The Compendium of Suśruta 42.5.2

42.5.2

satya, paramārthata śaktireva vīryaṃ, sā punarbalavatkriyānirvartanakṣamā rasādinā'yogātrirūpādhiriti tasyā śītoṣṇādayo guṇā upādhitvenāṅgīkṛtā, te tu dravyasamavāyino rasādiṣu punarupacaritavṛttaya iti | ukta ca,-"guṇā karmaṇyavasthāyai dravyāṇā rasapākayo | śaktaiḥ karmasu śaktā ye nirūpādhirūpādhayaḥ"-ityāhu | yatpuna "mṛdutīkṣṇaguru laghusnigdharūkṣoṣṇaśītalam | vīryamaṣṭavidha kecitkecidvividhamāsthitā || śītoṣṇamiti” (ca. sū. sthā a. 26) - iti matabhedenāṣṭavidha dvividha vā vīryamityukta carakeṇa, tatpāribhāṣikavīryapuraskāreṇa | vaidyake hi rasavipākaprabhāvātirikte prabhūtakāryakāriṇi guṇe vīryamiti sajñā| tenāṣṭavidhavīryavādimate picchilaviśadādayo guṇā na rasādiviparīta kārya prāya. kurvantīti teṣā rasādyupadeśenaiva grahaṇaṃ, mṛdvādīnāmaṣṭānā tu rasādyabhibhāvakatvamasti | suśrute'pyuktam,-"etāni khalu vīryāṇi svabalaguṇotkarṣādrasamabhibhūyātmakarma kurvanti"-(su sū. sthā a. 40) iti | śītoṣṇavīryavādimata tvagnīṣomīyatvājjagata śītoṣṇayoreva prādhānyājjñeyam | ukta ca,-"nānātmakamapi dravyamagnīṣomau mahābalau | vyaktāvyakta jagadiva nātikrāmati jātucit"- (vā. sū. sthā a 9) iti | prathamavādimate śaktimātraṃ vīryaṃ, tathognādrasādīnāmapi vīryasajñā, pāribhāṣikavīryavādimate tu śaktiviśeṣo vīryaṃ, tathogāgmṛdutīkṣṇādīnāmeva vīryasajñā nāpareṣā guṇānāmiti | śāstre vyava hārastu pāribhāṣikavīryeṇayenaiveti | bhavanti cātra,-"śakti mātra tu vīrya syāditi kecidbudhā vidu | tanmate dravyarasayo pākasya ca guṇasya ca || mṛdāde strakriyātpāde śaktirvīryamiti sthiti |