The Compendium of Caraka 5.8.4
Jalpakalpataru 5.8.4
- Language
- Sanskrit
5.8.4
hastimehinamiti hastī matta ivājasramavegañca mūtrasya kṣaraṇāt hastimeha iti saṃjñā | oja ityādi | yadā tu sa vāyuḥ ojaḥ punarmadhurasvabhāvaṃ tadojo raukṣyāt kaṣāyatvena cābhisaṃsṛjya saṃsargaṃ kṛtvā mūtrāśaye vastau saukṣmyāccalatvācca abhivahan nayan san miśrībhavan mūtratvena pariṇaman kaṣāyaṃ madhuraṃ pāṇḍurukṣañca mūtraṃ ścyotayati tadā taṃ madhumehaṃ karoti, iti madhumeha ityācakṣate | imāniti vasāmehamajjamehahastimehamadhumehān | asādhyatve hetumāha—mahātyayikatvāditi | vasāmajja lasīkaujasāṃ gambhīradhātūnām apakarṣaṇotpattyāśu mārakatvāt | hetvantarañcāha—viruddhetyādi | sarvvatraiva prameheṣu kaphaprādhānyena tena kaphena saṃsṛṣṭavātasya medaḥsthānatvāt bahubaddhamedomāṃsādidūṣyopakramaiḥ rūkṣoṣṇādibhiḥ saha vātasya snehoṣṇādyupakramāṇāṃ viruddhatvāt | atra cakāraḥ uktānuktasamuccaye vyavasthāyāñca | tenoktasamuccayo'yaṃ darśito mahātyayikatvena sahaiva viruddhopakramatvasya | anuktasamuccayastu saṃsṛṣṭadoṣamedaḥsthānatvādityanena viruddhopakramatvasya bodhyastatra ca vyavasthāpīyam | yadā tu kaṣāyādibhirnidānaiḥ prakupito vāyurbahubaddhamedomāṃsādimati śarīre sarpen vasādyākarṣaṇena vasāmehādikān janayati tadā te vasāmehādayo mahātyayikatvāt saṃsṛṣṭadoṣamedaḥsthānatvāt viruddhopakramatvācca asādhyāḥ pratyākhyeyā bhavanti | yadā tu vasādīn nākṛṣya śarīrakledādidhātūnākṛṣya yān mehān vātajān janayati te punardhāpyāḥ saṃsṛṣṭadoṣamedaḥsthānatvādviruddhopakramatvācca | gambhīradhātuvasādyākarṣaṇābhāvāt tu na pratyākhyeyāḥ | vakṣyate ca pramehacikitsite |
Linked texts (1)
- Carakasaṃhitā — Agniveśa (Āyurveda) & Caraka, Sanskrit