The Compendium of Caraka 1.15.1
Jalpakalpataru 1.15.1
- Language
- Sanskrit
1.15.1
nalilānalayoriva virodhāt | yugapat prakopāsambhavo yathā-tīkṣṇoṣṇānlakaṭuguṇasya pittasya rūkṣaśītalaghvādiguṇasya vātasya guruśītamṛdusnigdhastimitapicchilaguṇasya kaphasya parasparaṃ guṇavirodhācca vahnigalayoriva parasparopaghātāt militvaikkāryyārambhakatvaṃ nopapadyate, tat kathaṃ dvandvasannipātavikārasambhava iti ? viṣamāśanādīnāṃ yathāyogyaṃ prabhāvāt dvandvasannipātadoṣakopakatvaṃ bodhyam | anyathā pañcamahābhūtānāmapi parasparaviruddhaguṇatvāt jagatārambhānupapattiśca | dṛḍhabalena tvanyathā upapādayiṣyate| viruddhairapi na hyete guṇairdhnanti parasparam | doṣāḥ sahajasātmyatvād ghoraṃ viṣamahīniva || iti | dvandvasannipātajvarāṇāṃ samprāptimāha-te prakupitā ityādi | te dvandvāḥ sarvve vā trayo doṣāḥ | tathaivānupūvyryeti vātādyuktasamprāptyanurūpayā, tathāca te yadā prakupitāḥ praviśyāmāśayamuṣmaṇā saha miśrībhūyādyamāhārapariṇāmadhātuṃ rasanāmānamanvavetya rasasvedavahāni srotāṃsi pidhāyāgnimupahṛtya paktisthānāduṣmāṇaṃ bahirddhāraṃ nirasya kevalaṃ śarīramanupadyante tadā jvaramabhinirvvarttayantītyarthaḥ | dvandvasannipātajvarāṇāṃ liṅgānyāha-tatretyādi | tatra dvandvasannipātajvareṣu madhye pratyekaśa uktānāṃ vātādisambhavajvaraliṅgānāṃ miśrībhāvaviśeṣadarśanāt dvāndvikamanyatamaṃ jvaraṃ vidyāt | yayoreva vātādijayordvayorjvarayoḥ uktānāmeva liṅgānāṃ miśrībhāve satyekaikajād viśeṣarūpadarśanāt pṛthagjebhyo bhinnarūpadarśanācca dvāndvikamanyatamaṃ tadvātapittādidvandvena prakṛtisamasamavāyārabdhaṃ tad dvāndvikaṃ jvaraṃ vidyāt |
Linked texts (1)
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit