The Compendium of Suśruta 42.9.2

42.9.2

19) – ityādinā ṣaṇṇāmeva rasānāmaviśeṣeṇāvasthāpākavaśāt kaphādijanakatvamukta, tataścātra rasaviśeṣāṇāmeva doṣaviśeṣajanakatvamukta, tathā “kaṭutiktakaṣāyāṇāṃ vipāka' prāyaśaḥ kaṭu "- ( ca sū. sthā. a. 26) ityādinā ca yo vipāka uktastat sarva virudhyate, avasthāpākenaiva bādhitatvāditi | naiva, nahāvasthāpāko'ya rasasvabhāva niṣṭhāpāka bādhate, kintvāvasthāyā svakāryaṃ karoti, tena rasādayo'pi svakāryaṃ kurvanti, avasthāpāko'pi svīya kāryaṃ karoti; yathā-madhuratiktādyanekarase upayukte madhuro'pi svakāryaṃ karoti, tiktādayaśca svakāryaṃ kurvanti, aya tu viśeṣo-yadi madhurasyavyavasthāpākasya madhurānnaya śleṣmajanakā rasā anuguṇā bhavanti, tadā sa bahuśleṣmāṇa janayati, yadā tu viparītakaṭukādiparigṛhīto bhavati, tadā stokamātraṃ kapha janayati | eva pittajanakāvasthāpāke'pi vācyam | “kaṭutiktakapāyāṇāṃ” ( ca. sū. sthā. a. 26) ityādināktaśca niṣṭhāpāko rasamalavivekasamakālo, bhinnakāla evāvasthāpākaॅ samamiti na virodha' | saca bhinnakālo'pyavasthāpākajanyadoṣānuguṇatayā ananuguṇatayā vā'vasthāpākāhitadoṣāṇā vardhana kṣapaṇa vā karotīti niṣṭhāpākābhidhāna śāstre prayojanavadeva | anya tvacāhu.- yat-nānnasyāgnisaṃyogānmadhurāvavasthita bhavati, kiṃtu kaphādisthāneṣu manuṣyāṇā svabhāvādeva madhurādayo rasāstiṣṭhanti, te cānna svasvabhāva nītvā kaphādīn janayanti | ukta hi tantrāntare“madhuro hṛdayādūrdhvaṃ rasa. koṣṭhe vyavasthita | tata savardhate śleṣmā śarīkhalavardhana. | nābhihṛdayamadhye hi rasastvamlo vyavasthita || svabhāvena manuṣyāṇā tatra pitta vivardhate |