Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 6.3.45.1

6.3.45.1

kṣut kṣāmatetyādinā nirāmajvaralakṣaṇamāha| atra ca kṣudādayo doṣapākādbhavanto vinā+apyaṣṭāhaṃ nirāmadoṣārabdhajvaralakṣaṇaṃ bhavanti| aṣṭāhastu kṣudādīn vinā doṣapāke+asatyapi bheṣajadānayogyāṃ jvarasya vyādhernirāmatāṃ brūte, ata eva “pācanaṃ śamanīyaṃ vā kaṣāyaṃ pāyayettu tam” iti vikalpadvayena yadā+aṣṭāhe kṣudādidoṣapākalakṣaṇānudayastadā doṣapākārthaṃ pācanīyaṃ deyam, atha kṣudhādisamudayo+api jātastadā śamanīyaṃ deyaṃ sarvathā nirāmatvājjvarasya| etāmeva sarvathānirāmatāmupadiśatā kharanādenoktaṃ yat- “na ca niḥsaptataivaikā nirāmajvaralakṣaṇam| cirādapi hi pacyante sannipātajvare malāḥ|| saptarātrātivṛttiṃ ca kṣāmatādi ca lakṣaṇam| tasmādetaddvayaṃ dṛṣṭvā nirāmaṃ jvaramādiśet” iti| aṣṭāhādarvāgdoṣapākajanitakṣudādidarśanānnirāmatā suśrutenāṣṭāhādarvāgbheṣajadāna darśayatā pratipāditā| yaduktam- “arvāgapi ca deyaṃ syādbheṣajaṃ doṣapākataḥ” (su.u.a.39) iti| tasmāt kṣudādayo+aṣṭāhaśca vyastaṃ samastaṃ ca lakṣaṇaṃ yathoktanyāyājjñeyam||137||-