Amritasagara 8.1

8.1

226 nidrā-nīṃda lenese sukha prāpti, śramakā vināśa, netroṃko lābha
pahum̐catā hai. parantu grīṣmaṛtuke vyatirikta anya kālameṃ dinako sonā
varjita hai. kāraṇa ki dinako sonese pyāsa, śūla; hicakī, ajīrṇa
ho to dinako sonese kucha hāni nahīṃ, bhojanake paścāt sonese kapha
mala, kapha, pitta, naṣṭa hote haiṃ, parantu madātura, kṛśa, thakita ( danta,
tālu, hastaroga. hicakī, ulaṭī; śira pīḍā; mūrcchā aura mukhaśothake rogī ) ina puruṣoṃko dātona nahīṃ karanā cāhiye kintu
kulle kareṃ
228 mukhaprakṣālana-mukhako ṭhaṃḍhe pānīse dhonese rakta, pitta; śoṣa aura
mukhakī kīleṃ ādi roga naṣṭa hote haiṃ
229 hastapādamakṣālana-hātha pāṃva dhonese netroṃkī jyoti, bala,
230 gaṃḍūṣa-kulle karanese mukhaśotha, dantaroga, svaraghāta, oṣṭharoga,
231 abhyaṃga-ubaṭana karanese bālavṛddhi, sukhaprāpti aura varṇa svaccha
hote haiṃ
232 mardana-taila ādi mardanase puṣṭatā, balavṛddhi, śramakā nāśa hotā
netrake roga dūra hote haiṃ, sundaratā, pavitratā, tathā rucikī viśeṣa
234 śirobhyaṃga-mastakamaiṃ tela lagānese keśameṃ svacchatā aura
śobhā ātī hai, netroṃmeṃ śakti ātī hai, karṇaroga, hanugrahako dūra
rṇameṃ śirobhyaṃga mata karo
235 snāna--snāna karanese vāta, śrama, maila, khujāla, apavitratā naṣṭa
bādī, ādhmāna, rocaka, ajīrṇa aura bhojanake paścāt kālameṃ snāna
236 candana--tilaka dhāraṇase pyāsa, mūrcchā, durgandha, śrama, bādī
238 añjana--lagānese netra nirmala va niroga rahate haiṃ; jyoti va śobhā
bhojana karane tathā śira dhoneke paścāt añjana (kājala aura surmā
ādi ) lagānā niṣiddha hai
239 uṣṇoṣadhāraṇa-pagaḍī, dupaṭṭā, ṭopī ādi dhāraṇase śīśa, keśa
243 yaṣṭi--lakar̤ī char̤ī lāṭhī ādi dhāraṇakaranese utsāha sthiratā,
pāṃva hī hai
244 vyāyāma--kasarata aneka prakārakī hai jisameṃ “1 daṃḍa 2 baiṭhaka,
3 kasababa” ye tīna mukhya haiṃ, vyāyāma karanese śarīrameṃ ārogyatā,
pācana, bala, māṃsameṃ dṛr̤hatā puṣṭatā, tīkṣṇatā, utsāha, taruṇāī. aura
cikane padārtha bhakṣaṇārtha mile to atilābha ho, vasaṃta, varṣā aura
śītameṃ adhika tathā inase vyatirikta ṛtuoṃmeṃ thor̤ā vyāyāma karanā
śarīra thaka jānepara kaṃṭha, grīvā lalāṭa ādimeṃ, pasīnā ānepara
vyāyāmase nivṛtta hojānā cāhiye, bhojana, maithuna aura mārga gamana
karanepara tatkṣaṇa vyāyāma kadāpi mata karo, atikṛśa, kāsa, śvāsa,
kṣayī, raktapitta aura śoṣarogayukta puruṣako vyāyāma karanā atihī
varjita hai. aṃgrejī vyāyāmase pahile to capalatā viśeṣa rahatī hai. parantu
246 balanāśaka- 1 durgaṃdhita māṃsa, 2 vṛddhā ( 35 varṣase adhikavayavālī ) strī, 3 bālārka, 4 navīna dadhi, 5 prabhātakālika maithuna, 6 niśi
divasa nidrā athavā bhūkhe sonā ye chaḥ padārtha bala tathā prāṇanāśaka haiṃ
246 balakāraka-1 navīna māṃsa, 2 navīna ( tatkāla banāyā huā
uṣṇa ) anna, 3 bālā ( 16 se 25 vā aṭṭhāīsa varṣatakakī vayavālī )
ṛtucaryā, dinacaryā, rātricaryā.
ṛtucaryā dinacaryā rātricaryā tathaiva ca
dvāviṃśapramite bhaṃge kathyate hi mayā kramāt