Cikitsasarasangraha (Vangasena) 8
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 8
- Language
- Sanskrit
Contents
- 8.303 — 1 part
8.1
atha arśonidānamāha
pṛthagdoṣaiḥ samastaiśca śoṇitātsahajāni ca
aṃśāṃsi ṣaṭprakārāṇi vidyādgudavalitraye
8.2
doṣāstvaṅmāṃsamedāṃsi sandūṣya vividhākṛtīn
māṃsāṅkurānapānādau kurvantyarśāṃsi tān jaguḥ
8.3
kaṣāyakaṭutiktāni rūkṣaśītalaghūni ca
pramitātyāśana tīkṣṇamadyamaithunasevanam
8.4
laṅghanaṃ deśakālau ca śītau vyāyāmakarma ca
śoko vātāsapasparśo heturvātārśasāṃ mataḥ
8.5
kaṭvamlalavaṇoṣṇāni vyāyāmāgnyātapaprabhāḥ
deśakālāvaśiśirau krodho madyamasūryanam
8.6
vidāhi tīkṣṇamuṣṇañca sarvaṃ pānānnabhojanam
pittolbaṇānā vijñeyaḥ prakopa heturśasām
8.7
madhurasnigdhaśītāni lavaṇāndragurūṇi ca
avyāyāmadivāsvapna śayyāsanasukhe ratiḥ
8.8
prāgvātasevāśītau ca deśakālāvacintanam
ślaiṣmikāṇāṃ samuddiṣṭametatkāraṇamarśasām
8.6-2
hetulakṣaṇasaṃsargādvidyāt dvandvolvaṇāni ca
sarvo hetustridoṣāṇāṃ sahajairlakṣaṇaiḥ samam
8.10
viṣṭambho'nnasya daurbalya kukṣerāṭopa eva ca
kā durvārabāhulya sakthisādo'lpaviṭkatā
8.11
grahaṇī doṣapāṇḍvārtterāśaṅkā codarasya ca
pūrvarūpāṇi nirdiṣṭānyarśasāmabhivṛddhaye
8.12
gudāṅkurā bahvanilāḥ śuṣkāścimicimānvitāḥ
mlānāḥ śyāvāruṇāḥ stabdhā viśadāḥ paruṣāḥ kharāḥ
8.13
mitho visadṛśā vakrāstīkṣṇā visphuṭitānanāḥ
bimbīkarkandhukharjūra karkoṭiphalasannibhāḥ
8.14
kecitkadambapuṣpābhāḥ kecitsiddhārthakopakāḥ
śiraḥ pārśvaśaṃkavyūruvaṅghaṇābhyadhikavyathāḥ
8.15
kṣavathūdgāraviṣṭambhahṛdgrahā'rocakapradāḥ
śvāsakāsāgnivaiṣamya karṇanādabhramāvahāḥ
8.16
tairāttau grathitaṃ stokaṃ saśabdaṃ sapravāhikam
rukphenapicchānugataṃ vibaddhamupaveśyate
8.17
kṛṣṇatvaṅnakhaviṇmūtra netravaktraśca jāyate
gulmaplīhodarāṣṭhīlā sambhavastata eva ca
8.18
lavaṇānyarkapatrāṇi vinīya taruṇāni ca
tailenāmlena yuktāni yuktyā kṣāraṃ dahedbhiṣak
8.16-2
uṣṇodakena madyairvā rasairamlaistva lābhataḥ
pītaḥ praśamayatyeṣa kṣāro'rśo vātasambhavam
8.20
pittottarā nīlamukhā raktapītā sitaprabhāḥ
tanvasṛksrāviṇo visrā stanavo mṛdavastathā
8.21
śukajihvāyakṛtkhaṇḍa jalaukovaktrasannibhāḥ
dāhapākajvarasveda tṛṇmūrcchāratimohadāḥ
8.22
soṣmāṇo dravanilīṣṇapītaraktāmavarcasaḥ
yavamadhyā haritpītahāridratvaṅnakhādayaḥ
8.23
bālakaṃ śṛṅgaverañca yāpayet taṇḍulāmbunā
madhuyuktaṃ praśamaye dṛrśa.pittasamudbhavam
8.24
śleṣmolvaṇā mahāmūlā ghanā mandarujaḥ sitāḥ
utsannopacitāḥ snigdhāḥ stabdhavṛttagurūsthirāḥ
8.25
picchilāḥ stimitāḥ ślakṣṇāḥ kaṇḍvāḍhyāḥ sparśanapriyāḥ
karīrapanasāsthyābhāstathā gostanasannibhāḥ
8.26
vaṅkṣaṇānāhinaḥ pāyuvastinābhivikarṣiṇaḥ
sakāsaśvāsahṛllāsa prasekārucipaunasāḥ
8.27
mehakṛcchraśirojāḍya śiśirajvarakāriṇaḥ
klaibyāgnimārdavacchardi samaprāyavikāradāḥ
8.28
vasābhāsakaphaprāya purīṣāḥ sapravāhikāḥ
