The Compendium of Suśruta 4.5
Bhānumatī 4.5
- Language
- Sanskrit
4.5
tasmādityādi | atra sarviṃśamityatra sahitaṃ viṃśamiti vyākhyā ghaṭate, saśabdenottaratantragrahaṇārtham | anupadetyādinā padārthapratisaṃdhānena vākyārthamāgantuṃ vyākhyāto'dhyeyamiti piṇḍārthaḥ | anupadpādaślokamityanuśabdo vīpsārthaḥ karmapravacanīyaḥ, tato dvitīyā; tena padaṃ pādaṃ ślokamanuvarṇanīyamityarthaḥ | viditapadapadārtha evātrādhikārī śiṣyaḥ, sa ca svayamevārthaṃ jñāsyatītyāśaṅkāyāRow kasmāditi praśnaḥ; uttaraṃ- sūkṣmā hītyādi | sūkṣmā iti pratyekaṃ dravyādivibhāgā ityanena saṃbadhyate | dravyasya pāñcabhautikasya ekaikabhūtotkarṣādivibhāgāḥ sūkṣmāḥ; rasāḥ ṣaṇmadhurādayaḥ, teṣāṃ vyastasamastānāṃ triṣaṣṭibhedādayo vibhāgāḥ; guṇā gurulaghutvādayaḥ, teṣāṃ nyūnādhikatvādayo vibhāgāḥ; vīryaṃ dvividhaṃ śītoṣṇaṃ ca, yadi vā'ṣṭavidhaṃ śītoṣṇa-viśada-picchila-snigdha-rūkṣa-mṛdu-tīkṣṇarūpaṃ, tasya vibhāgā utkarṣāpakarṣādayaḥ; vipākau madhurāmlau, tayorapi balavattvābalavattvādayo vibhāgāḥ; prabhāvastu tantrāntarasaṃmataḥ, atrāpi dravyaśaktigṛhīto'cintyavīryagrahaṇagṛhīto vā; doṣā vātādayaḥ, tadbhedā triṣaṣṭiprakārāḥ; dhātavo rasādayaḥ, malā mūtra-purīṣa-khamala-sveda-nakhādayaḥ, eṣāṃ duṣṭyāduṣṭādayo vibhāgāḥ; āśayāḥ sapta, garbhāśayo'ṣṭamaḥ, saptottaraṃ marmaśataṃ, sapta sirāśatāni, nava snāyuśatāni, sandhayo daśottare dve śate, asthiśatāni trīṇi, eṣāmeta eva vibhāgā duṣṭātvādayaḥ; garbhaḥ saṃbhavati yasmāt tasya punaḥ pañcabhūtaśukraśoṇitāderdravyasamūhasya vibhāgāḥ sūkṣmā ityarthaḥ | tathā pranaṣṭaṃ śalyamaṣṭāsu tvacādivraṇavastuṣu tathā dhamanīsroto'sthivivarādiṣu, uddharaṇamapi pranaṣṭaśalyasya anavabaddhasya pañcadaśabhiḥ svabhāvādibhirhetubhiḥ, madhyemāṃsādyavabaddhasya tu pratilomānulomabhedena dvau vikalpau; vraṇaniścayo vātādibhedena stambhādibhedena; bhagnaṃ sandhimuktaṃ ṣaḍvidhavikalparūpaṃ, dvādaśavikalparūpaṃ kāṇḍavibhagnam | sādhyatādayaḥ sūkṣmāḥ sukhasādhyakṛcchrasādhyāsādhyatvādinā | evamādaya ityatrādiśabdaḥ prakāravācī, tenāṣṭavidhacchedyādibhedagrahaṇam | anucintyamānā iti guruśrutādapi paścāccintyamānāḥ tattaddeśakālādisahakārivirodhāvirodhena pravṛttyarthaṃ cintyamānāḥ | viśuddhabahuviṣayabuddherapi nisargadurbodhatayā buddhimākulayanti, aśrutaśāstratvena khalpabuddhernitarāṃ buddhimākulayantīti | prakaraṇārthamupasaṃharati-tasmādityādi |
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit