃ nityānāṃ sāmānyasya pārthivadvyaṇukādivṛddhaṃ kāryamasaṅgṛhītaṃ syāt| sāmānyaṃ ca “sāmānyamekatvakaraṃ” ityādinā vakṣyamāṇalakṣaṇam| vṛddhiḥ ādhikyaṃ, tatkāraṇaṃ vṛddhikāraṇam| etacca sāmānyaṃ sāmānyavato māṃsadravyādervṛddhikāraṇasya lakṣaṇatvena vṛddhikāraṇamityuktam| yato na sāmānyaṃ māṃsatvādijātirūpaṃ vṛddhau kāraṇaṃ bhavati, tathāhi sati sāmānyaṃ māṃsatvarūpaṃ yathā vardhake bhojyarūpe māṃse+asti tathā śarīradhāturūpe vardhanīye+apyasti, tataśca nityaṃ māṃsatvasambandhādamāṃsādānāmapi māṃsena vardhitavyaṃ; tasmādvṛddhikāraṇalakṣaṇatvena sāmānyaṃ vṛddhikāraṇamityuktam| ata eva vaiśeṣike+apyuktaṃ- “trayāṇāmakāryatvamakāraṇatvaṃ ca” iti| atra trayāṇāmiti sāmānyaviśeṣasamavāyānām| ye tu samānameva sāmānyamiti kṛtvā dravyādyeva sāmānyaśabdenābhidadhati, teṣāṃ mate “sāmānyaṃ ca viśeṣaṃ ca” (sū.a.1) ityādigranthoktasya sāmānyasya na kiñcidanenoktaṃ syādityasambandhārthatvaṃ prakaraṇasya syāt| etacca vṛddhikāraṇatvaṃ sāmānyasya na lakṣaṇaṃ, kiṃ tarhyāyurvedopayoginā dharmeṇa nirdeśaḥ; lakṣaṇaṃ tu “sāmānyamekatvakaram” iti kariṣyati|