Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 1.38: aṣṭatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

Suśrutasaṃhitā 1.38

Language
Sanskrit

aṣṭatriṃśattamo+adhyāyaḥ /

1.38.1

athāto dravayasaṃgrahaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ //

1.38.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ //

1.38.3

samāsena saptatriṃśaddravyagaṇā bhavanti //

1.38.4

tadyathā vidārigandhā vidārī viśvadevā sahadevā śvadaṃṣṭrā pṛthakparṇī śatāvarī sārivā kṛṣṇasārivā jīvakarṣabhakau mahāsahā kṣudrasahā bṛhatyau punarnavairaṇḍo haṃsapādī vṛścikālyṛṣabhī ceti //

1.38.5

vidārīgandhādirayaṃ gaṇaḥ pittānilāpahaḥ /

1.38.5_2

śoṣagulmāṅgamardordhvaśvāsakāsavināśanaḥ //

1.38.6

āragvadhamadanagopaghoṇṭākaṇṭakīkuṭajapāṭhāpāṭalāmūrvendrayavasaptavarṇanimbakuruṇṭakadāsī-kuruṇṭakaguḍūcīcitrakaśārṅga(ā.rṅge)ṣṭākarañjadvayapaṭolakirātatiktakāni suṣavī ceti //

1.38.7

āragvadhādirityeṣa gaṇaḥ śleṣmaviṣāpahaḥ /

1.38.7_2

mehakuṣṭhajvaravamīkaṇḍūghno vraṇaśodhanaḥ //

1.38.8

varuṇārtagalaśigrumadhuśigrutarkārīmeṣaśṛṅgīpūtīkanaktamālamoraṭāgnimanthasaireyakadvayabimbīvasukavasiracitrakaśatāvarībilvājaśṛṅgīdarbhā bṛhatīdvayaṃ ceti //

1.38.9

varuṇādirgaṇo hyeṣa kaphamedonivāraṇaḥ /

1.38.9_2

vinihanti śiraḥśūlagulmābhyantaravidradhīn //

1.38.10

vīratarusahacaradvayadarbhavṛkṣādanīgundrānalakuśakāśāśmabhedakāgnimanthamoraṭāvasukavasirabhallūkakuraṇṭakendīvarakapotavaṅkā śvadaṃṣṭrā ceti //

1.38.11

vīratarvādirityeṣa gaṇo vātavikāranut /

1.38.11_2

aśmarīśarkarāmūtrakṛcchrāghātarujāpahaḥ //

1.38.12

sālasārājakarṇakhadirakadarakālaskandhakramukabhūrjameṣaśṛṅgītiniśacandanakucandanaśiṃśapāśirīṣāsanadhavārjunatālaśākanaktamālapūtīkāśvakarṇāgurūṇi kālīyakaṃ ceti //

1.38.13

sālasārādirityeṣa gaṇaḥ kuṣṭhavināśanaḥ /

1.38.13_2

mehapāṇḍvāmayaharaḥ kaphamedoviśoṣaṇaḥ //

1.38.14

rodhrasāvararodhrapalāśakuṭannaṭāśokaphañjīkaṭphalailavālukaśallakījiṅginīkadambasālāḥ kadalī ceti //

1.38.15

eṣa rodhrādirityukto medaḥkaphaharo gaṇaḥ /

1.38.15_2

yonidoṣaharaḥ stambhī varṇyo viṣavināśanaḥ //

1.38.16

arkālarkakarañjadvayamāgadantīmayūrakabhārgīrāsnendrapuṣpīkṣudraśvetāmahāśvetāvṛścikālyalavaṇāstāpasavṛkṣaśceti //

1.38.17

arkādiko gaṇo hyeṣa kaphamedoviṣāpahaḥ /

1.38.17_2

kṛmikuṣṭhapraśamano viśeṣāddraṇaśodhanaḥ //

1.38.18

surasāśvetasurasāphaṇijjñakārjakabhūstṛṇasugandhakasumukhakālamālakāsamardakṣavakakharapuṣpāviḍaṅgakaṭphalasurasīnirguṇḍīkulāhalondurukarṇikāphañjīprācībalakākamācyo viṣamuṣṭikaśceti //

1.38.19

surasādirgaṇo hyeṣa kaphahṛt kṛmisūdanaḥ /

1.38.19_2

pratiśyāyāruciśvāsakāsaghno vraṇaśodhanaḥ //

1.38.20

muṣkakapalāśadhavacitrakamadanavṛkṣakarśiṃśapāvajravṛkṣastriphalā ceti //

1.38.21

muṣkakādirgaṇo hyeṣa medoghnaḥ śukradoṣahṛt /

1.38.21_2

mehārśaḥpāṇḍurogaghnaḥ śarkarānāśanaḥ paraḥ //

1.38.22

pippalīpippalīmūlacavyacitrakaśṛṅgaveramaricahastipippalīhareṇukailājamodendrayavapāṭhājīrakasarṣapamahānimbaphalahiṅgubhārgīmadhurasātiviṣāvacāviḍaṅgāni kaṭurohiṇī ceti //

1.38.23

pippalyādiḥ kaphaharaḥ pratiśyāyānilārucīḥ /

1.38.23_2

nihanyāddīpano gulmaśūlaghnaścāmapācanaḥ //

1.38.24

elātagarakuṣṭhamāṃsīdhyāmakatvakpatranāgapuṣpapriyaṅguhareṇukāvyāghranakhaśukticaṇḍasthauṇeyakaśrīveṣṭakacocacorakavālu{O.?}kaguggulusarjarasaturuṣkakundurukāga{O.u}ruspṛkkośīrabhadradārukuṅkumāni punnāgakeśaraṃ ceti //

1.38.25

eladiko vātakaphau nihanyādviṣameva ca /

1.38.25_2

varṇaprasādanaḥ kaṇḍūpiḍakāloṭhanāśanaḥ //

1.38.26

vacāmustātiviṣābhayābhadradārūṇi nāgakeśaraṃ ceti //

1.38.27

haridrādāruharidrākalaśīkuṭajabījāni madhukaṃ ceti //

1.38.28

etau vacāharidrādī gaṇau stanyaviśodhanau /

1.38.28_2

āmātisāraśamanau viśeṣāddoṣapācanau //

1.38.29

śyāmāmahāśyāmātrivṛddantīśaṅkhinītilvakakampillakaramyakakramukaputraśreṇīgavākṣīrajavṛkṣakarañjadvayaguḍūcīsaptalācchagalāntrīsudhāḥ suvarṇakṣīrī ceti //

1.38.30

uktaḥ śyāmādirityeṣa gaṇo gulmaviṣāpahaḥ /

1.38.30_2

ānāhodaraviḍbhedī tathodāvartanāśanaḥ //

1.38.31

bṛhatīkaṇṭakārikākuṭajaphalapāṭhā madhukaṃ ceti //

1.38.32

pācanīyo bṛhatyādirgaṇaḥ pittānilāpahaḥ /

1.38.32_2

kaphārocakahṛdrogamūtrakṛcchrarujāpahaḥ //

1.38.33

paṭolacandanakucandanamūrvāguḍūcīpāṭhāḥ kaṭurohiṇī ceti //

1.38.34

paṭolādirgaṇaḥ pittakaphārocakanāśanaḥ /

1.38.34_2

jvaropaśamano vraṇyaśchardikaṇḍūviṣāpahaḥ //

1.38.35

kākolīkṣīrakākolījīvakarṣabhakamudgaparṇīmāṣaparṇīmedāmahāmedācchinnaruhākarkaṭaśṛṅgītugākṣīrīpadmakaprapauṇḍarīkardhivṛddhimṛdvīkājīvantyo madhukaṃ ceti //

1.38.36

kākolyādirayṃ pittaśoṇitānilanāśanaḥ /

1.38.36_2

jīvano bṛṃhaṇo vṛṣyaḥ stanyaśleṣmakarastathā //

1.38.37

ūṣakasaindhavaśilājatukāsīsadvayahiṅgūni tutthakaṃ ceti //

1.38.38

ūṣakādiḥ kaphaṃ hanti gaṇo medoviśoṣaṇaḥ /

1.38.38_2

aśmarīśarkarāmūtrakṛcchragulmapraṇāśanaḥ //

1.38.39

sārivāmadhukacandanakucandanapadmakakāśmarīphalamadhūkapuṣpāṇyuśīraṃ ceti //

1.38.40

sārivādiḥ pipāsāghno raktapittaharo gaṇaḥ /

1.38.40_2

pittajvarapraśamano viśeṣāddāhanāśanaḥ //

1.38.41

añjanarasāñjananāgapuṣpapriyaṅgunīlotpalanaladanalinakeśarāṇi madhukaṃ ceti //

1.38.42

añjanādirgaṇo hyeṣa raktapittanibarhaṇaḥ /

1.38.42_2

viṣopaśamano dāhaṃ nihantyābhyantaraṃ tathā //

1.38.43

parūṣakadrākṣākaṭphaladāḍimarājādanakatakaphalaśākaphalāni triphalā ceti //

1.38.44

parūṣakādirityeṣa gaṇo+anilavināśanaḥ /

1.38.44_2

mūtradoṣaharo hṛdyaḥ pipāsāghno rucipradaḥ //

1.38.45

priyaṅgusamaṅgādhātakīpunnāganāgapuṣpacandanakucandanamocarasarasāñjanakumbhīkasrotoñjanapadmakesarayojanavallayo dīrghamūlā ceti //

1.38.46

ambaṣṭhādhātakīkusumasamaṅgākaṭvaṅgamadhukabilvapeśikāsāvararodhrapalāśanandīvṛkṣāḥ padmakeśarāṇi ceti //

1.38.47

gaṇau priyaṅgvambaṣṭhādī pakvātīsāranāśanau /

1.38.47_2

sandhānīyau hitau pitte vraṇānāṃ cāpi ropaṇau //

1.38.48

nyagrodhodumbarāśvatthaplakṣamadhukakapītanakakubhāmrakośāmracorakapatrajambūdvayapiyālamadhūkarohiṇīvañjulakadambabadarītindukīsallakīrodhrasāvararodhrabhallātakapalāśā nandīvṛkṣaśceti //

1.38.49

nyagrodhādirgaṇo vraṇyaḥ saṃgrāhī bhagnasādhakaḥ /

1.38.49_2

raktapittaharo dāhamedoghno yonidoṣahṛt //

1.38.50

guḍūcīnimbakustumburucandanāni padmakaṃ ceti //

1.38.51

eṣa sarvajvarān hanti guḍūcyādistu dīpanaḥ /

1.38.51_2

hallāsārocakavamīpipāsādāhanāśanaḥ //

1.38.52

utpalaraktotpalakumudasaugandhikakuvalayapuṇḍarīkāṇi madhukaṃ ceti //

1.38.53

utpalādirayaṃ dāhapittaraktavināśanaḥ /

1.38.53_2

pipāsāviṣahṛdrogacchardimūrcchāharo gaṇaḥ //

1.38.54

mustāharidrādāruharidrāharītakyāmalakabibhītakakuṣṭhahaimavatīvacāpāṭhākaṭurohiṇīśārṅgaṣṭātiviṣādrāviḍībhallātakāni citrakaśceti //

1.38.55

eṣa mustādiko nāmnā gaṇaḥ śleṣmaniṣūdanaḥ /

1.38.55_2

yonidoṣaharaḥ stanyaśodhanaḥ pācanastathā //

1.38.56

harītakyāmalakabibhītakāni triphalā //

1.38.57

triphalā kaphapittaghnī mehakuṣṭhavināśanī /

1.38.57_2

cukṣuṣyā dīpanī caiva viṣamajvaranāśanī //

1.38.58

pippalīmaricaśṛṅgaverāṇi trikaṭukam //

1.38.59

tryūṣaṇaṃ kaphamedoghnaṃ mehakuṣṭhatvagāmayān /

1.38.59_2

nihanyāddīpanaṃ gulmapīnasāgnyalpatāmapi //

1.38.60

āmalakīharītakīpippalyaścitrakaśceti //

1.38.61

āmalakyādirityeṣa gaṇaḥ sarvajvarāpahaḥ /

1.38.61_2

cakṣuṣyo dīpano vṛṣyaḥ kaphārocakanāśanaḥ //

1.38.62

trapusīsatāmrarajatakṛṣṇalohasuvarṇāni lohamalaśceti //

1.38.63

gaṇastrapvādirityeṣa garakrimiharaḥ paraḥ /

1.38.63_2

pipāsāviṣahṛdrogapaṇḍumehaharastathā //

1.38.64

lākṣārevatakuṭajāśvamārakaṭphalaharidrādvayanimbasaptacchadamālatyastrāyamāṇā ceti //

1.38.65

kāṣāyastiktamadhuraḥ kaphapittārtināśanaḥ /

1.38.65_2

kuṣṭhakrimiharaścaiva duṣṭavraṇaviśodhanaḥ //

1.38.66

pañca pañcamūlānyata ūrdhvaṃ vakṣyāmaḥ / tatra trikaṇṭakabṛhatīdvayapṛthakparṇyo vidārigandhā ceti kanīyaḥ //

1.38.67

kaṣāyatiktamadhuraṃ kanīyaḥ pañcamūlakam /

1.38.67_2

vātaghnaṃ pittaśamanaṃ bṛṃhaṇaṃ balavardhanam //

1.38.68

bilvāgnimanthaṭiṇṭukapāṭalāḥ kāśmaryaśceti mahat //

1.38.69

satiktaṃ kaphavātaghnaṃ pāke laghvagnidīpanam /

1.38.69_2

madhurānurasaṃ caiva pañcamūlaṃ mahat smṛtaḥ //

1.38.70

anayordaśamūlamucyate //

1.38.71

gaṇaḥ śvāsaharo hyeṣa kaphapittānilāpahaḥ /

1.38.71_2

āmasya pācanaścaiva sarvajvaravināśanaḥ //

1.38.72

vidārīsārivārajanīguḍūcyo+ajaśṛṅgī ceti vallīsaṃjñaḥ //

1.38.73

karamardatrikaṇṭakasairīyakaśatāvarīgṛdhranakhya iti kaṇṭakasaṃjñaḥ //

1.38.74

raktapittaharau hyetau śophatrayavināśanau /

1.38.74_2

sarvamehaharau caiva śukradoṣavināśanau //

1.38.75

kuśakāśanaladarbhakāṇḍekṣukā iti tṛṇasaṃjñakaḥ //

1.38.76

antyaḥ prayuktaḥ kṣīreṇa śīghrameva vināśayet //

1.38.77

eṣāṃ vātaharāvādyāvantyaḥ pittavināśanaḥ /

1.38.77_2

pañcakau śleṣmaśamanāvitarau parikīrtitau //

1.38.78

trivṛtādikamanyatropadekṣyāmaḥ //

1.38.79

samāsena gaṇā hyete proktāsteṣāṃ tu vistaram /

1.38.79_2

cikitsiteṣu vakṣyāmi jñātvā doṣabalābalam //

1.38.80

ebhirlepān kaṣāyāṃśca tailaṃ sarpīṃṣi pānakān /

1.38.80_2

pravibhajya yathānyāyaṃ kurvīta matimān bhiṣak //

1.38.81

bhūmavarṣānilakledaiḥ sarvartuṣvanabhidrute /

1.38.81_2

grāhayitvā gṛhe nyasyedvidhinauṣadhasaṃgraham //

1.38.82

samīkṣya doṣabhedāṃśca miśrān bhinnān prayojayet /

1.38.82_2

pṛthaṅniśrān samastānvā gaṇaṃ vā vyastasaṃhatam //

1.38.82_1

iti suśrutasaṃhitāyāṃ sūtrasthāne dravyasaṃgrahaṇīyo nāmāṣṭatriṃśo+adhyāyaḥ //

Commentaries (2)

Linked texts (6)