Pramāṇa · Search · About · API

The Compendium of Suśruta 6.25: pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

Suśrutasaṃhitā 6.25

Language
Sanskrit

pañcaviṃśatitamo+adhyāyaḥ/

6.25.1

athātaḥ śirorogavijñānīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ//

6.25.2

yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//

6.25.3

śiro rujati martyānāṃ vātapittakaphaistribhiḥ/
sannipātena raktena kṣayeṇa krimibhistathā//

6.25.4

sūryāvartānantavātārdhāvabhedakaśaṅkhakaiḥ/
ekādaśaprakārasya† lakṣaṇaṃ saṃpravakṣyate//

6.25.5

yasyānimittaṃ śiraso rujaśca bhavanti tīvrā niśi cātimātram/
bandhopatāpaiśca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa samīraṇena//

6.25.6

yasyoṣṇamaṅgāracitaṃ yathaiva †dahyeta dhūpyeta śiroksināsam/
śītena rātrau ca bhavedviśeṣaḥ śirobhitāpaḥ sa tu pittakopāt//

6.25.7

śirogalaṃ yasya kaphopadigdhaṃ guru pratiṣṭabdhamatho himaṃ ca/
śūnākṣikūṭaṃ vadanaṃ ca yasya śirobhitāpaḥ sa kaphaprakopāt//

6.25.8

śirobhitāpe tritayapravṛtte sarvāṇi liṅgāni samudbhavanti†/
raktātmakaḥ pittasamānaliṅgaḥ sparśāsahatvaṃ śiraso bhavecca//

6.25.9

vasābalāsakṣatasṃbhavānāṃ śirogatānāmiha saṃkṣayeṇa/
kṣayapravṛttaḥ śiraso+abhitāpaḥ kaṣṭo bhavedugrarujo+atimātram//

6.25.10

saṃsvedanacchardanadhūmanasyairasṛgvimokṣaiśca vivṛddhimeti/
nistudyate yasya śiro+atimātraṃ saṃbhakṣyamāṇaṃ †sphuṭatīva cāntaḥ//

6.25.11

ghrāṇācca gacchetsalilaṃ saraktaṃ śirobhitāpaḥ kṛmibhiḥ sa ghoraḥ/
sūryodayaṃ yā prati mandamandamakṣibhruvaṃ ruk samupaiti gāḍham//

6.25.12

vivardhate cāṃśumatā sahaiva sūryāpavṛttau vinivartate ca/
śītena śāntiṃ labhate kadāciduṣṇena jantuḥ sukhamāpnuyācca//

6.25.13

taṃ bhāskarāvartamudāharanti sarvātmakaṃ kaṣṭatamaṃ vikāram/
doṣāstu duṣṭāstraya eva manyāṃ saṃpīḍya ghāṭāsu rujāṃ sutīvrām//

6.25.14

kurvanti sākṣibhruvi śaṅkhadeśe sthitiṃ karotyāśu viśeṣatastu/
gaṇḍasya pārśve tu karoti kampaṃ hanugrahaṃ locanajāṃśca rogān//

6.25.15

anantavātaṃ tamudāharanti doṣatrayotthaṃ śiraso vikāram/
yasyottamāṅgārdhamatīva jantoḥ saṃbhedatodabhramaśūlajuṣṭam//

6.25.16

pakṣāddaśāhādathavā+apyakasmāttasyārdhamedaṃ tritayādvyavasyet/
śaṅkhāśrito vāyurudīrṇavegaḥ kṛtānuyātraḥ kaphapittaraktaiḥ//

6.25.17

rujaḥ sutīvrāḥ pratanoti mūrdhni viśeṣataścāpi hi śaṅkhayostu/
sukaṣṭamenaṃ khalu śaṅkhakākhyaṃ maharṣayo vedavidaḥ purāṇāḥ//

6.25.18

vyādhiṃ vadantyudgatamṛtyukalpaṃ bhiṣaksahasrairapi durnivāram//

6.25.18_1

iti suśrutasaṃhitāyāmuttaratantrāntargate śālākyatantre śirorogavijñānīyo nāma pañcaviṃśo+adhyāyaḥ //25//

Commentaries (1)

Linked texts (5)