Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 32

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 32

Language
Sanskrit

32.1

atha vātaraktanidānamāha
lavaṇāmlamadhucārasnigdhoṣṇājīrṇabhojanaiḥ
klinnaśuṣkāmbujānūpamāṃsapiṇyākamūlakaiḥ

32.2

kulatthamāṣaniṣpāvaśākādipalalekṣubhiḥ
dadhyāranālasauvīra cukratakrasurāsavaiḥ

32.3

viruddhādhyaśanakrodha divāsvapnaprajāgaraiḥ
prāyaśaḥ sukumārāṇāṃ mithyāhāravihāriṇām
sthūlānā duḥkhitānāñca kupyate vātaśoṇitam

32.4

hastyaśvoṣṭrairgacchataścāsrataśca vidāhyanna savidāhyāśanasya
kṛtsnaṃ rakta vidahatyāśu tacca duṣṭa srasta pādayoścīyate tu

32.5

tatsaṃpṛktaṃ vāyunā dūṣitena tannāvalyāducyate vātaraktam

32.6

svedo'tyarthaṃ navā kārśyaṃ sparśājñatva kṣate'ti ruk
sandhiśaithilyamālasya sadanaṃ piḍakodgamaḥ

32.7

jānujaṅghorukaṭyaṃ'sa hastapādāṅgasandhiśu
nistodaḥ sphuraṇa bhedo gurutva suptireva ca

32.8

kaṇḍūḥ sandhiṣu rugdāho bhūtvā naśyati cāsakṛt
vaivarṇyaṃ maṇḍalotpattirvātāsṛk pūrvarūpaṇam

32.6-2

vātādhike'dhikaṃ tatra śūlaṃ sphuraṇaṃ todanam
śothasya rūkṣakaṣṇatvaṃ śyāvatāvadvihānayaḥ

32.10

dhamanyaṅgulīsandhīnāṃ saṅkoco'ṅgaraho'tiruk
śītadveṣānupaśayo stambhavaipathusuptayaḥ

32.11

rakte śotho'tiruk todastāmraścimicimāyate
snigdharūkṣaiḥ śamaṃ naiti kaṇḍūkledasamanvitaḥ

32.12

pitte vidāhaḥ sammohaḥ svedo mūrcchā madastṛṣā
sparśākṣamatvaṃ rugdāhaḥ śophaḥ pāko bhṛśoṣṇatā

32.13

kaphe staimityagurutā suptiḥ snigdhatva śītatā
kaṇḍūrmandā ca rugdhanve sarvaliṅgañca saṅkare

32.14

upadravairyyañca juṣṭa prāṇamāsakṣayādibhiḥ
pāk sthitvā pāṇipādeṣu kṛtsnadehaṃ visarpati

32.15

pādayormūlamāsthāya kadācit hastayorapi
ākhorviṣamiva kruddha tadde hamanasarpati

32.16

ājānusphuṭitaṃ yacca bhinna prasrutañca yata
vātaraktamasādhya syādyāpyaṃ saṃvatsarotthitam

32.17

asvapnārocakaśvāsa māsakothaśirograhāḥ
saṃmūrcchā mandaruk tṛṣṇā jvaramohapralepakāḥ

32.18

hikkāpāṅgulyavīsarpapāktodabhramaklamāḥ
aṅgulauvakratāsphoṭa dāhamarmagrahārbudāḥ

32.16-2

etairupadravairyukto mohenaikena cāpi yat
tamasādhyamiti prāhurvātaraktaṃ vicakṣaṇāḥ

32.20

akṛtsnopadravaṃ yāpyaṃ sādhya syānnirupadravam
ekadoṣānuga sādhya nava yāpyaṃ dvidvoṣajam
tridoṣajamasādhya syādyasya ca syurupadravāḥ

32.21

vātaśoṇitino raktaṃ snigdhasya bahuśo haret
alpālpa racayedvāyu yathādoṣaṃ yathā balam

32.22

ugrāṅgadāhatodeṣu jalaukābhiviniharet
tumbauśṛṅgaiścimicimā kaṇḍūrugvedanānvitam

32.23

pracchanairna śirābhirvā deśadeśāntaraṃ vrajet

32.24

aṅge mlāne tu na strāvya rūkṣaṃ vātottarañca yat
gambhīraṃ śvayathu stambha kampaglāni śirāmayān

32.25

glānimanyāṃśca vātotthān kuryādvāyurasṛk kṣayāt
khañjādīn vātarogāṃśca mṛtva vānyavaśeṣitam

32.26

kuryyāttasyānumānena snigdhādraktaṃ vinirharet
virecayecca pittādau snehayuktairvirecanaiḥ

32.27

rūkṣairvā mṛdubhiḥ śastamanuvāsrdvastikarma ca
na hi vastisamaṃ kiñcit vātaraktacikitsitam

32.28

vāhyamālepanābhyaṅgapariṣekopanāhanaiḥ
virekā''sthāpanasnehapānairgambhīramācaret

32.26-2

divāsvapnaṃ śramaṃ tāpaṃ vyāyāmaṃ maithunaṃ tathā
kaṭūṣṇaṃ gurvvabhiṣyandi lavaṇāñca vivarjayet

32.30

purāṇyavagodhūmā nīvārāḥ śāliṣaṣṭikāḥ
bhojanārthaṃ rasārthe tu viṣkirāḥ pratudā hitāḥ

32.31

āḍhakyaścaṇakā muṅgā masūrāśca makuṣṭhakāḥ
sūpārthe bahusarpiṣkāḥ praśastā vātaśoṇite

32.32

suniṣaṇṇakavetrāgraṃ kākamācī śatāvarī
vāstūkapodakīśākaṃ śākaṃ sauvarcalaṃ tathā

32.33

ghṛtamāṃsarasairbhṛṣṭaṃ śākasātmyāya dāpayet

32.34

sarpistailavasāmajjāpānābhyañjanavastibhiḥ
sukhaiścopanāhaiśca vātottaramupācaret

32.35

hitaṃ godhūmacūrṇairvā chāgakṣīraghṛtaplutaiḥ
lepāḥ piṣṭāstilāstadvadbhṛṣṭāḥ payasi nirvṛtāḥ

32.36

kṣīrapiṣṭātsalepāharddhamānaphalena vā

32.37

ubhe śatāhve madhukaṃ balā ca priyālakañcāpi kaśerukañca
ghṛtaṃ vidārī ca sitotpalañca yuñjyātpradehe pavane sarakte

32.38

rāstrāguḍūcīmadhukaṃ pale dve sajīrakaṃ sārṣapakaṃ payaśca
ghṛtaṃ susiddhaṃ madhuśeṣayuktaṃ raktānvināttaṃ praṇudet pradeham

32.39

vāsāguḍūcīcaturaṅgalānāmeraṇḍatailena pivetkaṣāyam
krameṇa sarvāṅgajamapyaśeṣaṃ jayedasṛgvātabhavaṃ vikāram

32.40

bihnaddidārīkṣurakaḥ kvātho vātāsranāśanaḥ

32.41

guḍūcyāḥ svarasa kalka cūrṇaṃ vā kvāthameva vā
prabhūtakālamāsevī mucyate vātaśoṇitāt

32.42

amṛtānāgaradhānyaka karṣatritayena pācanaṃ siddham
jayati saraktavātaṃ sāmaṃ kuṣṭhānyaśeṣeṇa

32.43

vatsādanyudbhavaḥ kvāthaḥ pīto guggulumiśritaḥ
samīraṇasamāyuktaṃ śoṇitaṃ sampraśāmayet

32.44

tisro'thavā pañcaguḍena pathyā jagdhvā pivecchinnaruhākaṣāyam
tadvātaraktaṃ śamayatyudīrṇamājānubhinnaṃ cyutamapyavaśyam

32.45

guggulustvamṛtāvyoṣirdāvāluṅgarasena vā
triphalāyā rasairyuktā guṭikā kolasammilā

32.46

bhakṣayenmadhunā'loḍya śṛṇu kurvvanti yat phalam
pādasphoṭaṃ mahāghoraṃ sphoṭaṃ sarvāṅgajañca yat
tatsarvaṃ nāśayatyāśu hyasādhyaṃ vātaśoṇitam

32.47

māhiṣaṃ navanītantu phalinīparimiśritam
gomūtramiśritaṃ kṛtvā kṣīreṇa lavaṇena ca

32.48

tadekatra samāloḍya vahninā tāpayecchanaiḥ
gātramudvarttayettena dehasphuṭanaśāntaye

32.49

ṣṭṛtena vātaṃ saguḍā vibandha pittaṃ sitāḍhyā madhunā kaphañca
vātāsramagryaṃ rubutailamiśrā śuṇṭhyā'mavātaṃ śamayed guḍūcī

32.50

siṃhāsya pañcamūla chinnaruhairaṇḍagokṣurakvāthaḥ
eraṇḍatailarāmaṭha saindhavacūrṇānvitaḥ pītaḥ

32.51

śamayati vātaraktaṃ tathāmavātaṃ kaṭīśūlam
mūtrapurīṣavibandhaṃ bradhnavikāraṃ sudurvāram

32.52

gandharvvahastabṛṣagokṣurakāmṛtānāṃ
mūlaṃ balekṣurakayośca pacettu dhīmān
vātāsṛgāśu vinihanti ciraprarūḍhamājānugasphuṭitamūrddhina gataṃ tu dhīmān

32.53

pippalīvarddhamānaṃ vā sevyā pathyā guḍena vā
kokilākṣāmṛtā kvāthe pivet kṛṣṇāṃ yathābalam

32.54

madhukādviguṇaṃ tailaṃ tailādājaṃ payo bhavet
tadyathāgnibalaṃ peyaṃ vātaraktarujāpaham

32.55

triphalā nimbamañjiṣṭhā vacā kaṭukarohiṇī
vatsādanī dāruniśā kaṣāyaṃ navakārṣikam

32.56

vātaraktaṃ tathā kuṣṭhaṃ pāmānaṃ raktamaṇḍalam
kuṣṭhaṃ kapālikākuṣṭhaṃ pānādevāpakarṣati

32.57

pañcaraktikamāṣeṇa kāryyo'yaṃ navakārṣikaḥ
karṣādau tu palaṃ yāvaddadyāddvādśaguṇaṃ jalam
tatastu kuḍavaṃ yāvattoyamaṣṭaguṇaṃ bhavet

32.58

virecanairghṛtakṣīrapānaiḥ sekaiḥ sabastibhiḥ
śītairnirvāpaṇaiścāpi raktapittottaraṃ jayet

32.59

raktottaraṃ kṣīraghṛtamadhukośīravāribhiḥ
lepanaṃ śālmalīkalkamāvicīreṇa saṃyutam

32.60

secanaṃ vā prakarttavyamāvikṣīraiḥ kṣaṇaṃ kṣaṇam
sahasraśatadhautena ghṛtena rudhirottare

32.61

lepanaṃ śuṣkaśītena ghṛtasarjjarasena vā
sarāge saruje dāhe raktaṃ visrāvya lepayet

32.52-2

tilāḥ priyālaṃ madhukaṃ viṣaṃ mūlañca vetasām
saghṛtaḥ payasā piṣṭa. pralepo rāgadāhanut

32.63

pittottare tu kāśmaryyadrākṣāragvadhacandanaiḥ
madhukakṣīrakākolī yuktaiḥ kvātha suśītalam
śarkarāmadhusaṃyukta vātarakte pivennaraḥ

32.64

paṭolatriphalābhīru guḍūcī kaṭurohiṇī
kvāthaḥ pittādhike śastaḥ śarkarāmadhusayutaḥ

32.65

vamana mṛdunātyarthaṃ snehasekairrvilaṅghanam
koṣṇāḥ sekāśca śasyante vātarakte kaphottare

32.66

tailamūtrasurāyuktaiḥ pariṣekaḥ sadā hitā
gaurasarṣapakalkena pradeho vātaraktahā

32.67

śigruvaruṇasya kalko dhānyāmlenānilārttijillepāt
bhavati naveti ca kalko na vidheyaḥ siddhiyoge'smin

32.68

kalkaḥ śleṣmottare lepyo vājigandhātilodbhavaḥ
lepaḥ sarṣapanimbārkaṃ hiṅgāttāratilairhitaḥ

32.69

gṛhadhūmavacākuṣṭha śatāhvā rajanīdvayam
pralepaḥ śūlanudvātarakte cātha kaphottare

32.70

amṛta kaṭukāyaṣṭī śuṇṭhaukalka samākṣikam
gomūtrapīta jayati sakapha vātaśoṇitam

32.71

dhātrīharidrāmustānā kaṣāya vā samākṣikam
sasarge sannipāte ca kriyāmanyavimiśritām

32.72

balāmatibalā medāmātmaguptāṃ śatāvarīm
kākolīṃ kṣīrakākolīṃ rāsnā mṛdvīñca peṣayet

32.73

ghṛtaṃ caturguṇa kṣīra taiḥ siddha vātaraktanut
hṛtpāṇḍurogavīsarpakāmalā dāhanāśanam

32.74

śatāvarīkalkagarbhaṃ rase tasyāścaturguṇe
kṣīratulyaṃ ghṛtaṃ siddhaṃ vātaśoṇitanāśanam

32.75

iti śatāvarīghṛtam
guḍūcīkvāthakalkābhyāṃ sapayaskaṃ ghṛtaṃ śṛtam
hanti vāta tathā raktaṃ kuṣṭha jayati dustaram

32.76

iti guḍūcīghṛtam
amṛtāyāḥ kaṣāyeṇa kalkena ca mahauṣadham
mṛdvagninā ghṛta siddha vātaraktahara param

32.77

āmavātāsravātādīn kṛmikuṣṭhavraṇānapi
aśāṃsi gulmāṃśca tathā nāśayedāśu yojitam

32.78

iti amṛtādighṛtam
amṛtāsvarasavipakkaṃ sarpistatkalkasādhitaṃ pītam
apaharati vātaraktamuttāna cāvagār̤hañca

32.79

iti dvitīyamamṛtādighṛtam
amṛtāyāḥ palaśataṃ jaladroṇe'vaśeṣitam
ghṛtaprasthaṃ vipaktavya kalkānaṣṭau palāni ca

32.80

caturguṇena payasā vātāsrakuṣṭhanāśanam
kāmalāpāṇḍurogaghnaṃ plīhakāsajvarāpaham

32.81

iti guḍūcīghṛtam
amṛtāmadhukaṃ drākṣā triphalānāgaraṃ balā
vāsāragvadhahrasvera devadārutrikaṇṭakam

32.82

kaṭukāsavarīkṛṣṇākāśmaryasya phalāni ca
rāsnākṣurakagandharvavṛddhadārughanotpalaiḥ

32.83

kalkairebhiḥ samaiḥ kṛtvā sarpiḥ prasthaṃ vipācayet
dhātrīrasasamo deyo vāritriguṇasayutaḥ

32.84

samyak siddhantu vijñāta bhojye pāne ca śasyate
bahudoṣotthitaṃ vāta raktena saha mūrcchitam

32.85

uttānaṃ cāpi gambhīraṃ trikajaṅghorujānujam
kroṣṭuśīrṣe mahāśūle āmavāte sudāruṇe

32.86

dāharogopasṛṣṭasya vedanā cātidustarām
mūtrakṛcchramudāvarttaṃ pramehaṃ viṣamajvaram

32.87

etān sarvvānnihantyāśu vātapittakaphotthitān
sarvvakālopayogena varṇāyurbalavarddhanam

32.88

aśvibhyāṃ nirmitaṃ śreṣṭha ghṛtametadanuttamam
amṛtāyāḥ śataṃ grāhya jaladroṇe vipācayet
caturbhāgāvaśiṣṭantu ghṛtaprastha vipācayet

32.89

kṣīraṃ caturguṇaṃ tatra dāpayenmatimān bhiṣak
kalkaṃ cātra pravakṣyāmi yathāvadanupūrvvaśaḥ

32.90

kākolīkṣīrakākolī jīvakarṣabhakau ca yat
śatāvarīvayasthā ca madhuka nīlamatpalam

32.91

aśvagandhā ca mūlāni sthirā kaṭukarohiṇī
ṛddhivṛddhīstathā mede śvadaṃṣṭrā bṛhatīdvayam

32.92

guḍūcīphalinīrāsnā vāsakaṃ cāpi saṃharet
tadekatra samairbhāgaiḥ pācayenmṛdunāgninā

32.93

pānābhyañjanatarpyeṣu pariṣeke ca dāpayet
vātaraktaṃ saśothākhyaṃ sadāhaṃ kroṣṭuśīrṣakam

32.94

khañjorustambhavātañca raktapittaṃ sudāruṇam
vātakṛcchra bahuvidhaṃ gṛdhrasīṃ vātakaṇṭakam
nāśayedyojitaṃ sarpirdhanvantarivaco yathā

32.95

śārivāsarjamañjiṣṭhā yaṣṭīsikthaiḥ payonvitaiḥ
taila paktvā prayoktavyaṃ piṇḍākhyaṃ vātaraktanut

32.96

śārivāsarjahlāhna madhūcchiṣṭaiḥ payonvitaiḥ
siddhamairaṇḍatailaṃ vā vātaraktarujāpaham

32.97

amṛtamathitasyāsya piṇḍatailasya yogataḥ

32.98

tulāṃ pacejjaladroṇe guḍūcyāḥ pādaśeṣitam
kṣīradroṇantu tābhyāñca pacettailāḍhakaṃ śanaiḥ

32.99

kalkairmadhukamañjiṣṭhā jīvanīyagaṇaistathā
kuṣṭhailāgurumṛdvīkā māṃsīvyāghranakhaṃ nakhī
hareṇuśrāvaṇīvyoṣaṃ śatāhvā śṛṅgiśārivā

32.100

tvakpatrā guruvikrāntā sthirā tāmalakī tathā
nataṃ kesarahrīveraṃ padmotpalacandanam

32.101

siddha karṣasamairbhāgaiḥ pānābhyaṅgānuvāsanaiḥ
sevya vātāsrajān hanti sarvadhātvantarāśritān

32.102

dhanyaṃ puṃsavane strīṇāṃ garbhadaṃ vātapittanut
svedakaṇḍūrujāyāsa śiraḥkampāmayārditān

32.103

hanyāddu vraṇakṣatān doṣān guḍūcītailamuttamam
guḍūcīmadhukaṃ hrasvapañcamūlī punarnavā
rāsnāmairaṇḍamūlañca jīvanīyāni lābhataḥ

32.104

palānā śatakairbhāgairbalāpañcaśataṃ bhavet
kolānbilvayavānmāṣān kulutyāṃścāḍhakonnitān

32.105

kāśmaryāṇāñca śuṣkāṇāṃ ṣoḍaśadroṇavāriṇi
sādhayejjarjaraṃ pūtaṃ caturdroṇañca śeṣayet

32.106

tailadroṇaṃ pacettena dattvā pañcaguṇaṃ payaḥ
piṣṭvā tripalikāṃśaiśca candanośīrakeśaram

32.107

patrailāgurukuṣṭhāni tagaraṃ madhuyaṣṭikā
mañjiṣṭhādvipalañcaiva tatsiddhaṃ sarvayogikam

32.108

vātarakte kṣate kṣīṇe bhārārtte kṣīṇaretasi
vepathau kṣitabhagnānāṃ śastamekāṅgarogiṇām

32.106-2

yonidoṣamapasmāramunmādaṃ viṣamajvaram
hanyāt puṃsavanañcaiva tailāgramamṛtāhvayam

32.110

iti amṛtāhvaya tailam
śuddhāṃ pacennāgabalāṃ tulāntu jalārmaṇe pādakaṣāyasiddham
pācyantu tailāḍhakamatra deyamajāpayastailavimiśritantu

32.111

nata sayaṣṭīmadhuka sakalkaṃ dattvā pṛthak pañcapalaṃ vipakvam
tadvātaraktaṃ śamayatyudīrṇaṃ vastipradānena hi saptarāvāt

32.112

daśāhayogena karotyaroga pītañca tailottamamakhijuṣṭam
iti nāgabalātailam
balākaṣāyakalkābhyāṃ tailaṃ kṣīracaturguṇam
daśapāka bhavettena vātāsṛgvātapittanut

32.113

dhanyaṃ puṃsavanañcaiva narāṇāṃ śukravarddhanam
retoyonivikāraghna metadvātavikāranut

32.114

iti daśapākabalātailam
balākaṣāyakalkābhyāṃ tailaṃ kṣīraṃ samaṃ pacet
sahasraśatapāke vā vātāsṛgvātapittanut

32.115

rasāyanamidaṃ śreṣṭhamindriyāṇāṃ prabodhanam
jīvanaṃ bṛṃhaṇaṃ svaryyaṃ śukrāstṛgdoṣanāśanam

32.116

balātailasahasreṇa tathā pākasahasrakam

32.118

punarnavāmūlaśataṃ viśuddha rūvūkamūlañca tathā pragṛhya
dattvā pala ṣoḍaśakañca śuṇṭhyāḥ saṅkudya samyagviṣaceddhaṭe'pām117
palāni cāṣṭāvatha kauśikasya tenāṣṭaśeṣeṇa punaḥ pacettu
eraṇḍatailaṃ kuḍavaṃ ca dadyāttathā trivṛccūrṇapalāni pañca

32.118-2

nikumbhacūrṇasya palaṃ guḍūcyāḥ paladvayaṃ cārdhapalaṃ palaṃ vā
palatrayaṃ tṛṣṇacivakāṇi sindhūtyabhallātaviḍaṅgakāni

32.120

karṣaṃ tathā mākṣikadhātucūrṇaṃ punarnavāyāḥ palameva cūrṇam
cūrṇāni dattvā hyavatārya śīte khādennaraḥ karṣasamapramāṇam

32.121

vātāsrajaṃ vṛddhigadañca sarvaṃ jayatyavaśya tvatha gṛdhrasīñca
jaṅghorupṛṣṭhatrikavastijañca tathāmavātaṃ pravalaṃ jayettu

32.122

catvāro māṣakā hīne madhyame'ṣṭau ca māṣakāḥ
śreṣṭhe dvādaśakāḥ proktāḥ vaidyairvijñāyate tridhā
saṃsaratvādagurutvādvā gugguloḥ kaṣaṇakramaḥ

32.123

prasthamekaṃ guḍūcyāśca hyardhaprasthantu gugguloḥ
pratyekaṃ triphalāyāstu tatpramāṇaṃ vinirdiśet

32.124

sarvamekatra saṅkuṭya kvāthayetkharśaṇe'mbhasi
pādaśeṣaṃ parisrāvya kaṣāyaṃ grāhayedbhiṣak

32.125

punaḥ pacetkaṣāyantu yāvatsāndratvamāgatam
dantīvyoṣaviḍaṅgāni guḍūcītriphalātvacaḥ

32.126

tataścārdhapalaṃ cūrṇaṃ gṛhṇīyādvā prati prati
karṣantu trivṛtāyāśca sarvamekatra cūrṇayet

32.127

tasmin susiddhaṃ vijñāya kavoṣṇe prakṣipedbudhaḥ
tataścāgnibalaṃ jñātvā khādetkarṣapramāṇataḥ

32.128

vātaraktaṃ tathā kuṣṭhaṃ gudajānyagnisa़ādanam
kuṣṭhavraṇa pramehāṃśca sāmavātaṃ bhagandaram

32.126-2

āḍhyavātañca śvayathu sarvānnetān vyapohati
aśvibhyāṃ nirmitaḥ pūrvamamṛtākhyo hi gugguluḥ

32.130

dviprasthamamṛtāyāśca prasthamekantu gugguloḥ
pratyekaṃ triphalāprasthaṃ varṣābhūprasthameva ca

32.131

sarvamekatra saṅghahya sādhayeccarmaṇe'mbhasi
punaḥ pacetpādaśeṣaṃ yāvatsāndratvamāgatam

32.132

dantī citrakamūlānāṃ kaṇā viśvāphalatrikam
guḍacītvagvir̤aṅgānāṃ pratyekaṃ'rddhapalonmitam

32.133

trivṛtā karṣamekantu sarvamekatra cūrṇayet | '
siddhe coṣṇe kṣipettatra tvamṛtāṃ gugguluṃ param

32.134

tato yathābalaṃ khādedamlapittī viśeṣataḥ
vātaraktaṃ tathā kuṣṭhaṃ gudajānmagnisādanam

32.135

kuṣṭhavraṇa pramehāṃśca sāmavātaṃ bhagandaram
nādyākhyavāta śvayathuṃ hanyātsarvāmayāṃstathā

32.136

aśvibhyāṃ nirmito hyeṣa hyamṛtādyastu gugguluḥ
citrakaṃ triphalānimba paṭolamadhuyaṣṭikā
varāṅga kesarañcaiva jīvantī cāmlavetasam

32.137

rāmasenakardārthyailā mustā parpaṭakaṃ tathā
tutthakaṃ kaṭukā bhārgī cavyaṃ padmapadīṣyakau

32.138

pippalī़marica dantī śaṭī śuṇṭhī sapuṣkaram
viḍaṅga pippalīmūla jīrakaṃ devadāru ca

32.136-2

padmaka kaṭuka rāsnā durālambhā'mṛtā trivṛt
latāturuṣkatālīśau vṛkṣāmlalavaṇatrayam

32.140

dhānyakaṃ vājamodā ca kāravī dhātumākṣikā
jātīphalaṃ tugākṣīrī vājigandhā ca dār̤imam

32.141

kaṅkolakamaśīrañca dvicārāmalakaṃ tathā
etāni palamātrāṇi sūkṣmacūrṇāni kārayet

32.142

girijasya palānyaṣṭau dva
prasthamekaṃ sitāyāśca ghṛtasya kuḍavaṃ tathā

32.143

girijena samaṃ lohaṃ prasthārdhaṃ mākṣikasya ca
sarvamekatra saṃmiśrya snigdhe bhāṇḍe nidhāpayet

32.144

vātavyādhimūrustambhamarditaṃ gṛdhrasīṃ tathā
vidradhiṃ ślīpadaṃ gulmaṃ pāṇḍurogaṃ halīkamam

32.145

kṣatakṣayamapasmāra mandavahniśca nāśayet
arocakaṃ pārśvaśūlamudarañca bhagandaram

32.146

hṛdrogaśūlanutkampaviṣamajvaranāśanam
varṣopayogāt kurute balīpalitānāśanam

32.147

uraḥ kṣatañca yānrogān mukharogāṃśca dāruṇān
nāśayed guṭikāñcāpi cūrṇaṃ pāṇitalonmitam

32.148

vividhānnāni bhuñjīta yatheṣṭañca yathāsukham
rasairmāṃsaiśca yūṣaiśca kṣīrairdrākṣāṃ śubhāṃ pivet

32.146-2

medhāṃ sañjanayeddīptiṃ jīvedvarṣaśatatrayam
bandhyānā putradā śreṣṭhā śukravṛddhikarā parā

32.150

guṭikā bhāskarī nāmnā proktā devena śambhunā
prameha raktapittañca sāmavātamahākṣayam

32.151

nāḍīvraṇāṃśca ghorāṃśca hyapacīñca vyaṇāśayet
śvayathuñca śirorogaṃ kāmalāñca niyacchati

32.152

dhātvindriyabalakṣīṇo hatabho hatapauruṣaḥ
bhavedanena yukto nā baladhātuparākramaiḥ
dṛṣṭipuṣṭyā sa yuktaśca nirvikāro nirāmayaḥ

32.153

agnidīptiyuto hṛṣṭo dīrghāyuḥ puruṣo bhavet
ye vātaprabhavā rogā ye ca pittasamudbhavāḥ
kapharogāśca ye kecid dvandvajaṃ sannipātajam

