Amritasagara 18.1-2

18.1-2

rogī ko ye lakṣaṇa hoṃ use arditaroga jāno| yaha roga tīna prakārakā
hai arthāt 1 vātaja, 2 pittaja, 3 kaphaja
1 vāttārditaroga lakṣaṇa-lāra adhika gire, śarīrameṃ adhika pīḍā
ho, śarīra kampita ho, śarīra pharkeṃ, ḍhuḍḍī na mur̤e aura oṭha sūjajāve
to vāttārditaroga jānanā cāhiye
2 pittārditaroga lakṣaṇa-mukha pīlā par̤a jāve, jvara car̤he aura tṛṣā
adhika lage to pittārditaroga jāno
3 kaphārditaroga lakṣaṇa-adhika moha ho, kaṃṭha, śīśa, gardana ina
tīnoṃ sthānoṃmeṃ śotha ho aura ye tīnoṃ aṃga stabdha ho jāveṃ to kaphārdita roga jāno
asādhyārditaroga lakṣaṇa-kṣīṇa puruṣa jisako palaka na lage, bolī
spaṣṭa na samajhapar̤e, jībha, nāka, netrase jala bahatā rahe | kam̐patā rahe
manyāstambharoga lakṣaṇa-dinameṃ adhika sone aura adhika baiṭhe rahanese
vikārako prāpta huā kapha vāyuse milake grīvāko nahīṃ mur̤ane detā,
ise manyāstambharoga kahate haiṃ
bāhuśoṣaroga lakṣaṇa-kāṃdhemeṃ rahanevālā vāyu kupita honese bhujā
apabāhukaroga lakṣaṇa-bhujākī nasoṃmeṃ rahanevālā vāyu kupita honese
nasoṃko saṃkucita (ikaṭṭhī) karake bhujāko stambhita kara detā hai, ise
apabāhu yā bhujāstambha roga kahate haiṃ
viśvācīroga lakṣaṇa-hāthakī aṃguliyoṃke nīce khujāla cale tathā
pīche khujalī hokara bhujāko nirupayogī kara deve to viśvācīroga jāno
ūrdhvavātaroga lakṣaṇa-kupathya sevanase adhovāyu kupita hoke kaphayukta
ādhmānaroga lakṣaṇa-peṭameṃ apharā caḍha jāve, pīḍā ho, mūla dvārakā
pavana (vāyusaraṇa) baṃda hojāve to ādhmānaroga jāno
vātodbhavarogāḥ
hetu gadānāṃ hi samīrajānāṃ pīyūṣasindhau likhataṃ purāṇe
bhaṃge likhāmyatra yathāṣṭacandre lokopakārāya subhāṣayāham