The Compendium of Suśruta 141.4
Nibandhasaṅgraha 141.4
- Language
- Sanskrit
141.4
tatra sirovyadhasādhyeṣu pañcadaśasvabhiṣyandādhimanthau paṭhitau, sirāvyadhasādhyānāṃ cākṣirogāṇāṃ śoṇitamūlatvānmūlocchedārthaṃ pūrvaṃ dūṣyanirharaṇaṃ darśayannāha-purāṇetyādi | purāṇaṃ sarpiḥ saṃvatsaroṣita ghṛtam; anye daśavarṣasthitaṃ ghṛtaṃ purāṇa kathayanti | yathānyāyaṃ yathāśāstramityartha | tena dṛṣṭe samīpamuttamāṅgamalpaṃ svedayet, dṛṣṭirarakṣeyā| yathānyāyāmati padaṃ snehapānasirāmokṣābhyā saha yojayet | tena snehopayogikokto vidhi 'prāk pācināmadoṣāya' ityādi ko'vadhāraṇīya | tenātrāpi doṣavyādhinirāmatāyāmeva sarpi pānādayo vidheyā | tathā ca tantrāntara,-"sveda pralepastiktānaṃ dhūmo dinacatuṣṭayam | laṅghana cākṣirogāṇāmāmānā pācamāni ṣaṭ || akṣanaṃ sarpiṣa pāna kaṣāyaṃ gurubhojanam | netrarogeṣu nāmeṣu snāna ca parivarjayet"• iti | videhe'pi, - "prāgevākṣyāmaye bhakta trirātramaguru smṛtam | upavāsaścaruṣṭa vā syāttryahaṃ vā'pyaganaṃ hitam || tataścaturthe divase vyādhau sajātalakṣaṇe | yathoktāstu kriyā kāryā nasyasekāñjanādikā." - iti | siromokṣeṇetyatra sirā upanāsikā lālāṭyā vā āpāṅgyā vā | dūṣyaharaṇaṃ pratipādya doṣacikitsitamāha- saṃpādayedityādi | saṃpādayet yojayet | vastibhiḥ snehavastibhirnihaiṃścau | samyagiti hīnamithyāstiyogarahitai | snehavirecitārviti snehavirecana tu pittasyānugate pittāsṛganugate vā vāyau balavato bahudoṣasya ceti | durbalasyālpadoṣasya ca puruṣasya svasthānagato malāvṛta svatantro vā vastibhirevāvajetavya | vastirapi malāvṛte vāte nairuhika, vātukṣayaje laihika | samyakśabdo vastyādiṣu śirovastyanteṣu saṃbadhyate | tarpaṇādividhāna kriyākalpe bhaviṣyati | tatra seka sukhoṣṇa , āścyotanaṃ ca śītameva |
-
Linked texts (1)
- Suśrutasaṃhitā — Suśruta & Nāgārjuna (siddha/alchemist), Sanskrit