The Compendium of Suśruta 9
Bhānumatī 9
- Language
- Sanskrit
9.2
prāguktaṃ 'śastrāṇāṃ grahaṇe paricayaṃ sadā kuryāt,' tenopodghātena śastrādīnāṃ samyagyogajñānārthaṃ yogyāsūtrīyo'bhidhīyate | kartavyakrameṇaḥ samyagyogāya tatsadṛśakarmābhyāso yogaḥ, tena yogāya samyagyogāya prabhavatīti yogyā; prabhavatītyarthe taddhitaḥ; strītvaṃ svabhāvāt, maitrīvat; tasyāḥ sūtraṃ yogyāsūtram | sūtratvena ca yogyāyā ekadeśābhidhānaṃ vakṣyamāṇaṃ darśayati |
9.3
adhigataśāstrārthamapītyādi | apiśabdena yogyāyā avaśyakartavyatāmāha | chedyādiṣvityatrādiśabdena prakāravācinā bhedyādīnāṃ śastrakarmaṇāṃ grahaṇam | snehādiṣvityatrādiśabdena prakāravācinā svedavastivamanādīnāṃ grahaṇam | yogyāṃ kārayedityasyaivārthaṃ vyākaroti—karmapathamupadiśediti | karmaṇo'pekṣitanairujyasādhakasya chedyādeḥ snehādeśca panthā iva panthāḥ apekṣitasādhyaprāptyupāyaḥ, tamupadiśet 'śiṣyāya' iti śeṣaḥ | etena, evamevaṃ chedyādayaḥ kartavyā iti vakṣyamāṇayogyāviṣaye śiṣyapravartanaṃ yogyākārakatvaṃ guroriti phalati | yogyāphalameva vyatireke phalālābhenāha—subahuśruto'pītyādi | suḥ pūjāyāṃ, yogāya samyagyogāya prabhavatīti yogyaḥ, tadviruddho'yogyaḥ | etena cākṛtakarmaṇaḥ karmasamārambhe'paṭutvaṃ lokasiddhameva darśitaṃ bhavati; kiṃvā yogyāṃ kārayecchedyādiṣviti cchedaḥ | ādiśabdena prakāravācinā bhedyādīnāṃ bandhayantrapraṇidhānādīnāṃ ca yogyābhyāsānāṃ sarveṣāmeva grahaṇam | snehādiṣvityanena ca yogyāyā aviṣayāḥ snehapānavamanavirecanādayaḥ śikṣāviṣayaprastāvāducyante | snehapāne hi na kriyābhyāsarūpā yogyā samyagasti; śarīravyādhideśakālādyapekṣā tu yojanā tatra sādhanāṅgamasti; atastadupadeśārthamāha—snehādiṣu karmapathamupadiśediti | karma cikitsā snehaprayogādirūpā; tatpathamiti tadupāyamupadiśedityarthaḥ | etacca prastāvagatamuktaṃ; tena subahuśruto'pītyādinā yogyaiva prakṛtā ucyata iti saṅgataṃ bhavati | chedyaviśeṣā gotīrthalāṅgalādayaḥ | utkartanam ūrdhvacchedanam | dṛtiścarmapuṭakaḥ | pustamayo vastrādiracitaḥ puruṣaḥ |
9.4
eṣaṇādīnāmanantabhedatayā na kātsnyena yogyāviṣayaḥ śakyaḥ pratipādayitumityāhaevamādiṣvityādi |
9.5
anuktayogyāviṣaye grahaṇārthamāha-dṛṣṭāntamātramityādi | aśeṣata iti aśeṣaṃ vīkṣya; aśeṣata iti uttareṇa saṃbadhyate | yasya karmaṇaḥ sadṛśaviṣayatayā yatra dravye yogyā tasya tatra yogyāṃ samācaredityarthaḥ |
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāṃ suśrutatātparyaṭīkāyāṃ bhānumatyāṃ sūtrasthāne yogyāsūtrīyo nāma navamo'dhyāyaḥ |
9 ||
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit