Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 84

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 84

Language
Sanskrit

Contents

84.1

atha viṣādhikāramāha
kulīnaṃ dhārmikaṃ snigdhaṃ subhṛtaṃ santatotthitam
alubdhamaśaṭhaṃ bhaktaṃ kṛtajña priyamvadanam

84.2

krodhapāruṣya mātsarya madālasya vivarjitam
jitendriyaṃ kṣamāvantaṃ śuciṃ śīladayānvitam

84.3

medhāvinamaviśrānta manuraktaṃ hitaiṣiṇam
paṭuṃ pragalbhaṃ nipuṇaṃ dakṣaṃ māyāvivarjitam

84.4

pūrvoktaiśca guṇairyuktaṃ nityaṃ sannihitāgadam
mahānase prayuñjīta vaidyaṃ tadvidyapūjitam

84.5

praśastadigdeśakṛta śucibhāṇḍaṃ mahāśuci
sajālakaṃ gavākṣāḍhya mātmavarganiṣevitam

84.6

vikacassṛṣṭasaṃsṛṣṭaṃ savitānaṃ kṛtārcanam
parīkṣitastrīpuruṣaṃ bhaveccāpi mahānasam

84.7

māhānasika śroḍhāraḥ saupaudanikapaupikāḥ
bhaveyurvaidyavaśagā ye cāpyanye tu kecana

84.8

iti māhānasikasya lakṣaṇam
atha viṣalakṣaṇamāha
sthāvaraṃ jaṅgamañcaiva dvividhaṃ viṣamucyate
mūlādyātmakamādya syāt para sarpādisambhavam

84.8-2

sthāvarañca jvaraṃ hikkā dantagharṣaṃ galagraham
phenacchardyaruciśvāsa mūrcchāñca kurute viṣam

84.10

nidrāṃ tandrāṃ klamaṃ dāha sapāka lomaharṣaṇam
śotha caivātisārañca kurute jaṅgamaṃ viṣam

84.11

atha viṣadāturlakṣaṇamāha
iṅgitajño manuṣyāṇā vāk ceṣṭāsukhavaikṛtaiḥ
jānīyādviṣadātāramebhirliṅgaiśca buddhimān

84.12

na dadātyuttara pṛṣṭo vivakturmohameti ca
apārthaṃ bahusaṅkīrṇaṃ bhāṣate cāpi mūḍhavat

84.13

hasatyakasmāt sphoṭaye daṅgulaurvilikhenmahīm
vepathuścāsya bhavati trastaścaikamavekṣate

84.14

vivarṇavaktrocchrāmaśca nakhaiḥ kiñcicchinatyapi
varttate viparītaḥśva viṣadātā vicetanaḥ

84.15

atha viṣayuktānnaparīkṣāmamāha
nṛpabhukte bhuvi nyaste krauñcaśca madamicchati
dṛṣṭvenmayūrastaddṛṣṭyā krośataḥ śukaśārike

84.16

haṃsaḥ krīḍati cātyarthaṃ bhṛṅgarājastu kūjati
śunako visṛjatyasru viṣṭhā muñcati markaṭaḥ

84.17

upakṣiptasya cānnasya vāṣpānyardhe visarpate
hṛtpīḍoṣṇāñca netratvaṃ śiroduḥkhañca jāyate

84.18

tatra syādañjane kuṣṭha lāmajja naladaṃ madhu
kuryyācchirīṣarajanīcandanaiśca pralepanam

84.18-2

hṛdi candanalepañca kṛtvā vai sukhamāpnuyāt
pāṇiprāpta pāṇidāha nakhaśānti karoti ca

84.20

tatra pralepe śyāmendra gopau śyāmotpalāni ca
sa cetaḥ prabhavet moha stadānamupasevate

84.21

tato'syāṣṭhīlavajjihvā bhavatyarasavedanī
tudyate dahyate vāpi śleṣmā cāsya pravarttate

84.22

tatra vāṣye rita karma yacca syādvātukarṣitam

84.23

mūrcchāccharddirbhramodāhohṛdgrahagrahani eva ca
indriyāṇā ca vaikalya kuryyādāmāśaye gatam

84.24

tatrāśu madanālāvu vimbīghoṣavatauphalaiḥ
charddana dadhyudaśvidbhyā mathavā taṇḍulāmbunā

84.25

kośātakyagnikaḥ pāṭhā sūryyavarṇā'mṛtābhayā
śaila śirīṣakiṇho haridre bṛhataudvayam

84.26

uddeṣṭana mūlaviṣaiḥ pralāpo moha eva ca
jṛmbhaṇa vepana śvāso jñeya patraviṣeṇa tu

84.27

muṣkaśotha phalaviṣairdāho'nnadveṣa eva ca
bhavet puṣpaviṣaiḥ charddirādhmāna śvāsa eva ca

84.28

tvaksāraniryāsaviṣairupayuktairbhavanti hi
āsyadaurgandhyapāruṣya śiroruk kaphasravāḥ

84.28-2

phenāgamaḥ kṣīraviṣe viḍbhedo gurujihvatā
hṛtpīḍanaṃ dhātuviṣai mūrcchādāhaśca tāluṣu

84.30

prāyeṇa kālavātīni viṣāṇyetāni nirdiśet

84.31

atha viṣaliptaśastrahatasya lakṣaṇamāha
sadyaḥ cata pacyate yasya jantoḥ sravedraktaṃ pacyate cāpyabhīkṣṇam
kṛṣṇobhūta klinnamatyarthapūtiṃ kṣatānmāṃsa śīryyate yasya vāpi

84.32

tṛṣṇā mūrcchā jvaradāhau ca yasya digdhāvhataṃ ta manuja vyavasyet
liṅgānyetānyeva kuryyādamitraivrvvaṇe viṣa yasya dattaṃ pramādāt

84.33

savāta gṛhadhūmābhaṃ purīṣa yo'tisāryyate
phenamudvamate cāpi viṣapīta tamādiśet

84.34

atha jaṅgamaviṣalakṣaṇamāha
vātapittakaphātmāno bhogimaṇḍalarājilāḥ
yathākramaṃ samākhyātā dvantarā dvandarūpiṇaḥ

84.35

daśo bhogikṛtaḥ kṛṣṇaḥ sarvavātavikārakṛt
pīto maṇḍalirano śotho mṛduḥ pittavikāravān

84.36

rājilotyo bhaveddaṃśo sthiraśothaśca picchilaḥ
pāṇḍuḥ snigdho'tisāndrāsṛk sarvaśleṣmavikāravān

84.27-2

laghuvyaktārama sūkṣmaṃ rūkṣoṣṇāśu vyavāyi ca
vikāsi viśada tīkṣṇa viṣaṃ daśaguṇaṃ smṛtam

84.38

maghvārdrākṛttikā śleṣābharaṇauṣu prayatnataḥ
pūrvāsu marmadaṣṭasya kasyacijjīvana bhavet

84.39

navamī pañcamī ṣaṣṭhī tathā kṛṣṇacaturdaśī
caturthī sandhike dve ca daṣṭo hyatra na jīvati

84.40

atha sāmānyacikitsāmāha
candana vraṣaṇaccheda dāhasrāvāḥ prakīrttitāḥ
pūrvaṃ daṣṭasya pānañca hṛdayāvaraṇaṃ ghṛtam

84.41

atha nidānamāha
aśvatthadevāyatanaśmaśānavalmīkasandhyāsu catuṣpatheṣu
yāmye ca daṣṭāḥ parivarjjanīyā ṛkṣe narā marmasu ye ca daṣṭāḥ
darvīkarāṇāṃ viṣamāśughāti sarvāṇi coṣṇe dviguṇībhavanti

84.42

ajīrṇapittaśramapīḍiteṣu bāleṣu vṛddheṣu bubhukṣiteṣu
kṣīṇe kṣate mehani kuṣṭhajuṣṭe rūkṣe'vale garbhavatīṣu cāpi

84.43

śastrakṣate yasya na raktamasti rājyo latābhiśca na sambhavanti
śītābhiradbhiśca na romaharṣo viṣābhibhūta parivarjayettam

84.44

jihmaṃ mukhaṃ yasya ca keśaśāto nāsāvasādaśca sakaṇṭhabhaṅgaḥ
kṛṣṇaḥ saraktaḥ śvayathuśca daṃśo hanvoḥ sthiratvañca sa varjanīyaḥ

84.45

varttirghanā yasya nireti vaktrādraktaṃ sraveddharddhamadhaśca yasya
daṃṣṭrābhighātāścaturaśca yasya sa cāpi vaidyaiḥ parivarjanīyaḥ

84.46

unmattamatyarthamupadrutañca hīnasvaraṃ vāpyathavā vivarṇam
sāriṣṭamatyarthamaveginañca jahyānnaraṃ tatra na karma kuryyāt

84.47

jīrṇaṃ viṣaghnauṣadhibhirhataṃ vā dāvāgnivātātapaśoṣitaṃ vā
svabhāvato vā guṇaviprahīnaṃ viṣaṃ hi dūṣīviṣatāmupaiti

84.48

vīryyālpabhāvānna nipātayattatkaphānvitaṃ varṣaguṇānubandhi
tenārdito bhinnapurīṣavarṇo vigandhavairasyayutaḥ pipāsī
mūrcchāṃ bhramaṃ gadgadavāgvamitvaṃ viceṣṭamāno'ratimāpnuyādvā

84.49

āmāśayasthe kaphavātarogī pakvāśayasthe'nilapittarogī
bhavet samuddhastaśiroruhāṅgo vilūnapakṣastu yathā vihaṅgaḥ

84.50

sthitaṃ rasādiṣvathavā yathoktān karoti dhātuprabhavān vikārān
kopañca śītāniladuddineṣu yātyāśu pūrvaṃ śṛṇu tasya rūpam

84.51

nidrāgurutvañca vijṛmbhaṇañca viśleṣaṇaharṣāvathavāṅgamardam
tataḥ karotyannamadā vipākāvarocakaṃ maṇḍalakoṭhajanma

84.52

māsakṣayaṃ pādakarapraśotha mūrcchāṃ tathā charddimathātisāram
dūṣīviṣaṃ śvāsatṛṣājvarāṃśca kuryyātpravṛddhaṃ jaṭharasya cāpi

84.53

unmādamanyajjanayet tathānyadānāhamanyat kṣayate ca śukram
gahvayamanjajayecca kuṣṭhaṃ tāṃstān vikārāṃśca bahuprakārān

84.54

dūṣita deśakālātna divāsvapnairabhīkṣṇaśa
yasmāt sandūṣayeddhātūn tasmād dūṣīviṣaṃ smṛtam

84.55

sādhyamātmavataḥ sadyo yāpyaṃ savatsaroṣitam
dūṣīviṣamasādhya syāt kṣīṇasyāhitasevina

84.56

atha garaviṣamāha
saubhāgyārthaṃ striyaḥ svedarajo'nānāṅgajān malān
śatruprayuktāṃśca garān prayacchantyantramiśritān

84.57

taiḥ syātpāṇḍu' kṛśo'lpāgni jvaraśvāsyopajāyate
marmapradhamanādhmāna hastayoḥ śothalakṣaṇam

84.58

jaṭharaṃ grahaṇī rogo yakṣmagulmakṣayajjavarāḥ
evavidhasya cānyasya vyādherliṅgāni nirdiśet

84.56-2

atha lūtāviṣanidānamāha
yasmāllanaṃ tṛṇaṃ prāptā muneḥ prasvedavindavaḥ
tasmāllūtāḥ prabhāṣante saṅkhyāstāśca ṣoḍaśa

84.60

tābhirdaṣṭe daṃśako'tha pravṛttiḥ kṣatajasya ca
jvaro dāho'tisāraśca gadāḥ syuśca tridoṣajā

84.61

piḍikā vividhākārā maṇḍalāni mahānti ca
śothā mahānto mṛdavo raktāḥ śyāvāścalāstathā
sāmānya sarvalūtānāmitaddaṃśasya lakṣaṇam

84.62

dūṣīviṣābhirlūtābhista daṣṭamiti nirdiśet

84.63

śothāḥ śvetāḥ sitā raktāḥ pītā sapiḍikā jvarāḥ
prāṇāntikāḥ prajāyante śvāsahikkāśirograhāḥ

84.64

atha ākhuviṣalakṣaṇamāha
ādaṃśācchoṇitaṃ pāṇḍu maṇḍalāni jvaro'ruciḥ
romaharṣaśca dāhaścāpyākhudūṣīviṣārdite

84.65

mūrcchāiṅgothavaivarkhyaṃ klī daśabdāśrutijjvarāḥ
śirogurutva lālāsṛk chardiṃśvāsādhyamūṣikaiḥ

84.66

kārśyaṃ śyāvatvamathavā nānāvarṇatvameva ca
vyāmoho varcaso bhedo daṣṭaḥ syāt kṛka lāsakaiḥ

84.67

dahatyagnirivā dau tu bhinattīvorddhamāśu ca
vṛścikasya viṣaṃ yāti daṃśe paścāttu tiṣṭhati

84.68

daṣṭo'ṇvāyastu hṛdvāṇārasanopahato naraḥ
māṃsaiḥ patadbhiratyarthaṃ vedanārtto jahātyaśūn

84.69

visarpaḥ śvayathuḥ śūlaṃ jvaraccharddirathāpi vā
lakṣaṇa karabhairdaṣṭe daṃśaścaiva viśīryyate

84.70

hṛṣṭaromocciṭiṅgena stabdhaliṅgo bhṛśārttimān
daṣṭaḥ śītodakenaiva siktānyaṅgāni manyate

84.71

ekadaṃṣṭrārpitaḥ śūnaḥ saruja' pītaka' sṛjaṭ
charddirnidrā ca saviṣairmaṇḍūkairdaṣṭalakṣaṇam

84.72

matsyāstu saviṣāḥ kuryurdāha śvothaṃ rujaṃ tathā
kaṇḍūṃ śotha' jvaraṃ mūrcchāṃ saviṣāstu jalaukasaḥ

84.73

vidāhaṃ śvayathu todaṃ svedañca gṛhagodhikā
daṃśe sveda ruja dāha kuryyācchatapadī viṣam

84.74

kaṇḍūmān maśakairopacchothaḥ syānmandavedanaḥ
asādhyakīṭasadṛśa masādhya' maśakakṣatam

84.75

sadya prastrāvaṇī śyāvā dāhamūrcchā jvarānvitā
piḍikā makṣikā daṃśe tāsāntu sthagikā'suhṛt

84.76

catuṣpādbhirdvipādbhirvā nakhadantaviṣañca yat
śūyate pacyate vāpi sravati jvarayatyapi

84.77

atha avatāritaviṣalakṣaṇamāha
prasannadoṣaṃ prakṛtistha dhātumannābhikāma samamūtraviṭkam
prasannavarṇendriyacittaceṣṭa vaidyo'vagacchedaviṣaṃ manuṣyam

84.78

atha cikitsāmāha
sthāvareṇa viṣeṇārttaṃ nara yatnena vāmayet
vamanena samaṃ nāsti yatastasya cikitsitam

84.76-2

viṣamatyarthamuṣṇañca tīkṣṇañca kathitaṃ yataḥ
ataḥ sarvaviṣeṣūkta vātaśītāmbusevanam

84.80

pāyayenmadhusarpibhyāṃ viṣaghnaṃ bheṣajaṃ drutam
yaṣṭyāthena śītena ghṛta vā madhunā pivet

84.81

athavā gopurīṣasya rasena madhunā saha
hṛdayāvaraṇaṃ sarpirgavāṃ caiva prayojayet

84.82

rajanī saindhavakṣaudrasaṃyuta ghṛtamuttamam
pāna mūlaviṣāttasya dagdhaviṅgasya cekṣyate

84.83

khādite khādyamāne ca khāditavye ca yo viṣe
aśvagandhā jaṭā bhuṅkte tatra naiva viṣaṃ kramet

84.84

tulyājyamadhupānānte laghukoṣṭho ghṛta pivet
tato nimbāmbupāna vā hyagnimantu vināśayet

84.85

atha nidānamāha
prāyo vātolvaṇā bheka mūṣapiṅgāḥ sahasrikāḥ
vātapittolvaṇāḥ kīṭāḥ ślaiṣmikāḥ kaṇabhādayaḥ

84.86

yasya yasya ca doṣasya liṅgādhikya pravarttayet
tasya tasyauṣadhaiḥ kuryādviparītaguṇaiḥ kriyām

84.87

hṛtpīḍā cānalastambhaḥ śirāyāmo'sthiparvaruk
ghūrṇanodveṣṭanaṃ gātre vyāmatā vātike viṣe

84.88

sañjñānāśastu niḥśvāso hṛddāhakaṭukāsyatā
dantāvadaraṇaṃ śotho raktapittañca paittike

84.86-2

charddarocakahallāsaprasekaklaiśagauravaiḥ
saśaityamukhamādhuryyairvidyācchlaiṣmika viṣam

84.60-2

ghṛtena bahulo lepastailābhyaṅgaśca vātike
svedanāḍaupralepādyairvṛṃhaṇañca hito vidhiḥ

84.91

suśītaistambhayecchekaiḥ pradeheścāpi paittike
lepanacchedanasvedvamanai ślaiṣmikaṃ jayet

84.62-2

śālayaḥ ṣaṣṭikāścaiva koradūṣāḥ priyaṅgavaḥ
bhojanārthe praśasyante lavaṇārthe ca saindhavam

84.93

taṇḍulīyakamovantī vārttākuḥ suniṣaṇṇakaḥ
maṇḍūkaparṇī kulaka śākavarge ca śasyate

84.64-2

hareṇumudgau yūṣārthamamlārthaṃ dhātrī dāḍimam
rasārthañca praśastā vā lāvatittiraparvatāḥ

84.95

viṣaghnauṣadhasaṃyuktā rasā yūṣāśca saṃskṛtāḥ
avidāhīni cānnāni viṣārttānā ca dāpayet

84.66-2

uṣṇāvarjyo vidhiḥ kāryyo viṣāttānā vijānatā
muktā kīṭaviṣa tacca śautenātipravarddhate

84.67-2

divāsvapnaṃ vyavāyañca vyāyāma krodhamātapam
surātilakulatthāṃśca varjayecca viṣāturaḥ

84.98

sarvairevāditaḥ sarpaiḥ śākhāduṣṭasya dehinaḥ
badhnīyādgāḍhamupari daṃśantu caturaṅgulam

84.66-3

plotacarmmāntavalkānā mṛdunānyatamena ca
na gacchati viṣaṃ deha mariṣṭābhirnivāritam

84.100

daheddaṃśamathotkṛtya yatra bandho na jāyate
ācūṣaṇacchedadāhā' sarvatraiva tu pūjitāḥ

84.101

pratipūryya mukha vastrairhitamācūṣaṇa bhavet
sa daṣṭavyo'thavā sarpo loṣṭaścāpi hi tatkṣaṇāt

84.102

mūla taṇḍulavāriṇā pibati yaḥ pratyaṅgirāsambhavam
niṣpiṣṭa śucibhadrayogadivase tasyāhibhītiḥ kutaḥ
darpādeva phaṇī yadā daśati taṃ mohānvito niṣpatan
sthāne tatra tadaiva yāti niyata vaktra yamasyācirāt

84.103

masūranimbapatrābhyā yo'tti meṣagate ravau
abdameka na bhīti' syādviṣāttasya na saṃśayaḥ

84.104

śleṣmaṇaḥ karṇarūḍhasya vāmanāsikayā kṣataḥ
lepa hanyādviṣa ghora nṛmūtrasevita tathā

84.105

kulakamūlanasyena kāladaṣṭo'pi jīvati

84.106

piṇḍītagarakaṃ netre puṣyeṇotpāṭya yojitam
cālayatyatra no citra purūṣa daṣṭamṛta khalu

84.107

śirīṣapallavarase saptāhaṃ marica sitam
bhāvita sarpadaṣṭānā nasyapānāñjanairhitam

84.108

vandhyākarkoṭamūlañca chāgamūtreṇa bhāvitam
nasya kāñjikasaṃpiṣṭa viṣopahatacetasaḥ

84.106-2

gṛhadhūma haridre dve samūla taṇḍulīyakam
api vāsukinā daṣṭaḥ pibeddadhighṛtaplutam

84.111

śleṣmātako kaṭphalamātuluṅgaśvetā giridvā kiṇahī sitā ca
sataṇḍulīyo'gada eṣa mukhyo viṣeṣu darvīkararājilānām||110•
nirguṇḍīsahita pānāt sadyaḥ phaṇiviṣāpaham
svaraseneva mūlañca bhāvitaṃ sindhuvārijam

84.112

saindhavaṃ marica tulya nimbavaujasama kṣatam
madhusarpiryuta hanti viṣa sthāvarajaṅgamam

84.113

macaturmarica karbaḥ cāṅgeryā saha sarpiṣā
hanti pānapralepābhyā cograsarpaviṣaṃ bhayam

84.114

pārāvatāmiṣa śuṇṭhī puṣkarāhvaṃ sita hitam
garatṛṇāruciśvāsa kāsahikkāpaha param

84.116

drākṣāśvagandhānagamṛttikā ca śvetā ca piṣṭā sadṛśaiḥ svabhāgaiḥ
deyo vibhāgaḥ surasācchadasya kapitthavilvādapi dāḍimācca
eṣo'gadaḥ kṣaudrayuto nihanti' viśeṣato maṇḍalinā viṣāṇi115
prapauṇḍarīka suradārumustā kālānusārau kaṭurohiṇī ca
sthauṇeyaka dhyāmakaguggulūni punnāgatālīsuvarcikāśca

84.117

kuṭanaṭailāsitasindhuvāraśaileya kuṣṭhaṃ tagara priyaṅgu
lodhrāñjanaṃ kāñcanagairikaśca samāśvagandha tvatha saindhavañca

84.119

sūkṣmāṇi cūrṇāni samāni kṛtvā śṛṅge nidadhyānamadhusaṃyutāni
eṣo'gadastā kṣyoṃ iti prasiddho viṣaṃ nihanyādapi takṣakasya 118
iti tākṣryo'gada
trivṛdviśāle madhukaṃ haridre mañjiṣṭhavargo lavaṇāśca sarve
kaṭutrikaṃ caiva vicūrṇitāni śṛṅge nidadhyānamadhumayutāni

84.120

aya gado hantyupayujyamānaḥ pānāñjanābhyañjananasyayogaiḥ
avāryyavīryyo viṣavegahantā mahāgado nāma mahāprabhāvaḥ

84.121

iti mahāgada
vilvapuṣpatvacau māṃsau phalinī nāgakesaram
śirīṣaṃ tagaraṃ kuṣṭhaṃ haritālaṃ manaḥśilā

84.122

etāni samabhāgāni peṣayet salilena tu
samabhyajya tato gātra sarpadaṣṭārttidāraṇaḥ

84.123

viṣān vā bhakṣayedugrān garāṃśca vividhān haret
kanyā savaraṇaṃ gacchedvuddhe devāsuropamaḥ

84.124

rājadvāreṣu sarveṣu dhūpaścaivāparājitaḥ
bṛhaspatiriti prokto brahmaṇā nirmitaḥ svayam

84.137.1

nāgnirdahati taddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddvāpaddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddvāddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddvādvāddddgaddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddddvādvādaśadddddd

84.137.2

mañjiṣṭhailā niśā drākṣā māsī yaṣṭī hareṇukā kṣaudraṃ ceti viṣaghno'ya magadaḥ kauśiko'bravīt

84.138

lavaṇāni trivṛddantī viśālā tryūṣaṇa niśā
mañjiṣṭhā madhukaṃ śṛṅga hyagadaḥ sarvakarmakṛt

84.138-2

candanañca śilākuṣṭha tvakpatrailāvdasarpapāḥ
māsī padmakvatsāsth surabhaubhavarocanā

84.140

spṛkkā hiṅgulāmajja śatapuṣyā priyaṅgavaḥ
piṣṭvā sarvaviṣonmātho nāmnā candrodayo'gadaḥ

84.141

śyāmebha pāṭalī kṛṣṇā mañjiṣṭhā kiṇho śilā
kovidāroṣaṇe cakra niśe dadhyaparājitam

84.142

bṛhatī madhukañcaiva gomūtreṇa prapeṣayet
eṣa sūryyodayo nāmnā viṣarakṣāmayo'gada'

84.143

apāmārgasya vījāni śirīṣasya tathaiva ca
dve mede kākamācī ca gavāṃ mūtraṇa peṣayet

84.144

sarpireteṣu saṃsiddha viṣasaśamanaṃ param
amṛtaṃ nāma vikhyāta mapi sañjīvayenmṛtam

84.145

nāgadantī trivṛddantī snukpayaḥ palikaiḥ samaiḥ
gavāṃ mūtrāḍhake siddhaṃ sarpiḥ sarvaviṣāpaham
sarpakīṭaviṣāttāṃnāṃ garārttānāñca śasyate

84.146

taṇḍulīyakasūlena gṛhadhūmena caikataḥ
kṣīreṇa saghṛtaṃ siddha samastaṃ viṣaroganut

84.147

madhuka tagara kuṣṭhaṃ bhadradāru hareṇavaḥ
punnāgamelavālūkaṃ nāgapuṣpītpalaṃ sitā

84.148

viḍaṅgaṃ candana patraṃ priyaṅgu dhyāmakaṃ tathā
haridre dve bṛhatyau ca śārivāśumatī balā

84.146-2

kalkairetairghṛta siddha majeyamiti viśrutam
viṣāṇi hanti sarvāṇi śīghranevājita kaicit

84.150

iti prajeyaghṛtam !
sarodhramabhayākuṣṭha markapuṣpīṃ tathotpalam
nalavetasamūlāni sarala surasā tathā

84.151

sakālindīṃ samañjiṣṭhā manantā saśatāvarīm
śṛṅgāṭakaṃ samaṅgāñca padmakesaramityapi

84.152

kalkīkṛtya pacetsarpiḥ payo dattvā caturguṇam
samyak pakke'vatīrṇe ca mṛtaśīte viniikkṣapet

84.153

sarpistulyaṃ bhiṣak kṣaudra śtarakṣaṃ nidhāpayet
viṣāṇi hanti durgāṇi jaṅgamasthāvarākhi ca

84.154

kṛtrimāṇi ca yāvanti garadoṣakṛtāni ca
sparśādeva viṣa hanti garairupahatatvacam

84.155

yogo'ya tamaka kaṇḍū māsādañca visaṅgatām
nāśayatyañjanābhyaṅga pānavastiṣu bhojane

84.156

sarpakīṭākhulūtābhidaṣṭānā viṣagutparam
mṛtyupāśahara nāma ghṛtametat prakīrttitam

84.157

iti mṛtyupāśrāpaha ghṛtam
atha dūṣīviṣacikitsāmāha
dūṣīviṣāttaṃ susvinnamūrddhaṃ cādhaśca śodhitam
pāyayedagadaṃ mukhya mida dūṣīviṣāpaham

84.158

pippalī dhyāmakaṃ māsī lodhramilā suvarcalā
bālaka paripelā ca tathā kanakagairikam

84.156-2

caudrayukto'gado hyeṣa dūṣīviṣamapohati
dūṣīviṣārināmāyaṃ na kaiścidapi bādhyate

84.160

anyairupaviṣaistītrairekaikatvā tu bhūribhiḥ
kālāntarajighāṃsāye kriyate ca garantu tat

