Amritasagara 4.2-4.7
Amṛtasāgara 4.2-4.7
- Language
- Sanskrit
4.2-4.7
baḍhatā jāveṃ to vāyukī preraṇāse mahātīvra agni hokara bhasmāgni ho
puruṣako niyata kālapara bhojana, pa na prāpta na huā to vaha pyāsa,
pasīnā, dāha, mūrcchā ādi utpanna karake manuṣyako nidhana ( naṣṭa ) kara
huī cikitsā niṣphala ho jātī hai. iti agnibala vicāra
atha sādhyāsādhyavicāra
sādhyalakṣaṇa--jisa rogīkī prakṛti ṭhikāne ho, agni tīvra ho,
upadravayukta roga na ho, roga ekahī doṣase utpanna ho, ityādi lakṣaṇayukta rogīko vaidya sādhya jāne aura auṣadha de
asādhyalakṣaṇa jisa rogīko rātrimeṃ nīṃda na āve, kaṇṭhameṃ kapha
kharāve, śarīrameṃ dāha ho, nāḍī manda cale, vāṇī (bolanese) thakita
ho jāve, netrādi samagra iṃdriyāṃ apane apane viṣayase rahita ho jāveṃ
(udyoga chor̤a deveṃ), agni manda par̤ajāve, prakṛti bigar̤a jāve, netra
lāla ho jāveṃ, śvāsa bar̤he, hṛdayameṃ śūla cale tandrā ho (adhamicī
ām̐kha arthāt unīṃdāsā honā), hicakī uṭhe, nirlajja ho jāve, pyāsa
ityādi lakṣaṇayukta rogīko vaidya asādhya samajhe aise rogīkā bacanā
vicārake nahīṃ to vyarthahī apayaśakā bhāgī hogā| iti sādhyāsādhyavicāra
pathyāpathyavicāra
rogī ko jisa rogapara jaise pathya yogya samajhe vaisehī karāve,
kupathya na hone de kyoṃki pathyase rogīkā roga nirauṣadha bhī
dekhiye ki, vaidya jīvanameṃ likhā hai
pathye sati gadārtasya kimauṣadhaniṣevaṇaiḥ
pathye'sati gadārtasya kimauṣadhaniṣevaṇaiḥ
vai0 vi0 hyuktam
iti pathyāpathyavicāraḥ
vaidyako cāhiye ki - cūrṇa, guṭikā, avaleha, hima, kvātha, ghṛta, tailaḥ
āsava aura bhasma ādi jisa anupānase jisa rogapara vaidyaka śāstroṃmeṃ