Pramāṇa · Search · About · API

Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 6.3.77.1.4

Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 6.3.77.1.4

Language
Sanskrit

6.3.77.1.4

sāmānyena ca yaduktaṃ- “doṣapramāṇānurūpo hi bhaiṣajyapramāṇavikalpo balapramāṇaviśeṣāpekṣo bhavati” (vi.a.8) iti; etena, yāvanmātramauṣadhaṃ balāgnyādyapekṣayopapadyate yasya puruṣasya, tāvanmātramauṣadhaṃ tasya deyamityuktaṃ bhavati| uktaṃ cānyatra- “mātrāyā nāstyavasthānaṃ doṣamagniṃ balaṃ vayaḥ| vyādhiṃ dravyaṃ ca koṣṭhaṃ ca vīkṣya mātrāṃ prayojayet” iti| tatrādūrāntarā madhyapuruṣābhiprāyeṇa yā mātrā bhavati, sā sūcitaiva tantrakartrā “palaṃ vatsakabījasya śrapayitvā rasaṃ pibet” (ci.a.19) ityādinā, tathā paṭoladye+api “palaṃ tathaiṣāṃ saha cūrṇitānāṃ jale śṛtaṃ doṣaharaṃ pibennā” ityādinā| suśrute+ayuktaṃ- “vyādhyādiṣu tu madhyeṣu kvāthasyāñjaliriṣyate” (su.sū.a.39) iti, pale ca kvāthye ṣoḍaśapalasya pādaśeṣatāyāṃ catuḥpalarūpo+añjalireva bhavati| dāruko+apyāha- “jaghanyā dvipalā proktā mātrā, madhyā catuṣpalā| uttamā ṣaṭpalā proktā kvāthasnehauṣadheṣu tu” iti| anyatra coktam- “uttamasya palaṃ mātrā, tribhiścākṣaiśca madhyamā| jaghanyasya palārdhaṃ tu snehakvāthyauṣadheṣu ca” iti| etāścādūrāntarārthā balāgnyādimānena vyavahriyamāṇā eva paribhāṣāḥ| anyaccintyate- yadetaccaturguṇatvādinā jalamuktaṃ, tat kiṃ kṛtadvaiguṇyaṃ sarvatra grahītavyam, uktaṃ hi- “śuṣkadravyeṣvidaṃ mānaṃ dviguṇaṃ taddravārdrayoḥ” iti;

Linked texts (4)