84.161

kṛśālasyārucikhāsā stī vai cāgnimārdavam
avipākābalatvañca kuryyādupacito garaḥ

84.162

aṅkoṭamūlaṃ niṣkāthya saphāṇitaghṛtaṃ lihet
tailāktaḥ svinnasarvāṅgo garadoṣaviṣāpaham

84.163

śarkarācaudrasaṃyukta cūrṇaṃ tāpyasuvarṇayoḥ
lehaḥ praśamayatyugra nānāyogakṛtaṃ viṣam

84.164

vṛṣanimbapaṭolānā kvāthenāpi paced ghṛtam
abhayāgarbhita toya metadārogyadaṃ param

84.165

rajanodvayamañjiṣṭhā pataṅgajagakeśaraiḥ
śītāmbupiṣṭairālepaḥ sadyo lūtāṃ vināśayet

84.166

kaṭabhyarjunaśirīṣa ślelukṣīrīdrumatvacaḥ
kaṣāyakalkacūrṇāḥ syuḥ kīṭalūtātraṇāpahāḥ

84.167

candanaṃ padma ka kuṣṭhaṃ nataṃ cośīrapāṭale
nirguṇḍīśārivāśailulūtāviṣaharo'gadaḥ

84.168

candanaṃ padmakośīraṃ śirīṣaṃ sindhuvāriṇā
cauraśuktā nataṃ kuṣṭha śārivodīcyapāṭalāḥ
śletumbarau ca piṣṭo'yaṃ lūtāyā viṣanāśanaḥ

84.166-2

phalinīdviniśācaudra sarpirbhiḥ padmakāhvayaiḥ
aśeṣakīṭalūtānā magadaḥ sarvakāmikaḥ

84.170

karañjārkapayo vājimārakaiḥ saviṣānalaiḥ
sācoṭasvarasaiḥ siddhaṃ taila lūtāvraṇāpaham

84.171

iti lūtāviṣacikitsā
hṛdanaṃ jālinīkvāthaiḥ śukākhyāṅkoṭayorapi
virecane trivṛddantī triphalākālka iṣyate

84.172

śirīṣasya ca mūla vā sacaudraṃ taṇḍulāmbunā
aṅkoṭasya vā mūla vastamūtreṇa kalkitam
pānālepanayoktaṃ sarvākhuviṣanāśanam

84.173

viśālāṅkoṭamūlañca tilamūlaṃ sitāmadhu
ghṛtenākhuviṣa hanti pītamātrañca dustaram

84.174

kusumbhapuṣpagodanta svarṇakṣaurīkapotaviṭ
dantītrivṛtsaindhavailā kiṇihī phāṇita tathā
kṣaureṇākhuviṣa hanti pītā tilakamañjarī

84.175

trikaṭukādyaśca hito gomayasvaraso'ñjane
kapityagomayarasau sacaudro leha iṣyate

84.176

mārjārakasya pittena pīto māṃbharaso'sṛjā
sopadravamapi kṣipra jayenmūṣakajaṃ viṣam

84.177

gavākṣīvilvakākola tilamūlāḥ saśarkarāḥ
madhvājyasaṃyutāḥ pītā mūṣikaviṣanāśanāḥ

84.178

vilvakākālayormūlaṃ girikarṇāstilasya ca
eteṣāṃ madhusarpirbhyāṃ pānamākhuviṣāpaham

84.179

taṇḍulīyakamūlena siddha sarpiḥ pibennaraḥ
mūṣikāṇā viṣaṃ tena nāśamāyāti satvaram

84.180

iti ākhuviṣacikitsā
daṃśastvalarkadaṣṭasya dugdhayuktena sarpiṣāṃ
prasiñcādagadaistaistaiḥ purāṇañca ghṛtaṃ pivet

84.181

mūlasya śarapuṅkhāyāḥ karṣaṃ dhattūrakānvitam
sataṇḍulodakaiḥ piṣṭvā chāgronmattabhavairdalaiḥ
pakvālarkaviṣeṇārttaḥ khādettadviṣanāśanam

84.182

pibeddhattūrakaśikhāṃ kