Pramāṇa · Search · About · API

Ayurvedadipika (Carakatatparyatika) 6.4.7.1

Āyurvedadīpikā (Carakatātparyaṭīkā) (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya, 1981 printing) 6.4.7.1

Language
Sanskrit

6.4.7.1

tasya doṣasambandhaviśeṣeṇa liṅgānyāha- sāndramityādi| kaṣāyavadābhā yasya tat kaṣāyābhaṃ, pāṭalamityarthaḥ| kṛṣṇasya vastrādeḥ sasāragandhakādibhirmasṛṇīkṛtasya yo varṇaḥ sa mecakaḥ| nanu pittameva raktapittamityuktaṃ, tat kathaṃ ślaiṣmikaṃ bhavati? ucyate- sāmānyasamprāptau pittameva raktapittanirvartakaṃ, yathā- sarvagulmeṣu vāyuḥ, yathā- sarvajvareṣu pittamārambhakaṃ; tadeva yadolbaṇena kaphena svalakṣaṇakāriṇā yuktaṃ raktapittakaraṃ bhavati, tadā sāmānyasamprāptisamprāptaṃ pittamutsṛjya śleṣmaṇaiva sāndratvādisvalakṣaṇakāriṇā vyapadiśyate- ślaiṣmikaṃ raktapittamiti; yathā- ślaiṣmike gulme sāmānyasamprāptyāgatavātaṃ parityajya śleṣmaṇaiva vyapadeśo bhavati, yathā vā kaphajvare sarvajvarānapāyikāraṇamanādṛtya viśeṣalakṣaṇakāriṇā śleṣmaṇaiva vyapadeśo bhavati; evaṃ vātike+api raktapitte vyākhyeyam| yattu kaphavātavirahitena kevalenaiva pittena balavatā janitaṃ raktapittaṃ paittikaraktapittalakṣaṇaṃ bhavati tat paittikaṃ raktapittamityucyate| lakṣaṇenaiva doṣavyapadeśo bhavati; tena yadyaddoṣajanitalakṣaṇayuktaṃ raktapittaṃ bhavati tattaddoṣajamiti vyapadiśyate| ślaiṣmikādiraktapittāpekṣayā paittike raktapitte+atyulbaṇaṃ pittaṃ bhavati, yatastatraiva pittaṃ svalakṣaṇāni karoti, nānyatra; evaṃ vyavasthite yaducyate- kevalapaittikasya raktapittasya mārgo nāsti, yato vātaraktamadho yāti, kaphārabdhamūrdhvamiti pratipāditaṃ; tadapi na, yataḥ paittikasyāpyūrdhvagamanamadhogamanaṃ vā bhavatyeva; paraṃ paittikaṃ yadūrdhvaṃ yāti tanmārgamahimnā kaphasaṃyuktaṃ bhavati, yaccādho yāti tadvātasthānasambandhādvātānugataṃ bhavati| mārgasambandhānugataśca doṣaḥ svalakṣaṇakārakatvānnānubandhaḥ, tenāsau paittike raktapitte+api ‘ekadoṣānugaṃ sādhyaṃ’ ityādivacaneṣu na gṛhyate| yataḥ svatantro vyaktaliṅgaśca doṣo+anubandhyaḥ; tadviparītastu anubandhaḥ; tena yathoktalakṣaṇakāriṇā doṣeṇānubandhyena vātikatvādivyapadeśo raktapitteṣu, na mārgasambandhānugatenāsvalakṣaṇakāriṇā+anubandharūpeṇeti| anye tu “pradeśāntaracitena pittena yadottarakālaṃ raktapittasya sambandho bhavati tadaiva paittikaṃ raktapittaṃ bhavati” iti bruvate||11-12||-