Cikitsasarasangraha (Vangasena) 2
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 2
- Language
- Sanskrit
Contents
- 2.28 — 1 part
2.1
atha jvarādhikāraḥ
jvaraḥ samastarogāṇā yato rājeti viśrutaḥ
ataḥ prathamatastasya pravakṣyāmi cikitsitam
2.2
dakṣāpamānasaṃkruddharudraniḥśvāsasambhavaḥ
jvaro'ṣṭadhā pṛthag dvandva saṅghātāgantujaḥ smṛtaḥ
2.3
duṣṭāhāravihārābhyā doṣā hyāmāśayāśrayāḥ
bahirnirasya koṣṭhāgni jvaradāḥ syu' rasānugāḥ
2.4
śramorativivarṇatva vairasya nayanaplavaḥ
icchā dveṣau muhuścāpi śītavātātapādiṣu
2.5
jṛmbhāṅgamardo gurutā romaharṣo'rucistama'
apraharṣaśca śīta ca bhavatyutpatsyati jvare
2.6
sāmānyato viśeṣāttu jṛmbhātyarthaṃ samīkaraṇāt
pittānnayanayordāhaḥ kaphādannārucistathā
2.7
sarvaliṅgasamāvāyaḥ sarvadoṣaprakopaje
rūpairanyatarābhyāṃ ca saṃsṛṣṭairdvandvaja viduḥ
2.8
jvarasya pūrvarūpeṣu varttamāneṣu buddhimān
pāyayeta ghṛta svaccha tataḥ sa labhate sukham
2.6-2
vidhirmārutajeṣveṣa paittikeṣu virecanam
mṛdupraccharddana tadvat kaphajeṣu vidhīyate
2.10
sarvaṃ tridoṣajeṣūktaṃ yathā doṣa vikalpayet
svedāvarodhaḥ santāpaḥ sarvāṅgagrahaṇa tathā
vikārā yugapat yasmin jvaraḥ sa parikīrttitaḥ
2.11
doṣaiḥ savegairbahudhā samudghrāntairvimārgagaiḥ
vikṣiṣyamāṇo'ntaragnirbhavatyāśu bahiścaraḥ
2.12
ruṇaddhi cāpyapāṃ dhātu yasmāttasmājjvarāturaḥ
bhavatyatyuṣṇagātraśca na ca svidyati sarvaśaḥ
2.13
pariṣekān pradehāṃśca sne hān saṃśodhanāni ca
divāsvapnaṃ vyavāyañca vyāyāmaṃ śiśiraṃ jalam
krodhapravātabhojyāṃśca varjayettaruṇajvarī
2.14
śothaḥ charddirmado mūrcchā tṛṣṇā bhramamarocakaḥ
prāpnotyupadravānetān pariṣekādisevanāt
2.15
jvarita jvaramukta vā bhojayellaghubhojanam
śleṣmakṣaye pravṛddhoṣmā balavānanalastadā
vegāpāye'nyathā taddhi ca jvaravegābhivarddhanam
2.16
jvarito hitamaśnīyādyadyapyasyārucirbhavet
annakāle hyabhuñjānaḥ kṣīyate mriyate'thavā
2.17
gurvabhiṣyandakāle ca jvarī nādyāt kathañcana
na tu tasyā hita bhuktamāyuṣe vā sukhāya ca
2.18
ānaddhaḥ stimitairdoṣairyāvantaṃ kālamāturaḥ
tāvatkālantu laghvannamaśnīyāt tu viraktavat
2.16-2
sātatyāt svādabhāvācca pathyaṃ heṣyatvamāgatam
kalpanāvidhibhistaistaiḥ priyatvaṃ gamayet punaḥ
2.20
arucau mātuluṅgasya kesara sājyasaindhavam
dhātrīdrākṣāsitānāṃ vā kalkamāsyena dhārayet
2.21
vināpi bheṣajairvyādhiḥ pathyādeva nivarttate
na tu pathyavihīnasya bheṣajānāṃ śatairapi
2.22
śālayo raktaśālyādyāḥ śasyante ṣaṣṭikādayaḥ
yavāgvodanalājārthe jvaritānā jvarāpahāḥ
2.23
mudgān masūrāṃścaṇakān kulatthān samakuṣṭhakān
yūṣārthe yūṣasātmyānā jvaritānā prakalpayet
2.24
paṭolapatraṃ saphalaṃ kulakaṃ kāravellakam
karkoṭaṃka kaṭillaṃ ca vidyācchākaṃ jvare hitam
2.25
lāvān kapiñjalāneṇān pṛṣatān śarabhān śaśān
kālapucchān kuraṅgāṃśca tathaiva mṛgamātṛikān
māṃsārthe māṃsasātmyānā jvaritānā pradāpayet
2.26
na kaṣāya praśaṃsanti narāṇāṃ taruṇajvare
kaṣāyeṇākulībhūtā doṣā jetuṃ sudustarāḥ
2.27
doṣāḥ baddhā kaṣāyeṇa stambhitāstaruṇajvare
stabhyante na vipadyante kurvvanti viṣamajvaram
2.28
na cavante na pacyante kaṣāyaistambhitā malāḥ
tiryyagvimāgagau sthitvā ghoraṃ kuryurnaijajvaram
2.28.p1
iti pathyavidhiḥ
Linked texts (12)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Āyurvedadīpikā (ed. Yādavjī Trikamjī Ācārya) — Sanskrit
- Bheḷasaṃhitā — Bheḷa, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Bhaiṣajyaratnāvalī (ed. Rājeśvaradatta Śāstrī) — Sanskrit
- Vaidyarahasya — Vidyāpati 1697, Sanskrit
- Bheḍasaṃhitā — Bheḍa, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit