Amritasagara 14.12

14.12

hikkākā pūrvarūpa--kaṃṭha, hṛdayabhārī ho, mukha kasailā ho aura kukṣi
( kūṃkha ) meṃ apharā ho to anumāna kara lo ki, ise hikkā utpanna hogī
1 annajāhikkā lakṣaṇa--ayuktipūrvaka adhika anna bhakṣaṇa tathā
annajā kahate haiṃ
2 yamalāhicakīlakṣaṇa--kucha samayake aṃtarase do do hicakī ākara
śīśa aura grīvāko kaṃpita kareṃ use yamalā jānanā
3 kṣudrāhikkālakṣaṇa--jo kaṃṭha tathā hṛdayakī saṃdhise utpanna hoke bera
bera ( samayakā aṃtara dekara ) maṃda 2 cale use kṣudrāhicakī jāno
4 gaṃbhīrahicakī lakṣaṇa--yaha hicakī nābhisthānase bhayaṅkaratā pūrvaka
kaṃpita karatī huī uṭhe use mahatīhicakī jāno
asādhyahikkā lakṣaṇa--rogīko hicakī calate samaya śarīrameṃ kampa
āve, ūrdhvadṛṣṭi ho, am̐dhiyārī ājāve, śarīra kṣīṇaho, chīṃkeṃ adhika
āveṃ aura bhojanameṃ aruci ho jāve to asādhya hikkā jāno
śvāsarogotpatti--jina vastuoṃke bhakṣaṇase hikkāroga utpanna hotā
haiṃ arthāt 1 mahāśvāsa, 2 ūrdhvaśvāsa, 3 chinnaśvāsa, 4 tamakaśvāsa
aura 5 kṣudraśvāsa
śvāsaroga pūrvarūpa--hṛdayameṃ pīḍā, śūla, apharā, malamūtrāvarodha,
mukha berarasa ( nīrasa ) aura kanapaṭīmeṃ pīḍā ho to jāno ki, aba
śvāsa utpanna hogā
śvāsarogasvarūpa -saba śarīrameṃ bhramaṇakārī kaphase milake samastanasoṃko roka deve aura vāyukā bahāva baṃda hokara śvāsa ( dama ) cala uṭhe
ise śvāsaroga kahate haiṃ
1 mahāśvāsa lakṣaṇa--manuṣya śvāsase duḥkhita ho, matavāle, vṛṣabhake
samāna niraṃtara ūṃce svarase śvāsa khīṃce śvāsakā śabda dūra taka sunāī
iti śrīamṛtasāgare nidānakhaṇḍe kāsa hikkāśvāsarogalakṣaṇa nirūpaṇaṃ nāma dvādaśastaraṃgaḥ