Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 56

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 56

Language
Sanskrit

56.1

yāni pratidvādaśa cāṅgulāni meḍhrañca vastiṃ parivarjya samyak
vidāryya matsyāṇḍanibhāni vaidyo vikṛṣya jāla pallaṃ vidadhyāt26
atha arbudanidānamāha
gātrapradeśe kvacideva doṣāḥ saṃmūrcchitā māṃsamasṛk praduṣya
vṛtta sthiraṃ mandaruja mahānta manalpamūlaṃ ciravṛddhayapākama
kurvanti māsocchrayamatyagādha tadarbuda śāstravido vadanti

56.2

vātena pittena kaphena cāpi raktena māsena ca medasāpi
yajjāyate tasya ca lakṣaṇāni grantheḥ samānāni sadā bhavanti

56.3

doṣa' praduṣṭo rudhira śirāsu saṅkoca sampoḍya tatastvapākama
sāstrāvamunnahyati māsapiṇḍa' māmāṅkurairācitamāśu vṛddhim

56.4

sravatyajasra rudhiraṃ saduṣṭamasādhyamekaṃ rudhirātmakantu
raktakṣayopadravapīḍitatvāt pāṇḍurbhavedarbudapīḍitastu

56.5

muṣṭiprahārādibhirardite'ṅge māsa praduṣṭañjanayecca śotham
avedanaṃ snigdhamananyavarṇamapākamaśmopamamapracālyam

56.6

praduṣṭamāṃsasya narasya gār̤hametadbhavenmāṃsaparāyaṇasya
māṃsārbudantve tadasādhyamuktaṃ sādhyeṣvapīmāni vivarjayettu

56.7

samprasruta' marmaṇi yacca jāta' srota'su vā yacca bhavedacālyam
yajjāyate'nyat khalu pūrvajāte jñeya tadapyarbudamarbudajñaiḥ

56.8

yadvandvajātaṃ yugapat kramādvā dvirarbudaṃ tacca bhavedasādhyam

56.9

na pākamayānti kaphādhikatvān medo bahutvacca viśeṣatastu
doṣasthiratvādagrathanācca teṣā sarvārbudānyeva nisargatastu

56.10

jayedvidradhivat pūrvamarbudaṃ proñchanādibhiḥ
kṣārāgnibhyāṃ daheccāpi pradeśairvividhairjayet

56.11

karkārukairvārukanārikela priyālapañcāṅgulavījapūraiḥ
vātāvurda cauraghṛtāmlasiddhairuṣṇaiḥ satailairupanāhayettu

56.12

svedaṃ vidadhyāt kuśalastu nāḍyā śṛṅgeṇa raktaṃ bahuśo harecca
vātaghnaniryūhapayo'rddhabhāgaiḥ siddhāṃ śatāhvā trivṛtāṃ pibedvā

56.13

svedopanāhā mṛdavastu pathyāḥ pittāvurde kāyavirecanañca
vighṛṣya codumbaraśākagojopalairbhṛśaṃ kṣaudrayutaiḥ pralimpet

56.14

sūkṣmaiścataḥ sarjarasapriyaṅgu pataṅganodhrārjunayaṣṭikākhyaiḥ

56.15

śuddhasya jantoḥ kaphaje'rbude tu rakte ca rikte ca tato'rbudaṃ tat
kapotapārāvataviḍrimiśraiḥ sakāṃsyanīlī śuklalāṅgalākhyaiḥ

56.16

sūkṣmaistu kākādanamūlamiśraiḥ kṣārapradigdhairathavā pradihyet

56.18

niṣpāvapiṇyākakulatthakalkairmāṃsapragāḍhairdadhimarditaiśca
lepaṃ vidadhyāt kramayo yathāca muñcantyapatyānyathamakṣikā vā
alpāvaśiṣṭa kramibhiḥ pradagdhaṃ likhettato'gni vidadhauta paścāt17
aśeṣadoṣāṇi hi nārbudāni karoti tasyāśu punarbha̍vanti
naro na śeṣāṇi samuddharettu hanyuḥ saśeṣāṇi yathā viṣāgnī

56.16-2

haridrā lodhrapataṅgaruhadhū mamanaḥśilā
madhu pragār̤ho lepo'yaṃ medo'rbudaharaḥ paraḥ
etāmeva kriyā kuryyādaśeṣā śarkarābde

56.20

yadalpamūlaṃ tanubhiḥ satāmraistadveṣṭya patrairathavāyasairvā
kṣārāgniśastrāṇyavacārayecca muhurmuhuḥ prāṇamavekṣyamāṇaḥ
yadṛcchayā copagatāni pākaṃ pākakrameṇopacaredbhiṣagjñaḥ

56.21

āsphoṭagojaukaravaurapatraiḥ kaṣāyamiṣṭaṃ vraṇaśodhanārtham
śuddhañca tailaṃ vidadhauta bhārgī vir̤aṅgapāṭhā triphalā susiddham

56.22

snuhī gaṇḍorikāsvedo nāśayedarbudāni ca
lavaṇenāthavā svedaḥ sausakena tathaiva ca

56.23

niṣkṛtya jihvāṃ daśanairvidaṃśya tridhā śirāñcamapi prakṛtya
niśāvasāne tridinānyavaśyaṃ pīḍāṃ haredarbudajāṃ sughorāmū

56.24

mūlakasya kṛtaḥ cāro haridrāyāstathaiva ca
śaṅkhacūrṇena sayukto lepaḥ siddho'rbudāpahaḥ

56.25

upoṭikarasābhyaktāstatpatrapariveṣṭitāḥ
praśamyantyacirātnṝṇā piḍakā hyarbudādayaḥ

56.26

upoṭikā kāñjikatakrapiṣṭā tayopanāha lavaṇena sārddham
dṛṣṭo'rbudānāṃ praśamāya kaiściddine dine vā triṣu marmajānām

56.27

vaṭadugdhakuṣṭharomakalipta baddha vaṭasya kalkena
adhyakṣastha saptarātrān mahadapi śamayet siddhamidam

56.28

gandhaśilāviśvauṣadhaviḍaṅgayavabhasmajaṃ sama cūrṇam
kakalāsaraktayuktaṃ lepāt sarvvārbudadhvaṃsi

56.29

sitamāriśigrusarṣapayavamūlakabījasaralena
lepastvata kṛto'yaṃ granthyarbudagaṇḍamālāghnaḥ

56.30

śigrumūlakayorbījaṃ rakṣoghnaṃ sarala yavam
aśvamārañca sampiṣya takralepo'rbudādijit

Linked texts (11)