The Compendium of Suśruta 6.9: navamo+adhyāyaḥ/
Suśrutasaṃhitā 6.9
- Language
- Sanskrit
navamo+adhyāyaḥ/
6.9.1
athāto vātābhiṣyandapratiṣedhaṃ vyākhyāsyāmaḥ//
6.9.2
yathovāca bhagavān dhanvantariḥ//
6.9.3
purāṇasarpiṣā snigdhau syandādhīmanthapīḍitau/
svedayitvā yathānyāyaṃ sirāmokṣeṇa yojayet//
6.9.4
saṃpādayedbastibhistu samyak snehavirecitau/
tarpaṇaiḥ puṭapākaiśca dhūmairāścyotanaistathā//
6.9.5
nasyasnehaparīṣekaiḥ śirobastibhireva ca/
vātaghnanūpajalajamāṃsāmlakvāthasecanaiḥ//
6.9.6
snehaiścaturbhiruṣṇaiśca tatpītāmbaradhāraṇaiḥ/
payobhirvesavāraiśca sālvaṇaiḥ pāyasaistathā//
6.9.7
bhiṣak saṃpādayedetāvupanāhaiśca pūjitaiḥ/
grāmyānūpaudakarasaiḥ snigdhaiḥ phalarasānvitaiḥ//
6.9.8
susaṃskṛtaiḥ payobhiśca tayorāhāra iṣyate/
tathā copari bhaktasya sarpiḥpānaṃ(pāne) praśasyate†//
6.9.9
triphalākvāthasaṃsiddhaṃ kevalaṃ jīrṇameva vā/
siddhaṃ vātaharaiḥ kṣīraṃ prathamena gaṇena vā//
6.9.10
snehāstailādvinā siddhā vātaghnaistarpaṇe hitāḥ/
snaihikaḥ puṭapākaśca dhūmo nasyaṃ ca tadvidham//
6.9.11
nasyādiṣu sthirākṣīramadhuraistailamiṣyate/
eraṇḍapallave mūle tvaci vā++ājaṃ payaḥ śṛtam//
6.9.12
kaṇṭakāryāśca mūleṣu sukhoṣṇaṃ secane hitam/
saindhavodīcyayaṣṭyāhvapippalībhiḥ śṛtaṃ payaḥ//
6.9.13
hitamardhodakaṃ seke tathā++āścyotanameva ca/
hrīberavakramañjiṣṭhodumbaratvakṣu sādhitam//
6.9.14
sāmbhaśchāgaṃ payo vā+api śūlāścyotanamuttamam/
madhukaṃ rajanīṃ pathyāṃ devadāruṃ ca peṣayet//
6.9.15
ājena payasā śreṣṭhamabhiṣyande tadañjanam/
gairikaṃ saindhavaṃ kṛṣṇāṃ nāgaraṃ ca yathottaram//
6.9.16
dviguṇaṃ piṣṭamadbhistu guṭikāñjanamiṣyate/
snehāñjanaṃ hitaṃ cātra vakṣyate tadyathāvidhi//
6.9.17
rogo yaścānyatovāto yaśca mārutaparyayaḥ/
anenaiva vidhānena bhiṣak tāvapi sādhayet//
6.9.18
pūrvabhaktaṃ hitaṃ sarpiḥ kṣīraṃ vā+apyatha bhojane/
vṛkṣādanyāṃ kapitthe ca pañcamūle mahatyapi//
6.9.19
sakṣīraṃ karkaṭarase siddhaṃ cātra ghṛtaṃ pibet/
siddhaṃ vā hitamatrāhuḥ pattūrārtagalāgnikaiḥ//
6.9.20
sakṣīraṃ meṣaśṛṅgyā vā sarpirvīratareṇa vā/
saindhavaṃ dāru śuṇṭhī ca mātuluṅgaraso ghṛtam//
6.9.21
stanyodakābhyāṃ kartavyaṃ śuṣkapāke tadañjanam/
pūjitaṃ sarpiṣaścātra pānamakṣṇośca tarpaṇam//
6.9.22
ghṛtena jīvanīyena nasyaṃ tailena cāṇunā/
pariṣeke hitaṃ cātra payaḥ śītaṃ sasaindhavam//
6.9.23
rajanīdārusiddhaṃ vā saindhavena samāyutam/
sarpiryutaṃ stanyaghṛṣṭamañjanaṃ vā mahauṣadham//
6.9.24
vasā vā++ānūpajalajā saindhavena samāyutā/
nāgaronmiśritā kiñcicchuṣkapāke tadañjanam//
6.9.25
pavanaprabhavā rogā ye keciddṛṣṭināśanāḥ/
bījenānena matimān teṣu karma prayojayet//
6.9.25_1
iti suśrutasaṃhitāyāmuttratantrāntargate śālākyatantre vātābhiṣyandapratiṣedho nāma navamo+adhyāyaḥ //9//
Commentaries (1)
- Nibandhasaṅgraha — Ḍalhaṇa, Sanskrit
Linked texts (1)
- Śārṅgadharasaṃhitā — Śārṅgadhara (physician), Sanskrit