32.154

te sarve praśamaṃ yānti bhāskareṇa tamo yathā
rogavidrāviṇī proktā guṭī sūryyaprabhā matā

32.155

iti sūryyaprabhāguṭikā
varamahiṣalocanodara sannibhavarṇasya gugguloḥ prastham
prakṣipya toyarāśau triphalāñca yathoktaparimāṇām

32.156

dvātriṃśacchinnaruhā palāni deyāni yatnena
vipacedapramatto darvyā saṅghaṭṭayanmuhuryāvat

32.157

ardhakṣayita toyaṃ jātaṃ jvalanasya samparkāt
avatāryya vastrapūtaṃ punarapi sampādayedayaḥpātre

32.158

sāndrībhūte tasminnavatāryya himopalaprakhye
triphalācūrṇādvipalaṃ trikaṭoścūrṇa ṣaḍakṣaparimāṇam

32.159

kṛmiripucūrṇādvipalaṃ karṣaṃ karṣaṃ trivṛddantyoḥ
palamekantu guḍūcyā dattvā sañcūrṇya yatnena

32.160

upayujya cānupānaṃ yūṣaṃ kṣīra sugandhisalilañca
icchāhāravihārī bheṣajyamupayujya sarvakālamidam

32.161

tanugedhi vātaśoṇita mekajamatha dvandvajaṃ cirotthitañca
jayati kṣata parisrukta sphuṭitañcājīrṇaṃ vā jānuja vāpi

32.162

vraṇakāsakuṣṭhagulma kṣayayūdarapāṇḍumehāñca
mandāgniśca vibaddha pramehapīḍakāśca nāśayatyāśu

32.163

satata niṣevyamāṇaḥ kājavaśāinti sarvagadān
abhibhūya jarādoṣa karoti kaiśoraka rūpam

32.164

pratyeka triphalāprastha jala tatra ṣaḍāḍhakam
guḍavad gugguloḥ pākaḥ samjheyastu viśeṣataḥ

32.165

iti kaiśoraguggulu
aṣṭau palānyatra palaṅkaṣāyāḥ prasthaṃ pṛthak śuddhaphalatrayasya
dattvā pacet droṇayuge jalasya pādāvaśeṣa punareva vaidyaḥ

32.166

dantī trivṛt tryūṣaṇa vānarīṇā
viḍaṅgamustā triphalāmṛtānām
kandogragandhālukamāṇakānā
sapāradānāñca sagandhakānām

32.167

palārddhamānapramita sacūrṇaṃ
dadyādbhiṣakko punareva tatra
phalāni sacūrṇya ca kātakāni
sahasrasaṃkhyākalitāni paścāt

32.168

khādettu māṣadvitayaṃ prataptaṃ
toyādikaṃ deyamato'nupāne
āmānilaṃ sandhigata saśūlaṃ
śirogataṃ jānukaṭisthitañca

32.169

śoṣātivṛttī viṣamajvarārttiṃ
pramehakuṣṭhāni bhagandarañca
hantyānnṛṇāmiti siṃhanādo
medo marucchleṣmagadān puro'yam

32.170

dāho'tyantapravṛttirvā vikāro'lpo'pi cedbahuḥ
taskṛtastu tadā tatra takrabhaktaṃ hima pibet
udvarttanaṃ śītajalasnānañca śayanaṃ tathā
virekātiśayaṃ kuryyāt siṃhanāde yataḥ sudhīḥ

32.171

jñātvā balaṃ śarīre tu dadyādevaṃ na vā bhiṣak
toyāraṇālagokṣīraiḥ kramātpakka viśuddhyati
phalaṃ katakasaṃjñantu kṛtvā cūrṇaṃ tataḥ kṣipet

32.172

paladvayaṃ kaṣāyasya triphalāyāḥ sucūrṇitam
saugandhikapalañcaikaṃ kauśikasya paladvayam

32.173

kuḍavaṃ citratailasya sarvamādāya yatnataḥ
pācayetpākavidvaidyaḥ pātre lohamaye dṛḍhe

32.174

hanti vātaṃ tathā pittaṃ śleṣmiṇa khañjapaṅgutām
śvāsaṃ sudurjayaṃ hanti kāsaṃ pañcavidhaṃ tathā

32.175

kuṣṭhāni vātaraktañca gulmaśūlodarāṇi ca
śrāmavātaṃ jayedetadapi vaidyavivarjitam

32.176

māsādasyopayogena jarāpalitanāśanam
sarpistailarasopetaṃ maśrīyācchāliyaṣṭikam

32.177

siṃhanāda iti khyāto rogavāraṇadarpahā
vahnerdīptikaraṃ puṃsā bhāṣita daṇḍapāṇinā

