Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.29: ekonatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.29

Language
Sanskrit

ekonatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

1.29.1

athāto viparītāviparītasvapnanidarśanīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.29.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.29.3

dūtadarśanasaṃbhāṣā veṣāśceṣṭitameva ca /

1.29.3_2

ṛkṣaṃ velā tithiścaiva nimittaṃ śakuno+anilaḥ //

1.29.4

deśo vaidyasya vāgdehamanasāṃ ca viceṣṭitam /

1.29.4_2

kathayantyāturagataṃ śubhaṃ vā yadi vā+aśubham //

1.29.5

pākhaṇḍāśramavarṇānāṃ sapakṣāḥ karmasiddhaye /

1.29.5_2

ta eva viparītāḥ syurdūtāḥ karmavipattaye //

1.29.6

napuṃsakaṃ strī bahavo naikakāryā asūyakāḥ /

1.29.6_2

gardabhoṣṭrarathaprāptāḥ prāptā vā syuḥ paramparāḥ //

1.29.7

vaidyaṃ ya upasarpanti dūtāste cāpi garhitāḥ /

1.29.7_2

pāśadaṇḍāyudhadharāḥ pāṇḍuretaravāsasaḥ //

1.29.8

ārdrajīrṇāpasavyaikamalinoddhvastavāsasaḥ /

1.29.8_2

nyūnādhikāṅgā udvignā vikṛtā raudrarūpiṇaḥ //

1.29.9

rūkṣaniṣṭhuravādāścāpyamāṅgalyābhidhāyinaḥ /

1.29.9_2

chindantastṛṇakāṣṭhāni spṛśanto nāsikāṃ stanam //

1.29.10

vastrāntānāmikākeśanakharomadaśāspṛśaḥ /

1.29.10_2

srotovarodhahṛdgaṇḍamūrdhoraḥkukṣipāṇayaḥ //

1.29.11

kapālopalabhasmāsthituṣāṅgārakarāśca ye /

1.29.11_2

vilikhanto mahīṃ kiṃcinmuñcanto loṣṭabhedinaḥ //

1.29.12

tailakardamadigdhāṅgā raktasraganulepanāḥ /

1.29.12_2

phalaṃ pakvamasāraṃ vā gṛhītvā+anyacca tadvidham //

1.29.13

nakhairnakhāntaraṃ vā+api kareṇa caraṇaṃ tathā /

1.29.13_2

upānaccarmahastā vā vikṛtavyādhipīḍitāḥ //

1.29.14

vāmācārā rudantaśca śvāsino vikṛtekṣaṇāḥ /

1.29.14_2

yāmyāṃ diśaṃ prāñjalayo viṣamaikapade sthitāḥ //

1.29.15

vaidyaṃ ya upasarpanti dūtāste cāpi garhitāḥ /

1.29.15_2

dakṣiṇābhimukhaṃ deśe tvaśucau vā hutāśanam / ^

1.29.15_3

jvalayantaṃ pacantaṃ vā krūrakarmaṇi codyatam //

1.29.16

nagnaṃ bhūmau śayānaṃ vā vegotsargeṣu vā+aśucim /

1.29.16_2

prakīrnākeśamabhyaktaṃ svinnaṃ viklavameva vā //

1.29.17

vaidyaṃ ya upasarpanti dūtāste cāpi garhitāḥ /

1.29.17_2

vaidyasya paitrye daive vā kārye cotpātadarśane //

1.29.18

madhyāhne cārdharātre vā sandhyayoḥ kṛttikāsu ca /

1.29.18_2

ārdrāśleṣāmaghāmūlapūrvāsu bharaṇīṣu ca //

1.29.19

caturthyāṃ vā navamyāṃ vā ṣaṣṭhyāṃ sandhidineṣu ca /

1.29.19_2

vaidyaṃ ya upasarpanti dūtāste cāpi garhitāḥ //

1.29.20

svinnābhitaptā madhyāhne jvalanasya samīpataḥ /

1.29.20_2

garhitāḥ pittarogeṣu dūtā vaidyamupāgatāḥ //

1.29.21

ta eva kapharogeṣu karmasiddhikarāḥ smṛtāḥ /

1.29.21_2

etena śeṣaṃ vyākhyātaṃ buddhvā saṃvibhajettu tat //

1.29.22

raktapittātisāreṣu prameheṣu tathaiva ca /

1.29.22_2

praśasto jalarodheṣu dūtavaidyasamāgamaḥ //

1.29.23

vijñāyaivaṃ vibhāgaṃ tu śeṣaṃ budhyeta paṇḍitaḥ /

1.29.23_2

śuklavāsāḥ śucirgauraḥ śyāmo vā priyadarśanaḥ //

1.29.24

svasyām jātau svagotro vā dūtaḥ kāryakaraḥ smṛtaḥ /

1.29.24_2

goyānenāgatastuṣṭaḥ pādābhyāṃ śubhaceṣṭitaḥ //

1.29.25

smṛtimān vidhikālajñaḥ svatantraḥ pratipattimān /

1.29.25_2

alaṅkṛto maṅgalavān dūtaḥ kāryakaraḥ smṛtaḥ //

1.29.26

svasthaṃ prāṅnukhamāsīnaṃ same deśe śucau śucim /

1.29.26_2

upasarpati yo vaidyaṃ sa ca kāryakaraḥ smṛtaḥ //

1.29.27

māṃsodakumbhātapatravipravāraṇagovṛṣāḥ /

1.29.27_2

śuklavarṇāśca pūjyante prasthāne darśanaṃ gatāḥ //

1.29.28

strī putriṇī savatsā gaurvardhamānamalaṅkṛtā /

1.29.28_2

kanyā matsyāḥ phalaṃ cāmaṃ svastikaṃ modakā dadhi //

1.29.29

hiraṇyākṣatapātraṃ vā ratnāni sumano nṛpaḥ /

1.29.29_2

apraśānto+analo vājī haṃsaścāṣaḥ śikhī tathā //

1.29.30

brahmadundubhijīmūtaśaṅkhaveṇurathasvanāḥ /

1.29.30_2

siṃhagovṛṣanādāśca hreṣitaṃ gajabṛṃhitam //

1.29.31

śastaṃ haṃsarutaṃ nṇṇāṃ kauśikaṃ caiva vāmataḥ /

1.29.31_2

prasthāne yāyinaḥ śreṣṭhā vācaśca hṛdayaṅgamāḥ //

1.29.32

patrapuṣpaphalopetān sakṣīrānnīrujo drumān /

1.29.32_2

āśritā vā nabhoveśmadhvajatoraṇavedikāḥ //

1.29.33

dikṣu śāntāsu vaktāro madhuraṃ pṛṣṭhato+anugāḥ /

1.29.33_2

vāmā vā dakṣīṇā vā+api śakunāḥ karmasiddhaye //

1.29.34

śuṣke+aśanihate+apatre vallīnaddhe sakaṇṭake /

1.29.34_2

vṛkṣe+athavā+aśmabhasmāsthiviṭtuṣāṅgārapāṃśuṣu //

1.29.35

caityavalmīkaviṣamasthitā dīptakharasvarāḥ /

1.29.35_2

purato dikṣu dīptāsu vaktāro nārthasādhakāḥ //

1.29.36

punnāmānaḥ khagā vāmāḥ strīsaṃjñā dakṣiṇāḥ śubhāḥ /

1.29.36_2

dakṣiṇādvāmagamanaṃ praśastaṃ śvaśṛgālayoḥ / ^

1.29.36_3

vāmaṃ nakulacāṣāṇāṃ nobhayaṃ śaśasarpayoḥ //

1.29.37

bhāsakauśikayoścaiva na praśastaṃ kilobhayam /

1.29.37_2

darśanaṃ vā rutaṃ cāpi na godhākṛkalāsayoḥ //

1.29.38

dūtairaniṣṭaistulyānāmaścastaṃ darśanaṃ nṛṇām /

1.29.38_2

kulatthatilakārpāsatuṣapāṣāṇabhasmanām //

1.29.39

pātraṃ neṣṭaṃ tathā+aṅgāratailakardamapūritam /

1.29.39_2

prasannetaramadyānāṃ pūrṇaṃ vā raktasarṣapaiḥ //

1.29.40

śavakāṣṭhapalāśānāṃ śuṣkāṇāṃ pathi saṅgamāḥ /

1.29.40_2

neṣyante patitāntasthadīnāndharipavastathā //

1.29.41

mṛduḥ śīto+anukūlaśca sugandhiścānilaḥ śubhaḥ /

1.29.41_2

kharoṣṇo+aniṣṭagandhaśca pratilomaśca garhitaḥ //

