Amritasagara 5.8

5.8

4 sraṃsana-jo auṣadha koṭheke vātādi doṣa tathā mūtrako ( jo ki
apane niyata kālapara hī pācana honevāle haiṃ) jabaradastīse pāka na
honepara bhī gudādvārā bāhara nikāla deve so sraṃsana auṣadha kahalātī
5 bhedana--jo auṣadha vātādi doṣase baddhābaddha ( bam̐dhe hue tathā na bam̐dhe
hue ) mala mūtrako khaṇḍa 2 kara gudādvārā bāhara kara de vaha bhedana kahalātī haiṃ jaise “kuṭakī”
tathā vātādi doṣoṃko patale kara gudādvārā bāhara nikāla de vaha recana
kahalātī hai jaise “nisota”
7 vamana--jo auṣadha vinā pakehue hī vāta tathā pittako balātkārase
mukhadvārā ( ulaṭī karake ) bāhara nikāla de vaha vamanasaṃjñaka auṣadha
8 saṃśodhana-jo auṣadha apane sthānameṃ vātādi doṣa tathā malsañcayako ūparakī ora khīṃcakara mukha nāka kāna ityādike dvārā
athavā nīcekī ora khīṃcakara gudā yā mūtradvārā bāhara nikāla de vaha
9 chedana-jo auṣadha paraspara ( ekase eka ) mile hue kaphādiko
tathā mirca; pippalī, śilājīta” ityādi
10 lekhana--jo auṣadha rasādi 7 dhātu tathā vātādi doṣa kiṃvā
“madhu, uṣṇa jala, vaca” ādi
11 grāhī--jo auṣadha agniko pradīpta kare, āmādiko pācana kare
aura svayaṃ uṣṇa vīrya honeke kāraṇa jalarūpa kaphādi doṣa tathā dhātu
gajapippalī” ityādi
12 stambhana -jo auṣadha rūkhāpana, śītalatā, kaṭutā, halakāpana
aura pācana ina guṇoṃse vāyutpādaka ( vāta utpanna karanegirī, mocarasa, kuḍāchāla" ityādi
13 rasāyana-jo auṣadha śarīrakī jarā va rogoṃko dūra karanevālī
ityādi
vājīkaraṇa kahalātī hai, jaise śatāvarī, kevāṃcabīja, dūdha, miśrī"
ityādi
dhātuvarddhinī kahalātī hai, jaise "asagandha, musalī, śakkara, śatāvarī"
ityādi
16 dhātucaitanya--jo auṣadha dhātuko caitanya tathā utpanna karanevālī
bījī" ityādi
17 vājīkaraṇa viśeṣatā--dhātucaitanyakāriṇī strī, dhāturecaka baḍī,
kaṭiyālīke phala, dhātustambhaka jāyaphala, dhātuśoṣaṇakāriṇī harītakī
bātoṃkī viśeṣatā para vaidya pūrṇa dhyāna deve
18 sūkṣma--jo auṣadha śarīrameṃ raṃdhroṃdvārā praveśa ho sake use sūkṣmakahate haiṃ, jaise "saiṃdhava, madhu, nīma taila" ityādi
19 vyavāyī-jo auṣadha peṭameṃ pahum̐catehī ( pacaneke pūrva ) sarvatra
āphū ( aphīma )" ādi
20 vikāśī-jo auṣadha śarīrakī saṃdhiyoṃke saba baṃdhanoṃko śithila
21 mādaka--jo auṣadha tamoguṇa pradhāna hoke buddhiko bigār̤a
brāṃḍī )" ityādi
22 prāṇahāraka--jo ekahī auṣadha pūrvokta ( 1 vyavāyī 2 vikāśī
3 sūkṣma 4 chedana 5 mādaka aura 6 agnidīpaka. ina chahoṃ auṣadhiyoṃke
iti śrīamṛtasāgare vicārakhaṇḍe auṣadhīnāṃ dīpanapācanādinirūpaṇaṃ
nāmāṣṭamastaraṃgaḥ