The Compendium of Suśruta 2.8: aṣṭamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 2.8
- Language
- Sanskrit
aṣṭamo+adhyāyaḥ/
2.8.1
athāto mūḍhagarbhanidānaṁ vyākhyāsyāmaḥ//
2.8.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
2.8.3
grāmyadharmayānavāhanādhvagamanapraskhalanaprapatanaprapīḍānadhāvanābhighātaviṣamaśayanāsanopavāsavegābhighātātirūkṣakaṭutiktabhojanaśokātikṣārasevanātisāravamanavirecanapreṅkholanājīrṇagarbhaśātanaprabhṛtibhirviśeṣairbandhānānmucyate garbhaḥ, phalamiva vṛntabandhanādabhighātaviśeṣaiḥ; sa vimuktabandhano garbhāśayamatikramya yakṛtplīhāntravivarairavasraṁsamānaḥ koṣṭhasaṁkṣobhamāpādayati, tasyā jaṭharasaṁkṣomādvāyurapāno mūḍhaḥ pārśvabastiśīrṣodarayoniśūlānāhamūtrasaṅgānāmanyatamamāpādya garbhaṁ †cyāvayati taruṇaṁ śoṇitasrāveṇa; tameva kadācidvivṛddhamasamyagāgatamapatyapathamanuprāptamanirasyamānaṁ viguṇāpānasaṁmohitaṁ garbhaṁ mūḍhagarbhamityācakṣate//
2.8.4
tataḥ kīlaḥ† pratikhuro bījakaḥ parigha iti/ tatra ūrdhvabāhuśiraḥpādo yo yonimukhaṁ niruṇaddhi kīla iva sa kīlaḥ; niḥsṛtahastapādaśirāḥ kāyasaṅgī pratikhuraḥ; yo nirgacchatyekaśirobhujaḥ sa bījakaḥ; yastu parigha iva yonimukhamāvṛtya tiṣṭhati sa parighaḥ; iti caturvidho bhavatītyeke bhāṣante/ tattu na samyak; kasmāt sa yadā viguṇānilaprapīḍito+apatyapathamanekadhā prapadyate tadā saṅkhyā hīyate//
2.8.5
tatra kaściddvābhyāṁ sakthibhyāṁ yonimukhaṁ pratipadyate; kaścidābhugnaikasakthirekena; kaścidābhugnasakthiśarīraḥ sphigdeśena tiryagāgataḥ; kaściduraḥpārśvapṛṣṭhānāmanyatamena yonidvāraṁ pidhāyāvatiṣṭhate; antaḥpārśvāpavṛttaśirāḥ kaścidekena bāhunā; kaścidābhugnaśirā bāhudvayena; kaścidābhugnamadhyo hastapādaśirobhiḥ; kaścidekena sakthnā yonimukhaṁ pratipadyate+apareṇa pāyum; ityaṣṭavidhā mūḍhagarbhagatiruddiṣṭā samāsena//
2.8.6
tatra dvāvantyāvasādhyau mūḍhagarbhau, śeṣānapi †viparītendriyārthākṣepakayonibhraṁśasṁvaraṇamakkallaśvāsakāsabhramanipīḍitān pariharet//
2.8.7
†bhavanti cātra kālasya pariṇāmena muktaṁ vṛntādyathā paham/ prapadyate svabhāvena nānyathā patituṁ dhruvam//
2.8.8
evaṁ kālaprakarṣeṇa mukto nāḍīnibandhanāt/ garbhāśayastho yo garbho jananāya prapadyate//
2.8.9
kṛmivātābhighātaistu tadevopadrutaṁ phalam/ patatyakāle+api yathā tathā syādgarbhavicyutiḥ//
2.8.10
ācaturthāttato māsāt prasravedgarbhavicyutiḥ†/ tataḥ sthiraśarīrasya pātaḥ pañcamaṣaṣṭhayoḥ//
2.8.11
pravidhyati śiro yā tu śītāṅgī nirapatrapā/ nīloddhatasirā hanti sā garbhaṁ sa ca tāṁ tathā//
2.8.12
garbhāspandanamāvīnāṁ praṇāśaḥ śyāvapāṇḍutā/ bhavatyucchvāsapūtitvaṁ †śūlaṁ cāntarbhṛte śiśau//
2.8.13
mānasāgantubhirmāturupatāpaiḥ prapīḍitaḥ/ garbho vyāpadyate kukṣau vyādhibhiśca prapīḍitaḥ//
2.8.14
†bastamāravipannāyāḥ kukṣiḥ praspandate yadi/ tatkṣaṇājjanmakāle taṁ pāṭayitvoddharedbhiṣak//
2.8.14_1
iti suśrutasaṁhitāyāṁ nidānasthāne mūḍhagarbhanidānaṁ nāmāṣṭamo+adhyāyaḥ //8//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit