The Compendium of Suśruta 158.4

158.4

tāneva śirorogān sakhyayā āha-śiro rujatītyādi |
tribhiriti pṛthagarthadyotanārtham | 'śiro rujati martyānām' ityatra kecit 'śirorogā manuṣyāṇām' iti paṭhanti | rogaśabdo yadyapi sāmānyavyādhivācakastathā'pi ye pīḍākarā vyādhayaste'tra gṛhyante, tena khālityādīnāmatrānupādānamiti vyākhyānayanti | ekādaśaprakārasyetyādi | ekādaśaivātra śirorogāḥ| anyatovātaśabdena anantavātasya sarvagatanayanarogavijñānīye proktatvāt | brahmadevastu videhādiṣu anantavātasya pṛthak pāṭhāt pṛthagevātra paṭhanīya, tena caikādaśa śirorogā iti brūte | atra keciddidehadarśanāt sūryāvartakaviparyayamapi paṭhanti | tathāca tadvaca, - "tatra vātānugaṃ pittaṃ cittaṃ śirasi tiṣṭhati | madhyāhne tejasā'rkasya tadvivṛddhaṃ śirorujam || karoti paittikīṃ ghorāṃ saṃśāmyati dinakṣaye | astaṃ gate prabhāhīne sūrye vāyurvivardhate || pittaṃ śāntimavāpnoti tata śāmyati vedanā | eṣa pittānilakṛta sūryāvartaviparyaya "-iti | kecitsuśrutādhyāyino'nena pāṭhena sūryovartakaviparyayaṃ paṭhanti,-"vātapittāt purojātā rujā'paityaparāhnata | sūryāvarta sa tu prokto viparīte viparyaya " -iti | asau sūryāvartaviparyayaścāturthikaviparyayavadasūtrito'pi gṛhyate | atra kecit "āluñcyate kampati cāpi mūrdhā sarpanti madhye ca pipīlikā vā | skandhaḥ śiraścāpyavaghūrṇate ca mūrcchā pralāpaśca tathaiva nidrā || saṃjñāpraṇāśaṃ janayeddinidrā prātastata. paśyati cāticitram | gṛhṇāti manye hṛdayaṃ ca rūpai sarvairamībhi. samabhidrutastu || tisro hi rātrīrna sa jātu jīvettaṃ śīrṣa kaṃ saṃpravadanti rogam"-iti paṭhanti | sa ca nivandhakārairnāṅgīkṛta || 1-4 ||