The Compendium of Suśruta 22.3
Bhānumatī 22.3
- Language
- Sanskrit
22.3
uktavyākhyākrameṇādhikṛtān vātādīnāha—vātapittetyādi | evakāro bhinnakramaḥ, tena saṃbhava evetyarthaḥ; tenāpareṣāmapi śukraśoṇitajīvānāṃ saṃbhavahetutvamaviruddham | tatra vātādayaḥ śukraśoṇitagatāḥ prakṛtisthatayā garbhasaṃbhavahetavo bhavanti; etadeva rajaḥśuddhau śārīre (śā. a. 2) prapañcena vakṣyati; tathā "dvitīye māse śītāniloṣṇerabhipacyamāno ghanaḥ saṃjāyate” (śā. a. 3) iti vacanāt kaphapittānilānāṃ kāraṇatvamuktam; anye tu śukraśoṇitayoḥ saumyāgneyatvāt kaphapitte vāyuśca saṃyojaka iti saṃbhavahetutāṃ vadanti, tatra śukraśoṇitena kaphapittagrahaṇamamukhyagrahaṇatvānnādriyāmahe | utpattau hetutāṃ pratipādya dehasthitau hetutvamāha—taireva cetyādi | avyāpannairityavikṛtaiḥ | adhomadhyordhvasaṃniviṣṭairiti yathākramaṃ, tacca sthānamagre vakṣyamāṇam | ataśca tristhūṇamiti bhinnakramacakārapāṭhāt tristhūṇaṃ cāta ityarthaḥ | taduktaṃ tantrāntare—"ūrdhvamūlamadhaḥśākhaṃ tristhūṇaṃ
pañcadaivatam” iti| vātādīnāṃ vināśe'pi vikṛtyupādhibhedena kāraṇatvamāha—ta evetyādi | pralaya iti dehanāśe | raktasyāpi śalyaśāstrapradhānavraṇādhiṣṭhānasya paramārthato dūṣyasyāpi hetuliṅgacikitsitaviśeṣaprayojakatyā prādhānyakhyāpanārthaṃ doṣatulyatayā saṃbhavādihetutvaṃ niyamayannāha—tadebhirityādi | avirahitamiti kāraṇatayā avirahitaṃ, śoṇitasya dehakāraṇatvamārtavakāraṇatayā vyaktameva; śoṇitasya dehakāraṇatvādi coktaṃ śāstre, yathā— “dehasya rudhiraṃ mūlaṃ rudhireṇaiva dhāryate” (sū. a. 14) iti | sākṣāccāsya vātādivat prapañcānabhidhānena pāramārthikīṃ doṣatāṃ pratikṣipati, yadi raktaṃ vātādivaddoṣaḥ syāttadā tenāpi prakṛtiḥ syādityādi dūṣaṇamanusartavyam |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit