Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 75.11.2

Nibandhasaṅgraha 75.11.2

Language
Sanskrit

75.11.2

svabhāva eva vā hetura garīyānapi kīrtyate—” iti; anyatrāpyuktaṃ–“svabhāvāllaghavo mudgāstathā lāvakapiṅgalā | svabhāvādudguravo māṣā varāhamahiṣādaya ”—uti | īśvaro'pi bahirūpo jīvitādeḥ kāraṇatvenodāhṛta , tathāhi— “jaṭharo bhagavānagnirīśvaro'nnasya pācakaḥ | saukṣmyādrasānādānāno vivektu naiva śakyate | agnimūlaṃ balaṃ puṃsāṃ valamūlaṃ hi jīvitam”— iti | kālastu śītoṣṇalakṣaṇa’, uktaṃ ca-“mahābhūtaviśeṣāstu śītoṣṇadvayamedataḥ | kāla ityabhyavasyanti nyāyamārgānugāriṇaḥ—” iti; ayaṃ ca ṛtucaryādhyāye doṣāṇāṃ sañcayaprakopo paśamadvāreṇa heturuktaḥ | yadṛcchā punaralakṣita ākasmikapadārthāvirbhāvaḥ, uktaṃ ca “yadṛcchayā copagatāni pākaṃ pākakrameṇopacaredvidvijñaḥ”—ityādi | niyatiratrāpi dharmādharmo, taddhetutvamāha,–“brahmastrīsajjanavadhaparasvaharaṇādibhi | karmabhi pāparogasya prāhuḥ kuṣṭhasya saṃbhavam ||”; “karmajā vyādhaya kecit”— iti coktam | pariṇāmasya hetutvamāha,—“jāṭharāgnestu saṃyogādyadudeti rasāntaram | rasānāṃ pariṇāmānte sa vipāka iti smṛta ||”, “tā evauṣadhya kālapariṇāmāt pariṇatavīryā balavatyo hemante bhavantyāpanna,” ‘samyak pariṇatasyāhārasya sāro rasa•’, “evaṃ bālānāmapi vaya pariṇāmācchukraprādurbhāvo bhavati”—iti | itthametā ṣaḍprakṛtayo vaidyakānugatā darśitā | nanu, svabhāvādayaḥ ṣaṭ padārthāḥ prakṛteradṛṣṭapāyā paryāyā syurathavā'nyārthābhidhāyitvena bhinnārthāḥ, tatra bhinnārthatve'pi cikitsadvayaṃ, kimetaiḥ svabhāvādibhirbhinnāyaiḥ kiñcit svabhāvena kiñcidīśvareṇetyevaṃprakāreṇa militvā jagadārabhyate ?

Linked texts (1)