na sravanti na bhidyante pāṇḍusnigdhatvagādayaḥ
8.29
kaphaje śṛṅgaverasya kvātho nityopayogikaḥ
sarvaiḥ sarvātmakānyāhurlakṣaṇaiḥ sahajāni ca
8.30
yathāsvauṣadhasaṃyuktaṃ pāyayetsahajeṣu ca
sarvākhyarśasi matimān pūrvamālepanādibhiḥ
svedaraktāvasekaiśca jayecca hitabhojanaiḥ
8.31
trayo vikārāḥ prāyeṇa ye parasparahetavaḥ
aśasi cātisāraśca grahaṇīguda eva ca
8.32
eṣāmagnibale hīne vṛddhi rvṛddhe parikṣayaḥ
tasmādagniṃ sadā rakṣedeṣu triṣu viśeṣataḥ
8.33
yadvāyorānulomyāya yadagnivalavṛddhaye
annapānauṣadhaṃ sarvaṃ tatsevyaṃ nityamārśasaiḥ
8.34
yadato viparīṃta syānnidāne yaccadarśitam
gudajā'viparītena na tatkāryaṃ kadācana
8.35
śāliṣaṣṭikagodhūmayavānnaṃ saṃskṛtaṃ ghṛtaiḥ
ajākṣīreṇa vā nimbapaṭolānāṃ rasena vā
8.36
māṃsairmāṃsarasairvāpi kandavārttākumūlajaiḥ
jīvantyupodakāśākai staṇḍulīyakavāstukaiḥ
8.37
anyaiśca sṛṣṭaviṇmūtramaharugnirvṛddhidīpanaiḥ
8.38
vātātisāravadbhinnāvarccāṃsya'rśāṃsyupācaret
udāvarttavidhānena gāḍhaviṭkāni vā'sakṛt
8.36-2
pravṛttabaḍulā'srāṇi pittaśoṇitanāśanaiḥ
yogairupācarettattu viḍbandhe bandhanāśanaiḥ
8.40
kṛṣṇasarpavarāhoṣṭrajambūkā vṛṣadaṃśanām
vasāmabhyañjanaṃ dadyāddhūpanaṃ vārśasāṃ hitam
8.41
durnāmnāṃ sādhanopāyaścaturddhā parikīrttitaḥ
bheṣajakṣāraśastrāgnisa sādhyatvaṃ yāpyamucyate
8.42
nṛkeśaṃ sarpanirmokaṃ vṛṣadaṃśasya carma ca
arkamūlaṃ śamīpatra marśāsāṃ dhūpanaṃ param
8.43
niśā kośātakīcūrṇaṃ viśuṣkaṃ saindhavānvitam
gomūtreṇa samāyukta lepo durnāmanāśanaḥ
8.44
kṛśāniśā śaṅkhasuvarcikā ca
karañjabījaṃ sadalañca sindhuḥ
guñjāphala keśaramadhyabīja
sa mūlakantutthakahemapācyam
8.45
dantasya varcaḥ kanakaṃ yavānī
kośātakībījarasañca tulyaḥ
snuhyarkadugdhena ca bhāvayitvā
paścāt prabhāvyaṃ surabhīrasena
8.46
chitvā visṛjyātha visṛjya yojya
lepa vidadhyād gudajakṣayāya
grantyarbuda pūyavahāñca nāḍīṃ
magaṇḍamālāmapacīṃ prahanti
8.47
śastrādibhirye ca jitāḥ pralepātte'pi praṇaśyantyadhimāsadoṣāḥ
gudaśvayathuśūlārttaṃ mandāgni pāyayettu tam
tryūṣaṇaṃ pippalīmūla pāṭhā hiṅgu sacitrakam
8.48
sauvarcalaṃ puṣkarākhya majājī vilvapeśikam
viḍa yavānī habuṣā viḍaṅgaṃ saindhava vacām
8.46-2
tintiḍīkañca maṇḍe na madyenoṣṇodakena ca
tathārśo grahaṇīdoṣācchūlānāhācca mucyate
8.50
pratīkamabhayā mustaṃ bhūnimbā'sitavatsakāḥ
śūraṇāgnikasindhūttha devadālī ca cūrṇitā
8.51
takreṇa pivataścānna takreṇaiva samaśnataḥ
māsātpakkaphalānīva patantyarśāṃsya'saṃśayam
8.52
viḍaṅgasārāmalakañca piṣṭaṃ
bhallātakakvāthamadhupragāḍham
aśāṃsi jantūṃśca jayatyajīrṇān
kṣayañca sandhukṣayati kṣaṇena
8.53
kaṭhinaṃ yaḥ purīṣantu kṛcchrānmuñcati mānavaḥ
saghṛtaṃ lavaṇairyukta naro'pānajaha pivet
8.54
sakturddadhirasopeto dadhisarpiḥ samāyutaḥ
tvakpalailā viḍavyoṣajīrakadvayamiśritaḥ
viḍvibandhā maśūlaghno rocano gudaje hitaḥ
8.55
viḍvibandhe hitaṃ takra yavānīviḍsaṃyutam
8.56
saindhavaṃ nāgaraṃ pāṭhā dāḍimasya rasa guḍam
satakraṃ lavaṇa dadyādvātavarco'nulomanam
8.57
guḍabhallātakaṃ śuṇṭhī viḍaṅgaṃ vṛddhadārakam
triguṇa dīpanaṃ vṛṣyamarśaso viḍvibandhanut
8.58
na prarohanti gudajāḥ punastakrasamāhatāḥ
taqābhyāso'rhasāṃ kāryyo balavarṇāgnivṛddhaye
srotaḥsu takraśuddheṣu rasaḥ samyagupaiti yaḥ
8.59
tena puṣṭirbalaṃ varṇaṃ praharṣaścopajāyate
vātaśleṣmavikārāṇāṃ śatañca vinivarttayet
8.60
cirabilvāgnisindhūtthanāgarendrayavāralūn
takreṇa pivato'rśāṃsi nipatantyasṛjā saha
8.61
haridrājālinīcūrṇaṃ kaṭutailasamāyutam
eṣa pralepakaḥ prokto hyarśasāmantakārakaḥ
8.62
svedo gomayapiṇḍena saktunāmalakena ca
śatapuṣpeṇa vā kāryo gudajānāṃ nivṛttaye
8.63
saguḍāṃ pippalīyuktāmabhayāṃ ghṛtabharjitām
trivṛddantīyutā vāpi bhakṣayedanulomikīm
8.64
ambunā vāpyapāmārgamūla vā taṇḍulāmbunā
tilāruṣkarasaṃyoga bhakṣayedagnivarddhanam
8.65
kuṣṭharogaharaṃ śreṣṭhamarśasāṃ nāśana param
8.66
tilabhallātakaṃ pathyā guḍaśceti samāṃśakam
durnāma śvāsakāsaghnaṃ plīhapāṇḍujvarāpaham
8.67
mṛlliptaṃ śūraṇa kandaṃ paktvāgnau puṭapākavat
dadyātsasailalavaṇaṃ durnāmavinivṛttaye
8.68
asitānāṃ tilānāṃ prāk prakuñca śītavāriṇā
khādato'rśāṃsi śāmyanti dvijadārḍhyāṅgapuṣṭidam
8.69
svinna vārttākuphalaṃ vyoṣāyāḥ kṣārajena salilena
tadghṛtabhṛṣṭa yukta guḍena hyasitāṃ yāti
8.70
pibati ca takraṃ nūnaṃ tasyānveva suvṛddhaṃgudajāni
nāśa prayānti pusāṃ sahajānyāpi saptarātreṇa
8.71
pittaśleṣmapraśamanī kacchukaṇḍurujāpahā
gudajānāśayatyāśu yojitā saguḍābhayā
8.72
tvaca citrakamūlasya piṣṭvā kumbhaṃ pralepayet
takraṃ vā dadhi vā tatra jātamarśoharaṃ pibet
8.73
duḥsparśakena vilvena yavānyā nāgareṇa vā
ekaikenāpi saṃyuktā pāṭhā hantyarśasāṃ rujam
8.74
prātaḥ prātaradṛṣṭārśo brahmacārī guḍābhayām
gomūtradroṇasaṃsiddhā bhakṣayedanulomikīm
8.75
kuśamūla balāyuktaṃ pāna taṇḍuladhāvanam
rūṇaddhi gudajāsrāva pradaraṃ vāpi sarvajam
8.76
śastrairvāpi jalaukābhiḥ procchūnakaṭhinārśasaḥ
śoṇitaṃ sañcita dṛṣṭvā haredvāhyaḥ punaḥ punaḥ
8.77
ruggataṃ kaphavātena atyarthaṃ gudakīlakam
svedayedvā vṛṣāpiṇḍaiḥ rāsnayā vātha śigrubhiḥ
8.78
nāgaraṃ granthikaṃ cavya pippalī kṣāracitrakam
etaiśca palikaiḥ sarvaiḥ ghṛtaprasthaṃ vipācayet
8.79
udakasya trayo bhāgāḥ kṣīrasyaikaṃ tadekataḥ
durnāmaśvāsakāsaghna plīha pāṇḍvāmayāpaham
8.80
viṣamajvaraśāntyarthaṃ tṛṇārocakanāśanam
etat ṣaṭpalakaṃ nāma balavarṇāgnivarddhanam
8.81
vyoṣagarbhaṃ palāśasya triguṇe bhasmavāriṇi
sādhitaṃ pibataḥ sarpiḥ patatyarśāṃsya'saśayam
8.82
cavyaṃ trikaṭukaṃ pāṭhā kṣāraṃ kustuṃburūṇi ca
yavānī pippalīmūlasubhe ca vir̤asaindhave
8.83
citrakaṃ vilbamabhayāṃ piṣṭvā sarpirvipācayet
śakṛdvātānulomyārthaṃ jāte dadhni caturguṇe
8.84
pravāhikāṃ gudabhraṃśaṃ mūtrakṛcchraṃ parisravam
gudavaṅkhaṇaśūlañca ghṛtametaddyapohati
8.85
iti cavyādyaṃ ghṛtam
hrīveramutpalaṃ lodhra samaṅgā citracavyakam
pāṭhā sātiviṣā vilvaṃ dhātakī devadāru ca
8.86
dārvītvaṅ nāgara māṃsī mustaṃ kṣāro yavāgrajaḥ
citrakaśceti peṣyāṇi cāṅgerīsvarase ghṛtam
8.87
ekatra sādhayetsarvaṃ tatsarpiḥ paramauṣadham
arśo'tisāragrahaṇī pāṇḍuroge'rucau tathā
8.88
mūtrakṛcchre gudabhraṃśe vastyānāhapravāhake
picchāsrāve'rśasāṃ śūle yojyametattidoṣanut
8.86-2
iti hrīverādyaṃ ghṛtam
pippalī pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalī
hiṅgu cavyājamodā ca pañcaiva lavaṇāni ca
8.60-2
dvau kṣārau habuṣā caiva dadyādarddhapalonmitān
dadhikāñjikaśuktāni snehamātrāsamāni ca
8.61-2
ārdrakasvarasaprasthaṃ ghṛtaprasthaṃ vipācayet
etadagnighṛta nāma mandāgnīnāṃ praśasyate
8.62-2
arśasāṃ nāśana śreṣṭhaṃ tathā gulmodarāpaham
granyarbudāpacī kāsa kaphamedo'nilānapi
8.63-2
nāśayed grahaṇīdoṣaṃ śvayathuṃ sabhagandaram
ye ca vastigatā rogā ye ca kukṣisamāśritāḥ
8.64-2
sarvāṃstānnāśayatyāśu sūryyastama ivoditaḥ
iti agnighṛtam
bhallātaka sahasrārddha jaladroṇe vipācayet
aṣṭabhāgāvaśiṣṭantu kaṣāyamavatārayet
8.95
ghṛtaprasthaṃ samāvāpya kalkaiṣvimāni dāpayet
tryūṣaṇaṃ pippalīmūlaṃ citrakaṃ hastipippalī
8.96
hiṅgu cavyāñamodā ca pañcaiva lavaṇāni ca
dvau kṣārau havuṣā caiva dadyādarddhapalonmitān
8.97
dadhikāñjikaśuktāni snehamātrāsamāni ca
ārdrakasvarasañcaiva śobhāñjanarasa tathā
8.98
tatsavaimekataḥ kṛtvā śanaiḥ mṛdvagninā pacet
etadagnighṛta nāma mandāgnīnā praśasyate
8.99
arśasā nāśana śreṣṭha gūḍhavātānulomanam
kaphavātodbhave gulme plīhodaradakodare
8.100
śopha pāṇḍāmaya kāsa grahaṇī śvāsameva ca
etān vināśayatyāśu sūryyastama ivoditaḥ
8.101
iti bṛhadagnighṛtam
udāvarttaparītā ye ye cātyarthanirucchritāḥ
vilomavātaśūlārttā steṣviṣṭamanuvāsanam
8.102
pippalī madhuka vilva śatāvvā madanaṃ vacā
kuṣṭha śaṭhī puṣkarāhnaṃ citrakaṃ devadāru ca
8.103
piṣṭvā taila vipaktavyaṃ dviguṇakṣīrasaṃyutam
arśasāṃ dṛḍhavātānā tacchreṣṭhamanuvāsanam
8.104
gudaniḥsaraṇaṃ śūla mūtrakṛcchra pravāhikām
kaṭyū rupṛṣṭhadaurbalyamānāhaṃ vaṅkṣaṇāmayam
8.105
picchāsrāvaṃ gude śothaṃ vātavarco vinigraham
utthānaṃ bahuśo yacca jayettaccānuvāsanāt
8.106
iti pippalyādyaṃ ghṛtam
kāśīśa dantīsindhūttha karavīrānalaiḥ pacet
tailamarkapayo miśra mabhyaṅgātsyāyukīlanut
8.107
iti kāśīśādyaṃ ghṛtam
kāśīśaṃ saindhavaṃ kṛṣṇā śuṇṭhī kuṣṭhañca lāṅgalī
śilābhiddaśvamārañca jantughnaṃ dantīcitrakam
8.108
haritālaṃ tathā svarṇakṣīrī caitaiḥ pacetsamaiḥ
taila snuhyarkapayasā gavāṃ mūtraṃ caturguṇam
8.109
etadabhyaṅgato'rśāṃsi kṣāravat pātayed dhruvam
kṣārakammaṃkaraṃ hyetanna ca sandūṣayedvalim
8.110
dantyaśvamārakāśīśa viḍaṅgellāgnisaindhavaiḥ
sārkakṣīraiḥ pacet tailamabhyaṅgātpāyukīlanot
8.111
lavaṇottamavahni kaliṅgayavān
cirabilvamahāpicumandayutān
piba saptadinaṃ mathitāṃplulitān
yadi marditumicchasi pāyuruhān
8.112
kaṭutrayaṃ vacāhiṅgu pāṭhākṣārau viṣadvayam
cavyatiktakaliṅgāni gajāhvālavaṇāni ca
8.113
granthivilvājamodā ca gaṇo dvāviṃśako mataḥ
8.114
etāni samabhāgāni sūkṣmacūrṇāni kārayet
eraṇḍatailasaṃyuktaṃ sadā lihyāt tato naraḥ
8.115
viḍālapadaka vāpi pibeduṣṇena vāriṇā
śvāsaṃ hanyāttathā śothamarśāṃsi ca bhagandaram
8.116
hṛcchūlaṃ pārśvaśūlañca sakthiśūlamarocakam
plīhānaṃ sapramehañca kāmalāṃ pāṇḍu rogatām
8.117
śrāmavātamudāvarttamantravṛddhigudakramīn
hanyācca grahaṇīrogān ye mayā parikīrttitāḥ
8.118
bhallātakañca triphalā dantīcitrakameva ca
etāni samabhāgāni saindhava dviguṇaṃ bhavet
8.119
kapālapuṭasampakka mṛdunā gomayāgninā
etatkalyāṇalavaṇa śreṣṭhamarśovikāriṇām
8.120
śuṇṭhaukaṇāmaricanāgadalatvagela
cūrṇīkṛta kramavivarddhitamūrddhamanyāt
khādedida samasita gudajāgnimāndyagulmā'ruciśvasana kaṇṭhahṛdāmayeṣu
8.121
vyoṣā'gnya'ruṣkaraviḍaṅga tilābhayānā
cūrṇaṃ guḍena sahitaṃ satata prayojyam
durnāmaśothagarakuṣṭhaśakṛddibandhān
agnerjayañca balatāṃ kramipāṇḍu tāṃ ca
8.122
tiktatumbrudbhavaṃ taila tailamalasi sambhavam
āñcoṭakarasañcaiva rasaṃ nirguṇḍigomayaiḥ
8.123
pratyekaiktu sarveṣā grāhya palacatuṣṭayam
karṣaika saindhavaṃ dadyāddantīmūlaṃ dvimāṣakam
8.124
dvimāṣaṃ sarjikākṣārametattaila vipācayet
tiktatumbīkṛtā varttī rgavendrasvarasena ca
tailenābhyañjanenaiva dadyāt durnāmaśāntaye
8.125
trikatraya vacāhiṅgu pāṭhātkṣārau niśādvayam
cavyatiktākaliṅgāni śatāhvālavaṇāni ca
8.126
granthivilvājamodā ca gaṇo'ṣṭāviṃśatirmataḥ
etāni samabhāgāni ślakṣṇacūrṇāni kārayet
8.127
tato viḍālapadakaṃ piveduṣṇena vāriṇā
eraṇḍatailasaṃyuktaṃ sadā lihyāttato naraḥ
8.128
khāsa hanyāttathā śothamarśāṃsi ca bhagandarān
hṛcchūla pārśvaśūlañca vātagulma tathodaram
8.129
hikkāśvāsa pramehāñca kāmalāpāṇḍurogatām
āmavātamudāvartta mandavahnigudakṛmīn
8.130
anye ca grahaṇīdoṣā ye mayā parikīrttitāḥ
mahājvaropasṛṣṭānā bhūtopahatacetasām
8.131
aprajānāñca nārīṇāṃ prajāvarddhanameva ca
vijayo nāma cūrṇo'ya mahāvyādhiharaḥ paraḥ
8.132
triphalādaśamūlāgni nikumbhānāṃ palaṃ palam
vāridroṇe śruta pāda śeṣe guḍatulāyutam
8.133
ājyabhāṇḍe sthita māsa dantyariṣṭo niṣevitaḥ
gudajahṛmyudāvartta grahaṇīpāṇḍuroganut
8.134
ariṣṭādestu sandhāna dhātakīliptabhājane
pānamānamariṣṭādeḥ kvāthapānasamaṃ jaguḥ
8.135
bheṣajatvāt palañcaika prathama maddalakṣaṇam
sanāgarā'ruṣkaravṛddhadārakam
guḍena yo modakamatyudārakam
aśeṣadurnāmakarogadārakaṃ
karoti vṛddhiṃ sahasaiva dāruṇām
8.136
iti catuḥsamo modakaḥ
maricamahauṣadhicitraka śūraṇabhāgāḥ yathottaraṃ dviguṇāḥ
sarvasamo guḍabhāgaḥ sevyo'ya modakaḥ prasiddhaphalaḥ
8.137
jvalayati jvalana jāṭhara munmūlayati śūlagudagulmagadān
niḥśeṣayati ślīpadamarśāṃsi praṇāśayatyāśu
8.138
iti svalpaśūraṇamodakaḥ
cūrṇīkṛtāḥ ṣoḍaśa śūraṇasya bhāgāstato'rddhena ca citrakasya
mahauṣadhā'rddhau maricasya caiko guḍena durnāmajayāya piṇḍī
8.136-2
iti śūraṇapiṇḍī
ṣoḍaśa śūraṇabhāgā vahneraṣṭau mahauṣadhasyātha
arddhana bhāgayuktirmaricasya tato'pi cārjaina
8.140
triphalākaraṇā samūlā tālīśā'ruṣkarakṛmighnānā
bhāgā mahauṣadhasamā dahanāṃśā tālamūlī ca
8.141
bhāgaḥ śūraṇatulyo dātavyo vṛddhadārakasyāpi
śṛṅgele maricāṃśe sarvāṇyekata kārayet cūrṇam
8.142
dviguṇena guḍena yutaḥ sevyo'yaṃ modakaḥ prakāmadhanaiḥ
guruvṛṣyabhojanara tairitareṣūpadravaṃ kuryāt
8.143
bhasmaka manena janitaṃ pūrvamagastyasya yogarājena
bhīmasya māruterapi mahāśanau tena tau jātau
8.144
agnivalabuddhiheturna kevalaṃ śūraṇo mahāvīryyaḥ
prabhavati śastrakṣārāgnibhirvināpyarśasāmeṣaḥ
8.145
śvayathuślīpadagadajit grahaṇīñca tathā kaphānilajām
nāśayati balīpulitaṃ medhāṅkurute jarāñca haret
8.146
hikkāṃ śvāsa kāsañca sarājakṣmapramehāṃśca
plīhānañca tathograṃ hanyāśu rasāyanaṃ pusām
8.147
harītakīnā tripalaṃ tripalaṃ kaṭukatrayam
tvakpatra sārddhapalakaṃ guḍasyārddhapala matam
8.148
agastyamodakānetān kalpitān paribhakṣayet
śothārśograhaṇīdoṣakāsodāvarttanāśanān
8.149
tripalaṃ śṛṅgaverasya catuṣka maricasya ca
pippalyāḥ kuḍavārddhañca cavyasya palameva ca
8.150
tālīśapatrasya pala palāīṃ keśarasya ca
dve pale pippalīmūlādaīkarṣañca patrakāt
8.151
sūkṣmailākarṣamekantu karṣañca tvaṅgaṇālayoḥ
8.152
guḍātpalāni triṃśacca cūrṇamekatra kārayet
akṣapramāṇā guḍikā prāṇadeti ca sā smṛtā
8.153
pūrve bhakteca paścācca bhojanasya yathā balam
madya māsarasaṃ yūṣaṃ kṣīra toya pivedvanu
8.154
hanyādarśāsi sarvāṇi sahajānyasṛjāni ca
vātapittakaphotthāni sannipātodbhavāni ca
8.155
pānātyaye mūtrakṛcchre vātaroge galagrahe
viṣamajvare ca mande'gnau pāṇḍuroge tathaiva ca
8.156
kṛmihṛdrogiṇāñcaiva gulmaśūlārttināṃ tathā
chardyatīsārarogāṇāṃ kāmalāhikkināṃ hitā
8.157
śuṇṭhyāḥ sthāne'bhayā deyā viṅgrahe vātapittaje
prāṇadeya sitā datvā cūrṇamānāccaturguṇam
8.158
amlapittāgnimāndyādau prayojyā gudajāture
anupānaṃ prayoktavyaṃ vyādhau śleṣmabhave palam
paladvayantvanilaje pittaje tu palatrayam
8.156-2
phalāmladhānyāmlarasodakañca madya marudrogiṇi cānupānam
ikṣo rasaḥkṣīrahimāmbupitte uṣṇambuyūṣaṃ kaphaje vidadhyāt
8.160
gaṇḍūṣamātrayā deya mṛdau krūre ca pañca ca
anupānaṃ prayoktavya deśakālamavekṣya ca
8.161
yathā jalagataṃ tailaṃ tatkṣaṇādeva sarpati
tathā bhaiṣajyamaṅgeṣu prasarpatyanupānataḥ
8.162
iti prāṇadāguṭikā
pathyāpañcapalā nyeka ma jājyā maricasya ca
pippalī pippalīmūla cavyacitrakanāgarāḥ
8.163
palābhivṛddhyā kramaśo yavakṣārapaladvayam
bhallātakapalānyaṣṭau kandastu dviguṇo mataḥ
dviguṇena guḍenaiṣāṃ vaṭakānakṣasammitān
8.164
kṛtvainaṃ bhakṣayetprātastakramambho'nu vā pivet
mandāgniṃ dīpayatyeṣa grahaṇīpāṇḍuroganut
8.166
kāṅkāyanena śiṣyebhyaḥ śastrakṣārāgnibhirvinā
bhiṣagjitamidaṃ proktaṃ śreṣṭhamarśovikāriṇām
iti kāṅkāyano modaka
bhallātakasahasre dve jaladroṇe vipācayet
pādaśeṣe rase tasmin paced guḍatulāṃ bhiṣag
8.167
bhallātakasahasrārddhaṃ chittvā tatraiva dāpayet
siddhe'smiṃstriphalāṃ vyoṣaṃ yavānīṃ mustasaindhavam
8.168
karṣāṃśasammitaṃ dadyāttvagelāpatrakesaram
khādedagnibalāpekṣī prātarutthāya mānavaḥ
8.169
kuṣṭhārśaḥkāmalāmehān grahaṇīṃ pāṇḍutāmapi
hanyāt plīhodaraṃ kāsaṃ kṛmidoṣa bhagandaram
8.170
bhallātakaguḍo hyeṣa śreṣṭhaścārśovikāriṇām
8.171
supakkabhallātaphalāni caiva dvidhā vidāryyāḍhakasammitāni
vipācya toyena caturguṇena caturthaśeṣe vyapanīya tāni
8.172
punaḥ pacet kṣīra caturguṇena
ghṛtāṃśayuktena ghanaṃ yathā syāt
sitopalāḥ ṣoḍaśabhiḥ palaiśca
vimṛśya saṃsthāpya dināni sapta
8.173
tataḥ prayujyāgnivalena mātrāṃ
jayedvikārānakhilān gudotthitān
kacān sunīlān ghanakuñcitāgrān
suparṇadṛṣṭiñca śaśāṅkakāntim
8.174
javaṃ hayānā balamuttamañca
svara mayūrasya hutāśadīptim
strīvallabhatva vividhā prabhāñca
nīrogatā dvitriśatāyuṣañca
8.175
na cānnapāne parihāramasti
na cātape vā'dhvani maithune ca
prayogakāle sakalāmayānāṃ
rājā hyayaṃ sarvarasāyanānām
8.176
paṭolamūla triphalā viśālāṃ caturaṅgulam
nīlinīṃ trivṛtāṃ dantīṃ kamighnaṃ sapunarnavam
8.177
kaṭuka sātalā lodhraṃ bhāgān daśapalonmitān
dattvā droṇacatuṣkantu salile pādaśeṣite
8.178
tailasya kuḍavaṃ dattvā guḍasya tu tulāṃ pacet
citracūrṇaṃ palānyaṣṭau lehavatsādhu sādhayet
8.179
śītībhūte nyasettatra vyoṣaṃ pañcapalonmitam
palatraya trijātasya dattvā saṅghaṭṭayet punaḥ
8.180
tato yathābalaṃ khādetpalārddhaṃ picumeva ca
nāhāre yantraṇā kācinna vihāre tathaiva ca
8.181
vibandhādhmānagulmārśaḥpāṇḍurogakaphakramīn
kuṣṭhamehāruci hanti hyannavṛddhiśca śasyate
8.182
iti paṭolādyo'valehaḥ
modakaṃ vaṭakaṃ lehaṃ karṣamātraṃ prayojayet
karṣadvayaṃ palaṃ vāpi deyaṃ rogā'nyapekṣayā
8.183
bīja bhallātakasyaika pūte niḥkvāthya vāriṇi
kvāthayet ṣoḍaśaguṇe śuktiśeṣaṃ hi taṃ pibet
8.184
ekaika varddhayedbījamāpañcāśadvicakṣaṇaḥ
āsaptati pañcavṛddhyā varddhayenmatimāṃstataḥ
8.185
śuktivṛddhyā kaṣāyañca varddhayedāturaḥ palān
sakaṣāyāṇi vaijāni varddhitāni yathākramam
8.186
punaḥ krameṇa tenaiva hrāsayedātmavānnaraḥ
ityutkarṣāpakarṣābhyāṃ sahasraṃ yāvadādarāt
8.187
upayukta jayatyetad gudajāni kṛmīṃstathā
bhallātakasya vidhānamida gopuragaditam
8.188
iti bhallātakavidhānam
pippalī pippalīmūla cavyacitrakanāgaraiḥ
pāṭhāviḍaṅgendrayavahiṅgubhāgavacānvitaiḥ
8.189
sarṣapā'tiviṣā jājī citrakairaṇḍakaṭumaiḥ
tejaḥkuṣṭhājamodāhvā kaṭukā tejanī samaiḥ
8.180-2
bhāgaiḥ sacūrṇitaireṣāṃ triphalā triguṇā bhavet
sarveṣāmeva dravyāṇāṃ samo deyo'tha gugguluḥ
8.181-2
ekīkṛtya śubhe bhāṇḍe madhunā supariplutaḥ
yogarāja iti khyāto yogo'yamamṛtopamaḥ
8.182-2
eṣa niṣparihārastu pānabhojanamaithunaiḥ
retodoṣāṃśca ye pusāṃ yonidoṣāṃstu yoṣitām
8.183-2
nihanti sarvān durvārān nātra kāryyā vicāraṇā
aṃśāṃsi vātagulmañca vātarogamarocakam
8.184-2
nābhiśūlamudāvarttaṃ hṛdrogaṃ grahaṇīṃ tathā
kṣayaṃ kuṣṭhamapasmāra prameha vātaśoṇitam
8.185-2
mahāntamagnisyādañca kāsaṃ śvāsa bhagandaram
sarvavyādhivinirmukto jīvedvarṣaśatadvayam
8.186-2
kṣīrājyarasayūṣāktaṃ doṣadhātvavalocitam
bubhukṣito mātrayā'nna madyād guggulusevakaḥ
8.187-2
vāta sthirādikvāthena pitta kākolikādinā
āragvadhādyena kaphaṃ pīto jayati gugguluḥ
8.188-2
dārvākkāthena mehaṃ jayati madhuyuto medasaścāpi vṛddhiṃ
pāṇḍutva mūtrayuktaḥ kṣapayati bahula chāgadugdhena siddham
nimbakvāthena kuṣṭha śvayathumatibala mūlakakvāthapītaḥ
kṣipraṃ kumbhīkavṛkṣasvarasaparigato mūṣakagrāsadoṣān
8.186-3
trivṛtte jovatī dantī śvadaṃṣṭrā citraka śaṭhī
gavākṣī mustavimbādvā viḍaṅgāni harītakī
8.200
palonmitāni caitāni palānyaṣṭāvaruṣkarāt
vṛddhadārapalānyaṣṭau śūraṇasya ca ṣoḍaśa
8.201
jaladroṇe pacet kvāthaṃ caturbhāgāvaśeṣitam
pūtaṃ pūtaṃ rasaṃ bhūyaḥ kvāthebhyastriguṇaṃ guḍam
First 200 of 304 passages. Read on
Linked texts (30)
- Bhāvaprakāśa (another edition) — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Mādhavanidāna (Rugviniścaya) — Mādhavakara, Sanskrit
- Rasendracintāmaṇi — Ḍhuṇḍhukanātha, Sanskrit
- Garuḍapurāṇa — Vyāsa, Sanskrit
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Rasaratnasamuccaya — Vāgbhaṭa (alchemist), Sanskrit
- Rasendracūḍāmaṇi — Somadeva (alchemist), Sanskrit
- Hārītasaṃhitā — Hārīta, Sanskrit
- Bower Manuscript — Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Bṛhadyogataraṅgiṇī — Trimalla 1575, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Yogataraṅgiṇī (Trimalla) — Trimalla, Sanskrit
- Mādhavacikitsā — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nidāna (Mādhava Bhaṭṭa) — Mādhava Bhaṭṭa, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit
- Ārogyacintāmaṇi (Dāmodaramiśra) — Dāmodaramiśra, Sanskrit
- Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit
- Paribhāṣāpradīpa — Govindasena, Sanskrit
- Cikitsāñjana — Vidyāpati 1729, Sanskrit
- Cikitsāñjana — Vandhyopādhyāya, Sanskrit
- Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit
- Rasendrasārasaṃgraha (Gopāla Kṛṣṇā) — Gopāla Kṛṣṇā 1800, Sanskrit
- Aśvavaidyaka — Jayadatta Sūri, Sanskrit
- ĀYURVEDĪYAPARIBHĀṢĀ — Gaṅgādhara, Sanskrit
- Yogaśata — Vidagdhavaidya, Sanskrit