Amritasagara 22.22

22.22

2 mala vegāvarodhodāvartta lakṣaṇa-peṭameṃ gur̤agur̤a śabda ho, śūla uṭhe,
per̤ūmeṃ pīr̤ā ho, mala na utare, ḍakāreṃ adhika āveṃ aura mukhase mala
nikala āve to mala rokane kā udāvartta jāno
3 mūtrāvarodhodāvartta lakṣaṇa-mūtrāśaya liṃgeṃdriyameṃ śūla ho, mūtra kaṣṭa
ho to mūtra rokanekā udāvartta jāno
4 jṛṃbhāvarodhodāvartta lakṣaṇa-gardana aura kaṃṭha ruka jāve śirograha hoṃ, jamuhāī adhika āve nāka, kāna, āṃkhoṃmeṃ adhika
pīr̤ā ho aura bādī ke anekāneka roga hoṃ to jamuhāī rokanekā
udāvartta jāno
5 aśru avarodhodāvartta lakṣaṇa-ānaṃda aura śoka donoṃ daśāmeṃ aśrunetraroga hoṃge, ye lakṣaṇa hoṃ to ām̐sū rokanekā udāvartta jāno
6 chikkāvarodhodāvartta lakṣaṇa-grīvā na murake, mastaka meṃ śūla cale,
ādhāśīśī ho aura saba iṃdriyāṃ durbala ho jāveṃ to chīṃka rokanekā
udāvartta jāno
bhārī rahe, moha aura vyathā ho, adhovāyu saraṇa na ho aura vāyuke
aneka vikāra hoṃ to ḍakārakā vega rokanekā udāvartta jāno
8 vamanāvarodhodāvartta lakṣaṇa-maccharādi jīvoṃke kāṭane sadṛśa
darorā (dāphar̤a) hojāve, śarīrameṃ khujalī cale, annapara aruci, mukhapara
chāyā, śotha, pāṃḍuroga, jvara, kuṣṭha, hṛdayapīr̤ā aura visarpa ho to vamana
rogakā udāvartta jāno
9 kāmāvarodhodāvartta lakṣaṇa-per̤ū, gudā aura liṃgendriyameṃ pīr̤ā ho,
mūtra, ruka jāve, upasthendriyase vīrya āpahī girane lage, śarkarā
(patharī), netravikāra aura śotha roga ho to vīrya rokanekā
udāvartta jāno
10 kṣudhāvarodhodāvartta lakṣaṇa-hātha pāṃvameṃ phūṭana, tandrā, kṣīṇatā,
dṛṣṭimandatā, aruci aura binā śrama kiye hī thakāvaṭa ho to bhūkhakā
vega rokanekā udāvartta jāno
11 kṣudhāvarodhodāvartta lakṣaṇa-kaṃṭha aura mukha sūkha jāve, śravaṇendriya manda par̤a jāve aura hṛdayameṃ pīr̤ā ho to pyāsa rokanekā
udāvartta jāno
12 śvāsāvarodhodāvartta lakṣaṇa-pariśramase utpanna huī śvāsa rokanekā
śvāsa rokanekā udāvartta jāno
13 nidrāvarodhodāvartta lakṣaṇa-adhika jamuhāī āve, haḍaphūṭana hove,
netra bhārī ho jāve, śira bhārī hokara tandrā ho to nīṃda rokanekā
udāvartta jāno, udāvarttasamprāpti-rūkhe, kasaile, kar̤ave bhojanase koṭhekī
vāyu kupita hokara udāvartta rogautpanna karatī hai
udāvartta sāmānya yā viśeṣa lakṣaṇa-ukta kāraṇase vāyu kupita hoke
mala, mūtra, vāyusaraṇa, āṃsū, kapha aura medaprasāraṇī nār̤ī tathā mala
ubakāī (vamanecchā) se manuṣya vikala hokara bar̤e kaṣṭapūrvaka śvāsa,
kāsa, dāha, moha, tṛṣā, jvara, vamana, hicakī, mastakaroga, manobhrama,
śravaṇabhrama, (kānoṃmeṃ bhanabhanāhaṭa sunāī par̤anā) aura pratiśyāya
(nāka bahanā, jukhāma) tathā anya bahutere vātavikāra bhī
utpanna hote haiṃ
udāvarttāsādhya lakṣaṇa-udāvarttavālā rogī tṛṣā, kṣīṇatā, śūla aura
kleśase vikala ho tathā mukhase mala giranelage to vaha pūrṇa rogagrasita
ho gayā usakā bacanā daivavaśāt‌hī jāno
ānāharogotpattikāraṇa-āṃva kiṃvā mala udarameṃ kramase saṃcita
honepara kupita vāyuse bam̐dha jāte haiṃ (sūkhake dṛr̤ha ho jāte haiṃ) taba
maladvārase vaha dṛr̤ha mala yathārtha sugamatāpūrvaka na nikalane ke
kāraṇa peṭameṃ phūlakara tanajātā hai ise ānāha (apharā) kā roga
kahate haiṃ
āmānāharoga lakṣaṇa-tṛṣā, śirograha, āmāśayameṃ śūla, śarīra meṃ
bhārīpana, hṛdayameṃ pīr̤ā, ubakāī, pratiśyāya aura ḍakāroṃkā abhāva
ho to āṃvakā apharā jāno
malānāha lakṣaṇa-śarīra aura kanapaṭī jakar̤a jāve, mala, mūtra ruka
jāve, mūrcchā aura śvāsa āve, pakvāśayameṃ śūla cale, malayukta ulṭī
iti śrīamṛtasāgare utpattikhaṇḍe āyurvedapravaktṝṇāṃ prādurbhāvanirūpaṇa
nāma dvāviṃśatitamastaraṃgaḥ