Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 49

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 49

Language
Sanskrit

49.1

atha udararoganidānamāha
rogāḥ sarve'pi mande'gnau sutarāmudarāṇi ca
ajīrṇānmalinaiścānnairjāyante malasañcayāt

49.2

rudhvā khedāmbuvāhīni doṣāḥ srotāṃsi sañcitāḥ
prāṇānapānān sandūṣya janayantyudaraṃ nṛṇām

49.3

tatpūrvarūpaṃ balavarṇakāṅgā balīvināśo jaṭhare nirodhaḥ
jīrṇāparijñānavidāhayukto vastau rujaḥ pādagataśca śothaḥ

49.4

ādhmānaṃ gamane'śaktirdaurbalyaṃ durbalāgnitā
śothaḥ sadanamaṅgānāṃ saṅgo vātapuruṣayoḥ
dāhastandrā ca sarveṣu jaṭhareṣu bhavanti hi

49.5

pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca plīhabaddhakṣatodakaiḥ
sambhavantyudarāṇyaṣṭau teṣāṃ liṅgaṃ pṛthak śṛṇu

49.6

tatra vātodare śothaḥ pāṇipānnābhikukṣiṣu
kukṣipāśrvodarakaṭī pṛṣṭharuk parvabhedanam

49.7

śuṣkakāsāṅgamardaśca gurutā malasaṃgrahaḥ
śyāvāruṇatvagāditvamakasmādvṛddhnihrāsavat

49.8

satodabhedamudaraṃ tanu kṛṣṇaśirātatam
ādhmātadṛtivacchabdamāhataṃ prakaroti ca

49.6-2

vāyuścātra saruk śabdo vicaret sarvato gatiḥ
janmanaivodaraṃ sarvaṃ prāyaḥ kṛcchratamaṃ matam
balinastadajātāmbuyatnasādhya navotthitam

49.10

ajātaśabdamarujaṃ saśabdaṃ nātibhārikam
sadā guḍaguḍāyantaṃ śirājālagavākṣitam

49.11

nābhi viṣṭabhya pāyau tu vega kṛtvā praśāmyati
hṛdvaṅgaṇakaṭinābhigudaṃ pratyekaśūlinaḥ

49.12

karkaśa sṛjate'pānaṃ nātimande ca pāvake
lolasyāciramevāsye mūtre'lpe sahate vahiḥ
ajātodakamityetairyuktaṃ vijñāya lakṣaṇaiḥ

49.13

upakramedbhiṣagdoṣa balakālaviśeṣavit
sthirādisarpiṣaḥ pānaṃ snehasvedarvirecanam

49.14

veṣṭana vāsasā nābhau sālvanañcopanāhanam
citrataila sthirādyantu nirūhaḥ sānuvāsanaḥ
payoyūṣarasānnañca yojya vātodare kramāt

49.15

eraṇḍatailaṃ daśamūlamiśra gomūtrayuktastriphalāraso vā
nihanti vātodaraśothaśūlaṃ kvāthaḥ samūtro daśamūlajaśca

49.16

kuṣṭhaṃ dantī yavakṣāraṃ vyoṣaṃ cilavaṇaṃ vacā
ajājī daupyakaṃ hiṅgu svarjikā cavyacitrakam

49.17

śuṇṭhī coṣṇāmbunā pītā vātodararujāpahā

49.18

daśamūlīkaṣāyeṇa kṣīravṛtti śilājatu
sadyo vātodarī kṣīra mauṣṭraṃ vāśnātu kevalam

49.19

sāmudrasauvarcalasaindhavānāṃ kṣāro yavānāmajamodakañca
sapippalīcitrakaśṛṅgaveraṃ hiṅguviḍañceti samānikuryāt

49.20

etāni cūrṇāni ghṛtaplu tāni yuñjīta pūrvaṃ kavale praśastam
vātodaraṃ gulmamajīrṇabhuktaṃ vāyuprakopaṃ grahaṇīñca duṣṭām

49.21

aśaॉṃsi duṣṭāni ca pāṇḍurogaṃ bhagandarañceti nihanti sadyaḥ

49.22

pippalī pippalīmūlaṃ cavyacitrakanāgaraiḥ
sakṣaudrairarddhapalikairdviprasthaṃ sarpiṣaḥ pacet

49.23

kalkerddipañcamūlasya tulārddhasya rasena tu
dadhimaṇḍāḍhakaṃ dattvā tatsarpirjaṭharāpaham

49.24

śvayathuṃ vātaviṣṭambhaṃ gulmārśāṃsi ca nāśayet
anayā mātrayā vāradvaya pāvyamidaṃ haviḥ

49.25

daśamūlīkaṣāyeṇa rāsnānāgaradārubhiḥ
punarnavābhyāñca ghṛtaṃ siddha vātodarāpaham

49.26

laśunasya tulāmrikā jaladroṇe vipācayet
caturbhāgāvaśeṣantu kaṣāyamavatārayet

49.27

tatkvāthañca parisrāvya viśāle tāmrabhājane
citratailāḍhakaṃ dadyāt bheṣajāni pradāpayet

49.28

trikaṭutriphalādantī hiṅgu saindhavacitrakam
devadāruvacākuṣṭhaṃ madhuśigrupunarnavam

49.26-2

sauvarcalaviḍaṅgāni dīpyaka hastipippalī
eteṣāṃ palikān bhāgāṃ strivṛtāīpalāni ca

49.30

piṣṭvā kaṣāyeṇānena śanairmṛdvagninā pacet
tatpibetprātarutthāya yathāgnibalamātrayā

49.31

nihanti sarvarogāṇi jaṭharāṇi viśeṣataḥ
mūtrakṛcchramudāvartta mandavahniṃ gudaklamaun

49.32

pārśvakukṣibhavaṃ śūla māmaśūlamarocakam
yakṛddaṣṭhīlikānāhān plīhānañcāṅgavedanām

49.33

māsamātreṇa naśyanti cāśītirvātajā gadāḥ
iti laśunatailam | iti vātodaram
atha pittodaranidānamāha
pittodare jvaro mūrcchā dāhastṛṭ kaṭukāsyatā
bhramo'tīsāraḥ pītatva tvagādāvudaraṃ harit

49.34

pītatāmraśirānaddhaṃ sasveda soṣma dahyate
dhūmāyate mṛdusparśaṃ kṣiprapākaṃ prahūyate

49.35

atha cikitsāmāha
pittodare tu balinaṃ pūrvameva virecayet
durbalantvanuvāsyādau śodhayet kṣīravastinā

49.36

sañjātabalakāyāgni jātasnigdha virecayet
trivṛtkalkena payasā ruvukasya śṛtena vā
śātalātrāyamāṇābhyā śṛtenāragvadhena ca

49.37

ghṛta pittodare deyaṃ madhurauṣadhasādhitam
syāttrivṛttriphalāsiddha paścātsarpirviśodhanam

49.38

nyagrodhādikaṣāyeṇa sarpiḥ kṣaudrasitāyutam
āsthāpana prayoktavyaṃ snehavastisamanvitam

49.36-2

sāndrapāyasasiddhena karttavyamupanāśanam
sthirādisādhitaṃ tailaṃ kṣīrañca prāśane hitam
pañcamūlīśṛta kṣīraṃ pittodaravināśanam

49.40

pṛśniparṇī balā vyāghrī lākṣānāgarasādhitam
kṣīraṃ pittodara hanti iti pittodare kriyā

49.41

iti pittodaram
atha śleṣmodaranidānam
śleṣmodare'ṅgasadanaṃ śvayathurgauravaṃ tathā
nidrākleśo'ruciḥ śvāsaḥ kāsaḥ śauklyaṃ tvagādiṣu

49.42

udaraṃ stimitaṃ snigdhaṃ śuklarājītataṃ mahat
cirābhivṛddhikaṭhinaṃ śītasparśaṃ guru sthiram

49.43

śleṣmodariṇantu pippalyādisiddhena sarpiṣāḥ snehayitvā,
snuhīkṣīravipakvenānulomya ca, trikaṭukamūtratailapragāḍhena
mustakādikvāthenāsthāpayedanuvāsayecca | kiṇvasarṣapāmalakabījaiścopanāhayet udariṇaṃ bhojayeccaina trikaṭupragāḍhena
kulatthayūṣeṇa payasā svedayeccābhīkṣṇam
vyoṣayuktā kulatthāmbu payo vā bhojane hitam
gomūtrāriṣṭapānaiśca cūrṇāyaskṛtibhistathā
sakṣauratailapānaiśca śamayettu kaphodaram

49.44

iti kaphodaram
striyo'nnapānaṃ nakharomamūtraviḍārttavairyuktamasādhuvṛttāḥ
yasmai prayacchantyarayo garāśca duṣṭāmbudūṣīviṣasevanādvā

49.45

tenāśu raktaṃ kupitāśca doṣāḥ kuryuḥ sughoraṃ jaṭharaṃ triliṅgam

49.46

tacchautavāte bhṛśadurddine ca viśeṣataḥ kupyati dahyate ca
sacāturo mūrcchati hi prasaktaṃ pāṇḍuḥ kṛśaḥ śuṣyati tṛṣṇayā ca
dūṣyodaraṃ kīrttitametadeva plīhodaraṃ kīrttayato nibodha

49.47

sannipātodare kāryya eṣa eva kriyākramaḥ
rauhītakābhayākalkaṃ gomūtreṇa vibhāvitam
pītaṃ sarvodaraplīhamehārśaḥ kṛmigulmanut

49.48

sapalāśaśṛṅgīsiddhaṃ ghṛtaṃ cātra viśodhanam
dantīdravantīphalajaṃ tailaṃ dūṣyodare pibet

49.46-2

nāgaraṃ triphalāprasthaṃ ghṛtatailaṃ tathār̤hakam
mastunā sādhayitvā tu pivetsarvvodarāpaham

49.50

kaphamārutasambhūte gulme caiva praśasyate

49.51

ata ūrddha nigadyante sāmānyā yogasammataḥ
doṣaiḥ kukṣau hi sampūrṇe vahnirmandatva micchati

49.52

tasmādyojyāni peyāni dīpadāni laghūni ca
śāliṣaṣṭikagodhūma yavanīvārabhojanam

49.53

virekāsthāpanaṃ śreṣṭhaṃ sarveṣu jaṭhareṣu ca
udakānūpajaṃ māsa śākaṃ piṣṭakṛtaṃ tilān

49.54

vyāyāmādhva divāsvapnasnehapānāni varjayet
tathoṣṇalavaṇāni vidāhīni gurūṇi ca

49.55

nādyādannāni jaṭhare toyapānaṃ vivarjayet
udariṇāṃ malālpatvā bahuśaḥ śodhanaṃ hitam

49.56

kṣīreṇairaṇḍajaṃ tailaṃ pivenmūtreṇa vā śakṛt
jyotiṣmatyā pivettaila payasā vā dināṣṭakam

49.57

kaṅguṣṭhacūrṇaṃ mustāmbupota saṃsevya mānavaḥ
aṣṭābhyo'pyudarebhyaśca druta kuryyānnivṛktikām

49.58

snuhīpayobhāvitānā pippalīṅgāṃ payo'śanaḥ
sahasramupayuñjīta bhaktito jaṭharāmayī

49.59

vātodarī pivettakraṃ pippalī lavaṇānvitam
śarkarāmaricopeta svādu pittodarī pivet

49.60

yavānīhapuṣājājī vyoṣayukta kaphodarī
sannipātodarī kṣipraṃ trikaṭukṣārasaindhavaiḥ

49.61

baddhodarī ca hapuṣā dīpyakājājīsaindhavaiḥ
pivecchidrodarī takraṃ pippalīkṣaudrasaṃyutam
tryūṣaṇakṣāralavaṇairyyaktantu nicyodarī

49.62

śilājatūnāṃ mūtrāṇāṃ guggulostriphalasya ca
snuhīkṣīraprayogaśca śamayatyudarāmayam

49.63

pūtīkarañjavījaṃ mūlakavījaṃ gavādanīmūlam
śaṅkhabhasma ca kāñjikapītaṃ śamayejjalodaramapi

49.64

kaliṅgavījaśāṇaśca śāṇaḥ ṭaṅgaṇahiṅgunoḥ
śaṅkhaśāṇasamāyuktaṃ ṣaḍ‌vā pippalīmāṣakāḥ

49.65

gomūtreṇa tu sapiṣya pītaṃ śamayati drutam
udarāṇi ca sarvāṇi cirajātodakānyapi

49.66

saptāhaṃ māhiṣaṃ mūtraṃ payasā'nnāmbuvarjitam
pītamauṣṭramajāmūtraṃ śvayathūdaranāśanam

49.67

yaḥ pibetprātarutthāya cavyacitrakamiśritam
kṣipraṃ tasya jayedauṣṭra masādhyamapi codaram

49.68

viśālā śaṅkhinīdantī trivṛnnīlīphalatrayam
niśāviḍaṅgakampillaṃ mūtre ṇodaravān pivet

49.66-2

peya vā cavyadantyagniviḍaṅgaṃ vyoṣakalkitam
peyo vā śṛṅgaverāmbu kaṣāyo dāruvahnijaḥ
cavyaviśvasasutyo vā peyo jaṭharaśāntaye

49.70

kṣāradvayānalayoṣa nīlī lavaṇapañcakam
cūrṇita sarpiṣā peya sarvagulmodarāpaham

49.71

viḍaṅgaṃ citrakaṃ dantī cavya vyoṣañca tat payaḥ
kalkaiḥ kolasamaiḥ pītvā pravṛddhamudara jayet

49.72

gavākṣīśaṅkhinīdantī nīlinīkalkasaṃyutam
sarvodaravināśāya gomūtrapānamācaret

49.73

devadrumaṃ śigru ca pūrakañca gomūtrapiṣṭāmathavāśvagandhām
pītvāśu hanyājjaṭharaṃ pravṛddhaṃ kramīn saśothānmudarañca dūṣyam

49.74

pippalīvarddhamāna vā kalpoddiṣṭaṃ prayojayet
jaṭharāṇāṃ vināśāya nāsti tena samaṃ bhuvi

49.75

snukpayasā paribhāvita taṇḍulacūrṇenirmitaḥ pūpaḥ
udaramudāra hanyā dyogo'ya saptarātreṇa

49.76

vavvūlasya tvaca śreṣṭhā kāthayetsalilena tu
punaḥ pacetkaṣāyantu yāvatsāndratvamāgatam

49.77

tatpivettakrasaṃyuktaṃ takrabhojī sitāśanaḥ
nihanyādāśu yogo'ya jalodaramapi dhruvam

49.78

mūtrāṇyaṣṭāvudareiṇāṃ seke pāne ca yojayet
pippalīvarddhamāna vā payasaiva prayojayet

49.79

devadārupalāśārka hastipippalīśigrubhiḥ
sāśvagandhaiḥ sagomūtraiḥ pradihyādudara śanaiḥ

49.80

paṭolapatraṃ rajanī viḍaṅgaṃ triphalātvacam
kampillaka nīlinī ca trivṛta ceti cūrṇayet

49.81

ṣaḍādyān kārṣikānantyāṃ strīṃśca dvitricaturguṇān
kṛtvā cūrṇaṃ tato muṣṭi gavāṃ mūtreṇa vā pivet

49.82

virikto jāṅgala rasai rodana mṛdu bhojayet
maṇḍa peyāñca pītvā vā savyoṣaṃ ṣaḍaha payaḥ

49.83

bhṛta pivettataścūrṇaṃ pivedeva tata punaḥ
hanti sarvodarākhye taccūrṇaṃ jātodakāni ca

49.84

kāmalā pāṇḍu rogañca śvayathu vāpi karṣati

49.85

yavānī hapuṣā dhānya triphalā sopakuñcikā
kāravī pippalīmūla majagandhā śaṭī vacā

49.86

śatāhvā jīrakaṃ vyoṣaṃ svarṇakṣīrī sacitrakam
dvau kṣārau pauṣkaraṃ mūlaṃ kuṣṭhaṃ lavaṇapañcakam

49.87

viḍaṅgañca samāṃśāni dantibhāgatrayaṃ bhavet
trivṛdviśāle dviguṇe śātalā syāccaturguṇā

49.88

eṣa nārāyaṇo nāmnā cūrṇo rogagaṇāpahaḥ
ena prāpya nivarttante rogā viṣṇumivāsurāḥ

49.89

takrodaribhiḥ peyo gulmibhirvadarāmbunā
ānaddhavāte surayā vātaroge prasannayā

49.90

dadhimaṇḍe na viḍbhede dāḍimāmbu bhirarśasi
parikarttiṣu vṛkṣāmlairuṣṇāmbu bhirajīrṇake

49.91

bhagandare pāṇḍuroge kāse śvāse galagrahe
hṛdroge grahaṇīroge kuṣṭhe mandānale jvare

49.92

daṃṣṭrāviṣe mūlaviṣe saṅkare kṛtrime viṣe
yathārhaṃ snigdhakoṣṭhena peyametadvirecanam

49.93

tilasarṣapanālāni yavanālaṃ sudhāmapi
daśamūlamapāmārgaṃ dantīṃ citrakamāḍhakīm

49.94

madhūkamaindrīṃ triphalāṃ trivṛtāṃ karavīrakam
punarnavāṃ vṛścikālīmarkakampillanimbakam

49.95

etān daśapalān bhāgān yuktyā dagdhvā samāvapet
gomūtre droṇasaṃyukte saptakṛtvastu pācayet

49.96

vacāmativiṣāṃ pāṭhāṃ dve haridre mahauṣadham
trivṛtkampillakaṃ kṣāraṃ tathaiva lavaṇāni ca

49.97

mahauṣadha śigruphala kuṣṭha bhallātakāni ca
pippalīṃ ca viḍaṅgāni triphalā devadāru ca

49.98

kaṭukā rohiṇīṃ musta dantīṃ hiṅguścavetasam
dadhiśuktāranālānā māḍhakāḍhakamācaret

49.66-3

samāṃśakena bhāgena sarpistaila vipācayet
vigatārciryathāśāntamathaitadavatārayet

49.100

tato viḍālapadaka piveduṣṇena vāriṇā
rūcairamlaiśca pānaiśca kṣīrairmūtreṇa vā punaḥ

49.101

mahākṣāra iti khyāto jaṭharāṇāṃ vināśanaḥ
plīhānyarśāṃsi gulmāni saśūlaṃ hṛdayagrahama

49.102

yakṣmāṇañca pramehañca pāṇḍuroga bhagandaram
saktāmigrahaṇīdoṣān vraṇodāvarttakuṇḍalam
mūtrakṛcchramapasmāraṃ kṣāro'ya vinivarttate

49.103

iti mahākṣāra
snukkṣīradantī triphalā viḍaṅgasiṃhī trivṛccitrakakarṣakalkama
ghṛtaṃ vipakkva kuḍavapramāṇa toyena tasyākṣasamānakarṣam

49.104

pītvoṣṇamambho'nupivedvirikto peyāṃ rasaṃ vā pracaredvidhijñaḥ
nārācametajjaṭharāmayāṇāṃ yuktyopajuṣṭa samanupradiṣṭam

49.105

iti nārācaghṛtam
triphalācitrako dantī vṛhatī kaṇṭakārikā
snuhīsārkaviḍaṅgāni ghṛtasya kuḍavaṃ pacet

49.106

tasya mṛdvagnisiddhasya karṣāddhaṃ pāyayennaraḥ
śothagulmodarānāha plīhodarakaphodarān

49.107

nāśayatyulbaṇānetāna sarpirnārācasañjitam

49.108

iti nārācaghṛtam
payasyaṣṭaguṇe sarpiḥ prasthaṃ snuk payasaḥ phalam
trivṛtā palaṣaṭkena siddha jaṭharagulmanut

49.106-2

iti trivṛttādya ghṛtam
arkakṣīrapale dve tu snuhīkṣīrapalāni ṣaṭ
pathyā kampillakaṃ śyāmā śamyākaṃ girikarṇikā

49.110

nīlinī trivṛtā dantī śaṅkhinī citrakaṃ tathā
eteṣā palikairbhāgairghṛtaprasthaṃ vipācayet

49.111

athāsya koṣṭhe maline vindumātraṃ pradāpayet
yāvattasya viśedbindu stāvadvegādviricyate

49.112

kuṣṭhaṃ gulmamudāvarttaṃ śvayathuṃ sabhagandaram
śamayatyudarāṇyaṣṭau vṛkṣamindrāśaniryathā

49.113

etadvindughṛtaṃ nāma yenābhyakto viricyate
śāliparṇī vidārī ca sahadevā sagokṣurā
ubhe sthire śārive ca jīvakarṣabhakāvubhau

49.114

parṇimyau ca viśālā ca rūvūko vṛddhireva ca
kaṇḍūrā tvak patrī ca phalatrayamathāpi vā

49.115

eṣā caturdaśapala mānataḥ sarvasaṃyutām
punarnavairaṇḍayośca palamekaṃ pṛthak pṛthak

49.116

ṣoḍaśāṃśasamākhyātaṃ daśamūlāñca viṃśatim
saṅguṇya kvathite droṇe jale pādāvaśeṣite

49.117

dadhikāñjikamūtrāṇāṃ prasthaṃ prasthaṃ catuṣṭatuṃ
tailamairaṇḍajaṃ caiva prasthamekaṃ samācaret

49.118

sārddhakarṣapramāṇā tā matvā vaidyastu dāpayet

49.119

palāśapuṣpīdhavacitrakāṇāṃ snuhīdrumatvaṅgadanāhnakānām
phalatrikasyāpi tathaiva dadyāt kṣārasya lodhrasya palaṃ tathaiva

49.120

payaḥ snuhāyāśca palañcatuṣkaṃ yeṣāṃ ca kalkena pacedvidhajñaḥ
kṣīreṇa tadvai pivataśca jantoḥ sarvodaraṃ tailavaraṃ nihanti

49.121

vidāhyabhiṣyandiratasya jantoḥ praduṣṭamatyarthamasṛkkaphañca
plīhābhivṛddhiṃ kurutaḥ pravṛddhau plīhotthametajjaṭharaṃ vadanti

49.122

taddāmapāśrveṃ parivṛddhimeti viśeṣataḥ sīdati cāturo'tra

49.123

plīhānirveṣṭanaḥ śvetaḥ kaṭhinaḥ sthūla eva ca
mahāparigrahaḥ śāntaḥ śleṣmasambhava ucyate

49.124

sajvaraḥ sapipāsaśca svedanastīvravedanaḥ
pītagātro viśeṣeṇa plīhā paittika ucyate

49.125

nityamābaddhakoṣṭhaśca nityodāvarttapīḍitaḥ
vedanābhiḥ parītaśca plīhā vātika ucyate

49.126

klamo vidāhaḥ sammoho vaivarṇyaṃ gātragauravam
utkledabhramamūrcchābhijñeyaṃ raktasya lakṣaṇam

49.127

trayāṇāmapi rūpāṇi plīhāsādhye bhavanti hi

49.128

atha cikitsāmāha
snehasvedavirekādi vidheyaṃ plīharogiṇe

49.129

dṛṣṭvā bhuktavato vāma bāhumadhye śirāṃ bhiṣak
vidhyet plīhavināśāya yakṛnnāśāya dakṣiṇe
plīhāna mardayedgāḍhaṃ duṣṭaraktapraśāntaye

49.130

maṇibandhe samutpannaṃ vāmamaṅguṣṭhamauritam
dahecchirāṃ śareṇāśu vaidyaḥ plīhapraśāntaye

49.131

viḍaṅgākhyān sasindhūtthān śaktūn kṛtvā vacānvitān
pibet kṣīreṇa sacūrṇaṃ plīhagulmodarāpaham

49.132

sindhumagadhāgnicūrṇaṃ śigruśivāmalakīrasanipītañca
prabalamapi yogarājaḥ plīhāna nāśayatyāśu

49.133

tilairaṇḍadravastasya kṣāro bhallātaka kaṇā
eṣā bhāgaṃ sama kṛtvā tattulyantu gur̤a matam

49.134

khādedagnibalaṃ matvā pāvakasya vivṛddhaye
jayet plīhānamatyugra yakṛdgulma tathaiva ca

49.135

amlavetasasaṃyuktaḥ śigruqāthaḥ sasaindhavaḥ
pītaḥ plīhodara hanti pippalīmaricānvitaḥ

49.136

kuṣṭha vacāśṛṅgavera citraka kauṭaja phalam
pāṭhā caivājamodā ca pippalyaḥ samacūrṇitāḥ

49.137

tato viḍālapadakaṃ pibeduṣṇena vāriṇā
plīhodaramudāvarttaṃ sarvvametena śāmyati

49.138

pātavyo yuktitaḥ kṣāraḥ kṣīreṇodadhiśuktikaḥ
payasā ca prayoktavyāḥ pippalyaḥ plīhaśāntaye

49.136-2

arkapatraṃ salavaṇaṃ puṭadagdhaṃ sucūrṇitam
nihanti mastunā pītaṃ plīhānamatidāruṇam

49.140

vāyuḥ plīhānamuddhamya kupito yasya tiṣṭhati
śūlaiḥ paritudan pārśvaṃ plīhā tasya vivarddhate

49.141

hiṅgu trikaṭuka kuṣṭha yavakṣāro'tha saindhavam
mātuluṅgarasopetaṃ plīhaśūlaharo rajaḥ

49.152

palāśakṣāratoyena pippalīparibhāvitā
gulmaplīhārttiśamanī vahnidīptikarī matā

49.143

rasena jambīraphalasya śaṅka nābhīrajaḥ pītamavaśyameva
karṣapramāṇa śamayedaśeṣaṃ plohāmaya kūrmmasamānamāśu

49.144

śarapuṅkhāmūlakalkaḥ pītastakeṇa nāśayetyacirāt
ciratarakālasamuttha plīhāna rūḍhamavagāḍham

49.145

kṣāra vā viḍakaṇābhyā pūtīkasyāmbu niḥsṛtam
yakṛtplīhapraśāntyarthaṃ pivennāṃtaryathābalam

49.146

sukhinnaṃ śālmalīpuṣpaṃ niśāparyuṣita naraḥ
rājikācūrṇasaṃyukta madyāt plīhopaśāntaye

49.147

yavānikācitrakayāvaśūka ṣaḍgranthidantīmagadhodbhavānām
plīhānametadvinihanti cūrṇamuṣṇāgbunā mastusurāsavairvā

49.148

viḍaṅgāni yavānī ca citraka ceti tatsamam
dviguṇa devadāru ca nāgaraṃ sapunarnavam

49.149

atha caitāni cūrṇāni gavāṃ mūtreṇa pāyayet
udarībhūtamapyevaṃ plīhāna samraṇāśayet

49.150

bhallātakābhayājājī guḍena maha modakaḥ
saptarātrānnihantyāśu plīhānamatidāruṇam

49.151

abhayāphalatrayāṇāṃ palatrayaṃ trikaṭukātpalamekañca
dīpyakacavyakacitraka viḍaṅgavṛkṣāmlasindhuvacārḍḍhapalaiḥ

49.152-2

tvakpatrailākaṣaistribhiryukta sucūrṇitaṃ sūkṣmam
triṃśadguḍapalasahitā kartavyāstadvattasammatā vaṭakāḥ

49.153

abhayāvaṭakānāmnā plīhārśo gulmajaṭharāpahasa
pāṇḍāmayakāmalinā mandāgnīnā sarvadā śastāḥ

49.154

citrakaṃ trivṛtā dantī triphalāpuṣkaraiḥ samaiḥ
yāvantyetāni cūrṇāni tāvanmātrantu saindhavam

49.155

bhāvayettu snuhīkṣīre tatkāṇḍe prakṣipedbudhaḥ
mṛttikenāpuliptasya prakṣipejjātavedasi

49.156

sudagdhantu tato jñātvā uddharettu śanairbhiṣak
yakṛtplīhodarānāha gulmapāṇḍāmayādihṛt

49.157

sevino'gnibalaṃ matvā arśobhyaḥ pratimokṣayet
lavaṇo'gnisukho nāmnā vahnerdīptikaraḥ paraḥ

49.158

pippalipippalīmūla cavyacitrakasunāgarāṇām
sasaindhavānāmpalikā bhāgā ghṛtaprastha tadekadhyam

49.159

tulyakṣīraṃ vipacetsarpiḥ syāt khalu ṣaṭpalaka nāmnā
plīhāgnisādgulmodāvarttakṣayayupāṇḍu gadān

49.160

śvāsaṃ kāsaṃ sapīnasamarddhāṅgavātaviṣamajvarānapahati

49.161

ciravilvatvacaḥ kvātha mārdrakasvarasaṃ ghṛtam
mastubhallātakakvāthaṃ śuktaścaivānnakāñjikam

49.162

etaistulyairdhṛtaṃ dhṛtvā kalkairetaistu pādikaiḥ
granthikavyoṣahapuṣā hiṅgvājīdvaya tathā

49.163

cavyājamode sakṣāre tathā lavaṇapañcakam
śreyasī ceti mṛdunā tatsādhyamanalena vā

49.164

vahriṣaṭprasthametattu jaṭharānaladīpanam
plīhodarādhmānaharaṃ vātodaradakodaram

49.165

kaphavātakṛte caiva śūle'tīva praśasyate
aśāṃsi nāśayatyāśu krūmīṃścaiva viśeṣataḥ

49.166

sapāṇḍurogi kuṣṭhāni dadrukuṣṭhāni yāni ca
anyāmyapi ca kuṣṭhāni tāni hanyādidaṃ ghṛtam

49.167

citrakasya tulākvāthe ghṛtaprasthaṃ vipācayet
āranālantu dviguṇaṃ dadhimaṇḍaṃ caturguṇam

49.168

pañcakolakatālīsa kṣārairlavaṇasaṃyutaiḥ
dvijorakaniśāyugmai rmaricantvatra dāpayet

49.169

plīhagulmodaronmādapāṇḍu romārucijvarān
vastihṛtpārśvakaṭy rū śūlodāvarttapīnasān

49.170

hanyātpītaṃ tadaśaghnaṃ śothaghnaṃ dīpanaṃ param
balavarṇakarañcāpi bhasmakañca niyacchati

49.171

iti citrakādya ghṛtam | iti citrakaghṛtam
śilāhvayaṃ nāgarakālaśākaṃ kākādanīmūlanidigdhikā ca
pañcaiva dadyāllavaṇāni hiṅguḥkṛṣṇā ca tairakṣasamaiḥ pṛthak pṛthak

49.172

prasthaṃ ghṛtaṃ syācca pacecchanaiḥ śanaiḥ caturguṇaṃ mūtramataḥ pradīyate
payaśca dadyāt dviguṇaṃ vipakvaṃ tadbrahmajuṣṭaṃ pravadanti sarpiḥ
plīhodaraṃ dūṣyamayodarañca āyāsyamānaṃ jaṭharaṃ nihanti

49.173

iti brahmaghṛtam
svarjikā ca yavakṣāraḥ kāsīsaṃ ṭaṅgaṇaṃ tathā
saurāṣṭraṃ saindhavañcaiva lavaṇaṃ sphaṭikāni ca

49.174

sarvamekatra karttavyaṃ sūkṣmacūrṇantu kārayet
kūpamadhye kṣipettantu drāvayed drāvayantrake

49.175

gulmaṃ plīhānamathārtnāhaṃ sarvodarāṃstathaiva ca
aśāṃsi grahaṇīdoṣa bhagandaravraṇāni ca

