Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 9

Bhānumatī 9

Language
Sanskrit

9.2

prāguktaṃ 'śastrāṇāṃ grahaṇe paricayaṃ sadā kuryāt,' tenopodghātena śastrādīnāṃ samyagyogajñānārthaṃ yogyāsūtrīyo'bhidhīyate | kartavyakrameṇaḥ samyagyogāya tatsadṛśakarmābhyāso yogaḥ, tena yogāya samyagyogāya prabhavatīti yogyā; prabhavatītyarthe taddhitaḥ; strītvaṃ svabhāvāt, maitrīvat; tasyāḥ sūtraṃ yogyāsūtram | sūtratvena ca yogyāyā ekadeśābhidhānaṃ vakṣyamāṇaṃ darśayati |

9.3

adhigataśāstrārthamapītyādi | apiśabdena yogyāyā avaśyakartavyatāmāha | chedyādiṣvityatrādiśabdena prakāravācinā bhedyādīnāṃ śastrakarmaṇāṃ grahaṇam | snehādiṣvityatrādiśabdena prakāravācinā svedavastivamanādīnāṃ grahaṇam | yogyāṃ kārayedityasyaivārthaṃ vyākaroti—karmapathamupadiśediti | karmaṇo'pekṣitanairujyasādhakasya chedyādeḥ snehādeśca panthā iva panthāḥ apekṣitasādhyaprāptyupāyaḥ, tamupadiśet 'śiṣyāya' iti śeṣaḥ | etena, evamevaṃ chedyādayaḥ kartavyā iti vakṣyamāṇayogyāviṣaye śiṣyapravartanaṃ yogyākārakatvaṃ guroriti phalati | yogyāphalameva vyatireke phalālābhenāha—subahuśruto'pītyādi | suḥ pūjāyāṃ, yogāya samyagyogāya prabhavatīti yogyaḥ, tadviruddho'yogyaḥ | etena cākṛtakarmaṇaḥ karmasamārambhe'paṭutvaṃ lokasiddhameva darśitaṃ bhavati; kiṃvā yogyāṃ kārayecchedyādiṣviti cchedaḥ | ādiśabdena prakāravācinā bhedyādīnāṃ bandhayantrapraṇidhānādīnāṃ ca yogyābhyāsānāṃ sarveṣāmeva grahaṇam | snehādiṣvityanena ca yogyāyā aviṣayāḥ snehapānavamanavirecanādayaḥ śikṣāviṣayaprastāvāducyante | snehapāne hi na kriyābhyāsarūpā yogyā samyagasti; śarīravyādhideśakālādyapekṣā tu yojanā tatra sādhanāṅgamasti; atastadupadeśārthamāha—snehādiṣu karmapathamupadiśediti | karma cikitsā snehaprayogādirūpā; tatpathamiti tadupāyamupadiśedityarthaḥ | etacca prastāvagatamuktaṃ; tena subahuśruto'pītyādinā yogyaiva prakṛtā ucyata iti saṅgataṃ bhavati | chedyaviśeṣā gotīrthalāṅgalādayaḥ | utkartanam ūrdhvacchedanam | dṛtiścarmapuṭakaḥ | pustamayo vastrādiracitaḥ puruṣaḥ |

9.4

eṣaṇādīnāmanantabhedatayā na kātsnyena yogyāviṣayaḥ śakyaḥ pratipādayitumityāhaevamādiṣvityādi |

9.5

anuktayogyāviṣaye grahaṇārthamāha-dṛṣṭāntamātramityādi | aśeṣata iti aśeṣaṃ vīkṣya; aśeṣata iti uttareṇa saṃbadhyate | yasya karmaṇaḥ sadṛśaviṣayatayā yatra dravye yogyā tasya tatra yogyāṃ samācaredityarthaḥ |
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāṃ suśrutatātparyaṭīkāyāṃ bhānumatyāṃ sūtrasthāne yogyāsūtrīyo nāma navamo'dhyāyaḥ |
9 ||

Linked texts (1)