32.178

atrāhnistriphalākvātha pṛthak tripalamaśritam
kiñcinniyyīti cairaṇḍasnehapāke'dhike khare

32.179

dhānyatumbaruśuṇṭhīnāṃ māṃsakūṣmāṇḍamāṣayoḥ
guḍūcyā gugguloścaiva prastha ṣoḍaśabhiḥ palaiḥ

32.180

kṛmiripudahanavyoṣatriphalāmaradārucavyabhūnimbāḥ
māgadhimūlaṃ musta śaṭīvacādhātumākṣikañcaiva

32.181

lavaṇakṣāraniśāyugakustumburugajakaṇātiviṣāḥ

32.182

karṣāṃśikānyeva samāni kuryātpalāṣṭakaṃ cāśmajatu pradadyāt
niṣpatraśuddhasya purasya dhīmān paladvayaṃ loharajastathaiva

32.183

sitācatuṣpalaṃ palamatra vā syāt nikumbhakubhaṃ trisugandhiyuktam
pṛthak palaṃ cūrṇamathāvapecca candraprabheyaṃ guṭikā vidheyā

32.185

jvarātisāragrahaṇīvikārāṃścāṃśāṃsi nirnāśayate ṣaḍeva
bhagandarān kāmalapāṇḍurogān naṣṭasya vahneḥ kurute pradīptim 184
ityāmayān pittakaphānilotthān nār̤īgate marmagate vraṇe ca
kṣatakṣaye gṛdhrasiyakṣmaṇośca mehe gajākhye pradare prayojyā

32.186

śukrakṣaye cāśmarimutrakṛcchre śukrapravāhe'pyudarāmaye ca
śambhuṃ samabhyarcya kṛtaprasāda prāptā guṭī candramasaḥ prasādāt

32.187

na pānabhojye parihāramasti na śītavātātapamaithune vā
bhaktasya pūrvaṃ satata prayojyā takrānupānārthyatha mastunā vā

32.188

ajāraso jāṅgalajo raso vā payo'thavā śītajalānupānam

32.189

śukradoṣānnihantyaṣṭau pramehāṃścaiva viṃśatiḥ
balīpalitanirmukto vṛddho'pi taruṇāyate

32.160-2

kāle ravitāpārye cāyaḥpātre śilājatu pravaram
triphalārasasaṃyuktaṃ tryahaṃ viśuddhaṃ punaḥ śuṣkam

32.161-2

daśamūlasya guḍūcyā rase balāyāstathā paṭolasya
madhukarase gomūtre tryahaṃ bhāvayet kramaśaḥ

32.162-2

ekānhaṃ kṣīreṇa tu tataḥparaṃ bhāvayetpunaḥ śuṣkam
saptāha bhāvyaṃ syāt kvāthenaiṣā yathā lābham

32.163-2

kākolyau dve mede vidāriyugmaṃ śatāvarī drākṣā
ṛddhiyugarṣabhakavīrāmuṇḍitakājīkaṃśrumatyaśca

32.164-2

rāsnāpuṣkaracitrakadantībhakaṇākaliṅga cavyāśca
kaṭukāśśṛṅgīpāṭhā caitāni paḷāṃśakāni kāryāṇi

32.165-2

aṣṭaguṇasādhitānāṃ rasena pādāṃśakena bhāvyaṃ syāt
girijasyaivaṃ bhāvinaḥ śuddhasya palāni daśaṣaḍ vā

32.166-2

dvipalañca viśvadhātrīmāgadhikā karkaṭākhyamaricānām
tugākṣīrītvagnāgaṭalailānāṃ mantrayitvā tu

32.167-2

girijasya ṣoḍaśapalairguṭikāḥ kāryyāstato'kṣasamāḥ

32.168-2

tāḥ śuṣkā navakumbhe jātīpuṣpādhivāsite sthātavyāḥ
tāsāmekā kāle peyā bhakṣyāpi vā satatam

32.166-3

kṣīrarasadāḍiṃmarasāḥ surāsavañca madhumadhuśiśiratoyāni
ālokya guṇaṃ tāsāmanupāne vā praśasyante

32.200

sujīrṇalaghvannapayojāṅgalaniyūyūṣabhojī syāt
saptāhaṃ yāvadataḥparaṃ bhavetsarvasāmānyaḥ

32.201

bhuktāpi bhakṣate'dya yadṛcchayā nodvaheddvayaṃ kiñcit
nirupadravā prayuktā sukumāraiḥ kāmibhiścaiva

32.202

saṃvatsaraṃ prayuktā hantyeṣā vātaśoṇit prabalam
bahuvārṣikamapi gāḍha yakṣmāṇa cāsravātañca

First 200 of 219 passages. Read on

Linked texts (16)