The Compendium of Suśruta 6.25: pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.25
- Language
- Sanskrit
pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/
6.25.1
athātaḥ śirorogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.25.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.25.3
śiro rujati martyānāṃ vātapittakaphaistribhiḥ/
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhistathā//
6.25.4
sūryāvartānantavātārdhāvabhedakaśaṅkhakaiḥ/
ekādaśaprakārasya† lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate//
6.25.5
yasyānimittaṃ śiraso rujaśca bhavanti tīvrā niśi cātimātram/
bandhopatāpaiśca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa samīraṇena//
6.25.6
yasyoṣṇamaṅgāracitaṃ yathaiva †dahyeta dhūpyeta śiroksināsam/
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt//
6.25.7
śirogalaṃ yasya kaphopadigdhaṃ guru pratiṣṭabdhamatho himaṃ ca/
śūnākṣikūṭaṃ vadanaṃ ca yasya śirobhitāpaḥ sa kaphaprakopāt//
6.25.8
śirobhitāpe tritayapravṛtte sarvāṇi liṅgāni samudbhavanti†/
raktātmakaḥ pittasamānaliṅgaḥ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavecca//
6.25.9
vasābalāsakṣatasṃbhavānāṃ śirogatānāmiha saṃkṣayeṇa/
kṣayapravṛttaḥ śiraso+abhitāpaḥ kaṣṭo bhavedugrarujo+atimātram//
6.25.10
saṃsvedanacchardanadhūmanasyairasṛgvimokṣaiśca vivṛddhimeti/
nistudyate yasya śiro+atimātraṃ saṃbhakṣyamāṇaṃ †sphuṭatīva cāntaḥ//
6.25.11
ghrāṇācca gacchetsalilaṃ saraktaṃ śirobhitāpaḥ kṛmibhiḥ sa ghoraḥ/
sūryodayaṃ yā prati mandamandamakṣibhruvaṃ ruk samupaiti gāḍham//
6.25.12
vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca/
śītena śāntiṃ labhate kadāciduṣṇena jantuḥ sukhamāpnuyācca//
6.25.13
taṃ bhāskarāvartamudāharanti sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāram/
doṣāstu duṣṭāstraya eva manyāṃ saṃpīḍya ghāṭāsu rujāṃ sutīvrām//
6.25.14
kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karotyāśu viśeṣatastu/
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃśca rogān//
6.25.15
anantavātaṃ tamudāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram/
yasyottamāṅgārdhamatīva jantoḥ saṃbhedatodabhramaśūlajuṣṭam//
6.25.16
pakṣāddaśāhādathavā+apyakasmāttasyārdhamedaṃ tritayādvyavasyet/
śaṅkhāśrito vāyurudīrṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kaphapittaraktaiḥ//
6.25.17
rujaḥ sutīvrāḥ pratanoti mūrdhni viśeṣataścāpi hi śaṅkhayostu/
sukaṣṭamenaṃ khalu śaṅkhakākhyaṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ//
6.25.18
vyādhiṃ vadantyudgatamṛtyukalpaṃ bhiṣaksahasrairapi durnivāram//
6.25.18_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre śirorogavijñānīyo nāma pañcaviṃśo+adhyāyaḥ //25//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (5)
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Basavarājīya — Nīlakaṇṭhakoṭṭūru Basavarāja 1500, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit