Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 6.4.20.1

6.4.20.1

saṃśamanaviṣayamāha- balamāṃsetyādi| śoṣeṇeti rājayakṣmaṇā| aṭarūṣakamṛdvīketyādi kāmalāharaṃ kecidāhuḥ| aṭarūṣakaniryūha ityādau priyaṅgvādīnāṃ militānāṃ kalkaḥ karṣaḥ, kṣaudrasya ca karṣo grāhyaḥ, paribhāṣābalāt| uktaṃ cāgniveśena- “karṣaścūrṇasya kalkasya guḍikānāṃ ca sarvaśaḥ| mātrā kṣaudraghṛtādīnāṃ kvāthasneheṣu cūrṇavat” iti| anye tu bruvate- cūrṇādīnāṃ karṣamānatvaṃ svatantraprayoge bhavati| atra cāṭarūṣakvāthaḥ kvāthaparibhāṣayā kāryaḥ, kalkaśca kalkaparibhāṣayā kāryaḥ| priyaṅgvādīnāṃ pratyekaṃ karṣamānatve bheṣajabhūyastvaṃ bhavati, tenātra militaiḥ karṣamānasya kartavyatā yuktā| tenaiva vidhineti aṭarūṣakaniryūhakṣaudrayutam| khadirasyetyādau puṣpacūrṇānīti bahuvacanatvādraktapittanuditi viśeṣaṇaṃ puruṣasya jñeyam| dhanvajānāmiti jāṅgalānām||62-72||