Pramāṇa · Search · About · API

Arogyacintamani (Pandit Damodara) 76

Ārogyacintāmaṇi (Paṇḍit Dāmodara) 76

Language
Sanskrit

76.1

lavaṅgādi
syāttulyāṃśa lavaṅga kesaratugā kaṅkolajātīphalatvaksevyadvayaloha'kuñcitajalājājīnduviśvotpalaḥ
kṛṣṇailāhimavān sitādvilavayugyogaśca vīryapradaḥ
hṛtkaṇṭhagrahamohatamakātīsārayakṣmāpahaḥ
sāmānyopāyāḥ
daśamūlaśṛtāt kṣīrātsarpistanmadhusaṃyutam
svaryaṃ śiro'sapārśvārttiśvāsakāsajvarāpaham
dhātrīdrākṣāsitātailaṃ madhu lehaḥ kṣayāpahaḥ
madhusarpiḥsitākṛṣṇāvājigandhodbhavastathā
śatāvarīvidāryaśvagandhāpathyāpunarnavāḥ
balādvayaśvadaṃṣṭrā''jyamadhuyuktāḥ kṣayāpahāḥ
śilājatumadhuvyoṣatāpyaloharajāṃsi yaḥ
^2saṃlihyāt kṣīrabhuktasya kṣayaḥ kṣayamavāpnuyāt
cyavanaprāśalehyam
bilvādipañcamūlābdabalāparṇīcatuṣṭayam
ṛddhikṛṣṇovaraṃ pathyājīvakarṣabhakāmṛtāḥ
drākṣā punarnavā medā jīvantī ^3ca vidārikā
utpalailā śaṭī śṛṅgī kākolī vṛṣacandanam
musalī gokṣuravyāghrī puṣkaraṃ dvipalonmitāḥ
śatāni pañca dhātryāśca jaladroṇe vipācayet
paladvādaśake bhṛṣṭvā dhātrīṃ taile ca sarpiṣi
sitārddhatulayā yukte kvāthe tallehavatpacet
^4dve pippalyāḥ pale vaṃśāccatvāraḥ ^5ṣaṭ ca mākṣikāt
cāturjātapalaṃ siddhe śīte tasminriyojayet
hṛdrogaśvāsatṛṭakāsavātaraktakṣayārtijit
¹medhyo'ya cyavanaprāśaḥ svaryo vṛṣyo rasāyanam
nirguṇḍīghṛtam
samūlapatranirguṇḍīrase pakvaṃ ghṛtaṃ pibet
yakṣmādisarvarogaghnaṃ ²sarvātaṅkavivarji tat
aśvagandhāghṛtam
aśvagandhākaṣāyeṇa kalkena ca payo'nvitam
ghṛtaṃ supakva śoṣaghnaṃ vṛṣyaṃ māṃsavivardhanam
abhayāriṣṭaḥ
kapitthaṃ dvipalaṃ grāhyaṃ tadardhā cendravāruṇī
dhātrī prasthaṃ tadardhā tu pathyā'nye dvipalāṃśikāḥ
kuṣṭhailāvāturuṃ lodhraṃ viḍaṅgamaricaṃ jale
caturdroṇe pacetpādaśeṣaṃ ghṛtaghaṭe ³guḍāt
⁴tulāṃ niśāyugavyoṣatālīsatrisugandhijaiḥ
palairyugamayāriṣṭaḥ peyo'rśaḥkṣayakuṣṭhajit
śophapāṇḍujvaraplīhahṛdrogodaragulmahā
grahaṇīkāmilāśvitrakṛmyarocakanāśanaḥ
atideśādi
upadravā jvarādyā ye te sādhyāstaiścikitsitaiḥ
puṣṭaye śoṣiṇāṃ kāryamabhyaṅgodvartanādikam
śāliṣaṣṭikagodhūmayavamudgādayaḥ śubhāḥ
madyāni jāṅgalāḥ pakṣimṛgāḥ śastā viśuṣyataḥ
iti kṣayarogādhyāyaścaturdaśaḥ
atha kāsaśvāsahikkācikitsitaṃ nāma
pañcadaśo'dhyāyaḥ
atha kāsacikitsā
pittasthānamatikramya vātaḥ kaphapurogamaḥ
karoti pañcadhā kāsaśvāsahikkāḥ pṛthak pṛthak

76.2

^1hṛtpārśvoraḥśiraḥśūlasvarabhedāḥ samīraṇāt
tṛḍdāhapittatiktāmlacchardirliṅgī ca pittataḥ

76.3

syātkaphārdauravacchedapīnasārucilakṣaṇam
sāsṛṅniṣṭhīvanaśvāsaḥ kṣatajaśca kṣatorasaḥ

76.4

pūyayuktoddamī kāsaḥ kṣayākhyaḥ syāt tridoṣajaḥ
vātakāse
satailā viśvadu sparśaśṛṅgīdrākṣāśaṭīsitāḥ

76.5

śaṭī śṛṅgīkaṇābhārṅgīguḍābdatilayā sakāḥ
śilāsindhumadhunyopavellājyāmayarāmaṭhāḥ

