Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 173.88

Nibandhasaṅgraha 173.88

Language
Sanskrit

173.88

kecidatra rasādidhātugatajvarasya lakṣaṇaṃ paṭhanti, - "rasasthe tu jvare vatsa ! lakṣaṇāni nibodha me | gurutvaṃ dainyamutkleśaṃ sadanaṃ chardyarocakau || rāgoṣṇapiṭikāstṛṣṇā saraktaṃ ṣṭhīvanaṃ bhrama | dāho mūrcchā'ruciścchardi raktākhye raktasaṃsthite || piṇḍikodveṣṭanaṃ tṛṣṇā sṛṣṭamūtrapurīṣatā | ūṣmā'ntarmohavikṣepau glāni syānmāṃsage jvare || vegastīvro pipāsā ca mūrcchā chardiḥ pralāpaśaḥ | gandhasya cā'sahyatvaṃ ca medaḥsthe glānyarocakau || virekamamne tīvre tvagnimeda prakūjanam | vikṣepaṇaṃ ca gātrāṇāṃ śvāsañcāsthigate jvare || hikkā kāso mahāśvāsastamaśca praveśanam | marmacchedo vahi śaityaṃ dāho'ntaścaiva majjage || tasmānmaraṇamāpnoti śukrasyāpyupamarpaṇe | śephasa stabdhatā mokṣaḥ śukasya tu viśeṣana" - iti | etacca na paṭhanīyam | kuta ? yataḥ 'sarvaśarīraṃ santatena vyāptaṃ, satatādibhiśca rasādidhātava iti sulo'paro rogādidhātugatajvarāvakāśa iti rasādisthajvarāṇāṃ pāṭho na paṭhanīya iti jejjaṭācāryābhimatam | śrīgayadāsācāryeṇa puna palo'nyādṛśa paṭhito vyākhyātaśca, tanmanānusāribhirasmābhirapi paṭhyate vyākhyāyate ca- gurutetyādi gurutā gātrāṇām | sadanaṃ ca gātrāṇāmeva | dainyaṃ glāni asyeti prāṇinaḥ | yadyapi rasaikadhātuprāptyā santata evāḥ tathā'pyanuktadhātvāśritalakṣaṇakathanārthamatra nirdeśa raktetyādi | moho vigatacittatā | piṇḍiketyādi | piṇḍi kodveṣṭanaṃ jaṅghākoḍe jānuno'dhobhāge pīḍā | ūṣmā'nta anta rdāhaḥ | vikṣepo'ṅgavikṣepa | bhṛśamityādi | asahiṣṇutā krodha natvaṃ, kecittu svagandhasyāsahiṣṇutvamiti manyante | kuñcana sakocaḥ, sa ca sānnidhyādasthrāmityanena sabadhyate | tama ityādi tama praveśanamandhakāradarśanam | mahāśvāso vakṣyamāṇalakṣaṇaḥ marmacchedaśceti hṛdayasya chedanamiva | śukrasthānagata iti nanu śukrage jvare maraṇamityuktaṃ tanna, śuklaṃ sarvadehagataṃ tataśca rasā divātvabhibhavenāpi śukraprāptestadgate'pi maraṇamiti | naivaṃ, sarva śarīrasthasyāpi śukrasya kalāntaritatvena tvacā krameṇa marma prāpte | yadyevamanukramādeva śukraṃ jvareṇa kathaṃ prāpyata iti cet vātvantarānatikramya śukramārgamaganāditi | śukragato jvaro' paravyāpārābhāvāddehaghātenaivopaśāmyatīti darśayati-dagdhve tyādi | mṛtaśarīre ūṣmābhāvājjvaropaśamo jñāyate, viṣāktakā ṇḍaviddhasarpadaṣṭamṛgādermaraṇādviṣopaśānti pratīyate ||83-89||-

Linked texts (1)