49.176

nāśayennātra sandeho nānyathā śaṅkaro'bravīt
iti śaṅkhadrāva
rohitakatvacaḥ śreṣṭhāḥ palānā pañcaviṃśatiḥ
koladviprasthasaṃyuktaṃ kaṣāyamupakalpayet

49.177

palikaiḥ pañcakolaiśca tattulyaiścāpi mātrayā
rohitakatvacā piṣṭairghṛtaprastha vipācayet

49.178

plīhābhivṛddhi śamaye detadāśu prayojitam
tathā gulmajvaraśvāsa kṛmipāṇḍutvakāmalāḥ

49.179

atrāṣṭaguṇe jale niṣkvāthya caturbhāgāvaśeṣaḥ karttavyaḥ
iti rohitakaghṛtam
rohitakātpalaśata saṃkvāthya badarāḍhakam
sādhayitvā jaladroṇe caturbhāgāvaśeṣite

49.180

ghṛtaprasthaṃ samāvāpya chāgakṣīraṃ caturguṇam
tasmindravyāṇi sarvāṇi pradadyātkārṣikāriṇa ca

49.181

vyoṣa phalatrikaṃ hiṅgu yavānī tumburu viḍam
ajājīlavaṇalavaṇaṃ dāḍimaṃ devadāru ca

49.182

punarnavā viśālā ca yavakṣāra sapauṣkaram
viḍaṅgaṃ citrakañcaiva hapuṣā kāravī tathā

49.183

etairghṛta vipakkantu vidadhyādbhājane nave
pāyayetpipalāṃ mātrāṃ vyādherbalamavekṣya ca

49.184

rasenādya yūṣeṇa payasā vā ghṛtaṃ pivet
prayuktantu ghṛtaṃ teṣā vyādhīn hanyādimān bahūn

49.185

yakṛtplīhodarañcaiva plīhaśūla tathaiva ca
hṛcchūlaṃ kukṣiśūlañca pārśvaśūlamarocakam

49.186

vivandhaśūlaṃ śamayet pāṇḍurogaṃ sakāmalam
chardyatīsāraśūlaghnaṃ tandrājvaranivāraṇam
rohitakaghṛta hyetat plīhānā dṛṣṭamauṣadham

49.187

kadalītilanālānā kṣāreṇa curakasya ca
pītaṃ taila jayennṛṇāṃ plīhānaṃ kaphavātajam

49.188

māṇamārgāmṛtā vāsā sthirā citrakasaindhavam
nāgaraṃ tālamūlañca pratyekantu trikārṣikam

49.189

viḍaṃ sauvarcalaṃ kṣārau pippalyāścāpi kārṣikāḥ
etaccūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ gomūtrasyāḍhake pacet

49.190

sāndrībhūte guṭīṃ kuryāddittvā tripalamākṣikam
yakṛtplīhodaraharo gulmārśo grahaṇīharaḥ

49.181-2

yogaḥ parikaro nāmnā vahnisandīpanaḥ paraḥ
citrakasya śataṃ dadyāt tattulyaṃ granthikasya ca
pañcāśaddaśamūlasya śeṣān pañca palān pṛthak

49.182-2

balābhāṅgīṃśaṭhī pāṭhā pauṣkaraṃ mūlameva ca
caturdroṇe'mbhasaḥ paktvā pādaśeṣāvatārite

49.183-2

pacedguḍaśataṃ dattvā tailavat sādhu sādhayet
catuṣpalantu pippalyāstvagāttryoścatuṣpalam

49.184-2

trijātakapalañcaikaṃ maricasya palaṃ tathā
sūkṣmacūrṇaṃ tataḥ kṛtvā dattvā samyagvighaṭṭayet

49.185-2

palamātraṃ tataḥ khādet plīhagulmodarāṇi ca
hanti yakṣmāṇamatyugraṃ pittārttiṃ cāmlapittinām

49.186-2

bhāradvājena kathito lehaścitrakasaṃjñakaḥ

49.187-2

capalāyāḥ palaṃ pañca yavāgra tāvadeva tu
sāmudralavaṇānāñca tāvanmātraṃ pradāpayet

49.188-2

veṇuśāñcoṭakañcaiva śikhayyaṃṅgāṃstathaiva ca
śirīṣo lodhravṛkṣaśca viśākhā māṇakandakam

49.186-3

sudhā ca surapuṣpañca śamyākadalīsañcayam
varuṇaṃ śigrumūlañca vātyālaṃ citrakaṃ tathā

49.200

eṣā pañcapalān bhāgān palāśān pañcaviṃśatim
kṣāraṃ dattvā tu sarveṣā pacettatra jalār̤hake

First 200 of 265 passages. Read on

Linked texts (19)