76.6

ślokārdhakāstrayo lehā vātakāsaharāḥ parāḥ
pittakāse
pippalīśarkarāmāṃsīlājāmalakagostanāḥ

76.7

madhukaṃ pippalīmūlaṃ mūrvā drākṣā mahauṣadham
upakulyā sakharjūratuṅgāgokṣurakānvitā

76.8

sādhyāḥ kṣaudre trayo lahāḥ ślokārdhe pittakāsinām
kaphakāse
bhadramustā'bhayā dhātrī pippalī tāmalakyupi

76.19

abhayā pippalīmūlaṃ devadāru mahauṣadham
citrakaṃ pippalīmūlaṃ pippalī nāgapippalī
trīn lehān kaphakāsaghnānetān bhuñjīta mānavaḥ
mañjiṣṭhādicūrṇam
mañjiṣṭhā'ñjanamūrvā'gnipāṭhāku ṇaniśārajaḥ
kṣatakṣayārśaḥ kuṣṭhāsmakāsaśvāsaṃ ca nāśayet
padmakādicūrṇam
devadāru balā rāsnā tri phalā vyoṣapadmakam
viḍaṅgaile sitātulyaṃ cūrṇaṃ syātpañcakāsajit
kaṇṭakārīghṛtam
ghṛtaṃ rāstrābalāvyoṣaśvadaṃṣṭrākalkapācitam
kaṇṭakārirase sarvakāsavaisvaryanāśanam
sāmānyopāyāḥ
pathyāviśvaguḍābdānāṃ ^1vaṭakān dhārayenmukhe
sarveṣu śvāsakāseṣu kevalaṃ vā bibhītakam
śilā''leṅgagudayaṣṭyabdamāṃsīdhūmaṃ piben tryaham
guḍakṣīrānupānāḍhya sarvakāsanivṛttaye
iti kāsacikitsā
atha śvāsacikitsā
mahordhvacchinnatamakakṣudrāḥ śvāsāśca pañcadhā
mahāśvāso mahāghoṣaḥ saṃjñādṛgdṛgvivartanaḥ
ūrdhvagastūrdhvadṛṣṭiḥ syānmopahṛtpārśvaśūlavān
vicchinnaṃ yaḥ śvasityuccairutkāsaśchinnasaṃjñitaḥ
tamakaḥ pīnasodrekī saṃmoho durdine balī
^2mandāyāsodbhavaśvāso nirbādhaḥ kṣudrasañjñitaḥ
kṣudraḥ sādhyastamo yāpyaḥ pare tyājyāḥ pramādinaḥ
śvāsahikkāture pūrvaṃ tailākte sveda iṣyate
ūrdhvādhaḥśodhanaṃ śakte durbale śamanaṃ matam
sakṣaudrā''dyāḥ kaṇādrākṣāśṛṅgīpathyādurālabhāḥ

76.20

guḍoṣaṇaniśākṛṣṇādrākṣārāsnāḥ satailakāḥ
pathyātikrākaṇāvāsābhāṅgaryaḥ kṣaudrājyasaṃyutāḥ

76.21

ime ślokārdhakā lehāstīvraśvāsaharāstrayaḥ
hikkāśvāsaharī bhāṅgīṃ viśvo vā soṣṇavāriṇā

76.22

1dagdhaṃ mayūranālaṃ vā kaṇā''jyamadhusaṃyutam
bhāṅgīṃkṣudrā'rjakadrākṣācchinnārkvāthaḥ kaṇāyutaḥ
vyoṣapathyā'kṣamadhu vā kāsaśvāsakaphāntakṛt

76.23

iti śvāsacikitsā
atha hikkācikitsā
kṣudrā hikkā'lpavegā yā lakṣyā 2jatrusamutthitā
mahāhikkā mahāśabdavegā syānmarmaduḥkhadā

76.24

gambhīrākhyā tu nābhyutthā jñeyā gambhīranādinī
yamalā yamalairvegairatīvraruṅ mūrdhakampinī

76.25

hikkā syādannajā'nrapānapīḍitamārutāt
āsāṃ kṣudrānnaje sādhye śeṣāḥ prāṇaharā matāḥ

76.26

kola majjā'ñjanaṃ lājāḥ kṛṣṇākharjūramustakam
dhātrīkaṇāsitāviśvaṃ hikkāghnaṃ kṣaudrayuktyam

76.27

madhukaṃ madhusaṃyuktaṃ pippalī śarkarā'nvitā
nāgaraṃ guḍasaṃyuktaṃ hikkāghnaṃ nāvanatrayam

76.28

3dhūmau hikkāharau peyau sājyayoḥ sarjakuṣṭhayoḥ
śvāsarodhe'mbupānaṃ vā jalaseko'thavā hitaḥ

76.29

śṛṅgī bhāṅgī varā kṣudrā paṭūni vyoṣapauṣkare
etatkvātho'ñjasā hikkāśvāsapīnasakāsahṛt

Linked texts (10)