1.29.42

granthyarbudādiṣu sadā chedaśabdastu pūjitaḥ /

1.29.42_2

vidradhyudaragulmeṣu bhedaśabdastathaiva ca //

1.29.43

raktapittātisāreṣu ruddhaśabdaḥ praśasyate /

1.29.43_2

evaṃ vyādhiviśeṣeṇa nimittamupadhārayet //

1.29.44

tathaivākruṣṭahākaṣṭamākrandaruditasvanāḥ /

1.29.44_2

chardyāṃ vātapurīṣāṇāṃ śabdo vai gardabhoṣṭrayoḥ //

1.29.45

pratiṣiddhaṃ tathā bhagnaṃ kṣutaṃ skhalitamāhatam /

1.29.45_2

daurmanasyaṃ ca vaidyasya yātrāyāṃ na praśasyate //

1.29.46

praveśe+apyetaduddeśādavekṣyaṃ ca tathā+āture /

1.29.46_2

pratidvāraṃ gṛhe vā+asya punaretanna gaṇyate //

1.29.47

keśabhasmāsthikāṣṭhāśmatuṣakārpāsakaṇṭakāḥ /

1.29.47_2

khaṭvordhvapādā madyāpo vasā tailaṃ tilāstṛṇam //

1.29.48

napuṃsakavyaṅgabhagnanagnamuṇḍāsitāmbarāḥ /

1.29.48_2

prasthāne vā praveśe vā neṣyante darśanaṃ gatāḥ //

1.29.49

bhāṇḍānāṃ saṃkarasthānāṃ sthānāt saṃcaraṇaṃ tathā /

1.29.49_2

nikhātotpāṭanaṃ bhaṅgaḥ patanaṃ nirgamastathā //

1.29.50

vaidyāsanāvasādo vā rogī vā syādadhomukhaḥ /

1.29.50_2

vaidyaṃ saṃbhāṣamāṇo+aṅgaṃ kuḍyamāstaraṇāni vā //

1.29.51

pramṛjyādvā dhunīyādvā karau pṛṣṭhaṃ śirastathā /

1.29.51_2

hastaṃ cākṛṣya vaidyasya nyasecchirasi corasi //

1.29.52

yo vaidyamunmukhaḥ pṛcchedunmārṣṭi svāṅgamāturaḥ /

1.29.52_2

na sa sidhyati vaidyo vā gṛhe yasya na pūjyate //

1.29.53

bhavane pūjyate vā+api yasya vaidyaḥ sa sidhyati /

1.29.53_2

śubhaṃ śubheṣu dūtādiṣvaśubhaṃ hyaśubheṣu ca //

1.29.54

āturasya dhruvaṃ tasmāddūtādīn lakṣayedbhiṣak /

1.29.54_2

svapnānataḥ pravakṣyāmi maraṇāya śubhāya ca //

1.29.55

suhṛdo yāṃ śca paśyanti vyādhito vā svayaṃ tathā /

1.29.55_2

snehābhyaktaśarīrastu karabhavyālagardabhaiḥ //

1.29.56

varāhairmahiṣairvā+api yo yāyāddakṣiṇāmukhaḥ /

1.29.56_2

raktāmbaradharā kṛṣṇā hasantī muktamūrdhajā //

1.29.57

yaṃ vā karṣati baddhvā strī nṛtyantī dakṣiṇāmukham /

1.29.57_2

antāvasāyibhiryo vā+ākṛṣyate dakṣiṇāmukhaḥ //

1.29.58

pariṣvajeran yaṃ vā+api pretāḥ pravrajitāstathā /

1.29.58_2

muhurāghrāyate yastu śvāpadairvikṛtānanaiḥ //

1.29.59

pibenmadhu ca tailaṃ ca yo vā paṅke+avasīdati /

1.29.59_2

paṅkapradigdhagātro vā pranṛtyet prahasettathā //

1.29.60

nirambaraśca yo raktāṃ dhārayecchirasi srajam /

1.29.60_2

yasya vaṃśo nalo vā+api tālo vorasi jāyate //

1.29.61

yaṃ vā matsyo grasedyo vā jananīṃ praviśennaraḥ /

1.29.61_2

parvatāgrāt patedyo vā śvabhre vā tamasā+āvṛte //

1.29.62

hriyate srotasā yo vā yo vā mauṇḍyamavāpnuyāt /

1.29.62_2

parājīyeta badhyeta kākādyairvā+abhibhūyate //

1.29.63

patanaṃ tārakādīnāṃ praṇāśaṃ dīpacakṣuṣoḥ /

1.29.63_2

yaḥ paśyeddevatānāṃ ca (ā.vā) prakampamavanestathā //

1.29.64

yasya chardirvireko vā daśanāḥ prapatanti vā /

1.29.64_2

śālmalīṃ kiṃśukaṃ yūpaṃ valmīkaṃ pāribhadrakam //

1.29.65

puṣpāḍhyaṃ kovidāraṃ vā citāṃ vā yo+adhirohati /

1.29.65_2

kārpāsatailapiṇyākalohāni lavaṇaṃ tilān //

1.29.66

labhetāśnīta vā pakvamannaṃ yaśca pibet surām /

1.29.66_2

svasthaḥ sa labhate vyādhiṃ vyādhito mṛtyumṛcchati //

1.29.67

yathāsvaṃ prakṛtisvapno vismṛto vihatastathā /

1.29.67_2

cintākṛto divā dṛṣto bhavantyaphaladāstu te //

1.29.68

jvaritānāṃ śunā sakhyaṃ kapisakhyaṃ tu śoṣiṇām /

1.29.68_2

unmāde rākṣasaiḥ pretairapasmāre pravartanam //

1.29.69

mehātisāriṇāṃ toyapānaṃ snehasya kuṣṭhinām /

1.29.69_2

gulmeṣu sthāvarotpattiḥ koṣṭhe mūrdhni śiroruji //

1.29.70

śaṣkulībhakṣaṇaṃ chardyāmadhvā śvāsapipāsayoḥ /

1.29.70_2

haridraṃ bhojanaṃ vā+api yasya syāt pāṇḍurogiṇaḥ //

1.29.71

raktapittī pibedyastu śoṇitaṃ sa vinaśyati /

1.29.71_2

svapnānevaṃvidhān dṛṣṭvā prātarutthāya yatnavān //

1.29.72

dadyānmāṣāṃstilāṃllohaṃ viprebhyaḥ kāñcanaṃ tathā /

1.29.72_2

japeccāpi śubhān mantrān gāyatrīṃ tripadāṃ tathā //

1.29.73

dṛṣṭvā tu prathame yāme svapyād dhyātvā punaḥ śubham /

1.29.73_2

japedvā+anyatamaṃ vede brahmacārī samāhitaḥ //

1.29.74

devatāyatane caiva vasedrātritrayaṃ tathā /

1.29.74_2

viprāṃśca pūjayennityaṃ duḥsvapnāt pravimucyate //

1.29.75

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi praśastaṃ svapnadarśanam /

1.29.75_2

devān dvijāngovṛṣabhān jīvataḥ suhṛdo nṛpān //

1.29.76

samiddhamagniṃ sādhūṃśca nirmalāni jalāni ca /

1.29.76_2

paśyet kalyāṇalābhāya vyādherapagamāya ca //

1.29.77

māṃsaṃ matsyān srajaḥ śvetā vāsāṃsi ca phalāni ca /

1.29.77_2

labhante dhanalābhāya vyādherapagamāya ca //

1.29.78

mahāprāsādasaphalavṛkṣavāraṇaparvatān /

1.29.78_2

āroheddravyalābhāya vyādherapagamāya ca //

1.29.79

nadīnadasamudrāṃśca kṣubhitān kaluṣodakān /

1.29.79_2

taret kalyāṇalābhāya vyādherapagamāya ca //

1.29.80

urago vā jalauko vā bhramaro vā+api yaṃ daśet /

1.29.80_2

ārogyaṃ nirdiśettasya dhanalābhaṃ ca buddhimān //

1.29.81

evaṃrūpān śubhān svapnān yaḥ paśyedvyādhito naraḥ /

1.29.81_2

sa dīrghāyuriti jñeyastasmai karma samācaret //

1.29.81_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne viparītāviparītasvapnanidarśanīyo nāmaikonatriṃśattamo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)

Linked texts (2)