The Compendium of Caraka 1.4.7

1.4.7

nidānānīti ṣoḍaśeti ṣoḍaśādhyāyaparatvānnapuṃsakatvānupapatteḥ | hetulakṣaṇanirdeśādityuktyā nidānaśabde nipūrvvadiśeḥ prayogābhāvāt | evañca nidānaśabdasya hetulakṣaṇavacanasya tattadadhyāye upacārastattadgranthārthe hetulakṣaṇanirdeśāditi, anyathā napuṃsakalaṅgānuṣapattirnidānānīti, adhyāyaviśeṣaṇatvena puṃliṅgaprasaṅgaśceti | tatra nidānādīni krameṇa lakṣayati-tatra nidānamityādi | kāraṇamityuktamagre iti| yadihaivāgra uktaṃ hetunimittamityādiparyyāyeśa utpattikāraṇaṃ tadiha vyādhernidānamiti | yadā tu vyādhiraparaṃ vyādhiṃ janayati, yathā-jvarasantāpād raktapittaṃ jāyate ityevamādi, tadā tadraktapittakaro jvaro nidānārthakaro roga eva na tu nidānam| yathā ghaṭādi dravyaṃ dravyārabdhadravyaṃ tadārambhakamṛdādi dravyaṃ dravyārthakaraṃ dravyaṃ na tu navadravyāntargataṃ dravyam| tasmāt asātmyendriyārthasaṃyogāditrividhanidānātiriktaṃ nidānaṃ nāstīti| yacca setikarttavyatāko vyādhyutpattiheturnidānamityuktvā trividheṣvasātmyendriyārthasaṃyogādiṣu dravyabhūteṣu yathā samanveti, tathā vātādiṣu ca viṣameṣu samanveti| hetuśca bāhya ābhyantaraśceti dvividhaḥ| bāhyastrividhaḥ, ābhyantarāstu doṣadūṣyā iti vyākhyāya doṣāṇāmitikarttavyatāyāśca itikarttavyatāntarabhāvānna nidānatvaṃ kintu samprāptitvamiti suśrutena vātādīnāṃ nidānatvamuktam| tadyathā—sarvveṣāmca vyādhīnāṃ vātapittaśleṣmāṇa eva mūlaṃ talliṅgatvād dṛṣṭaphalatvādityāgamācceti vyācaṣṭe, tanna saṅgatam;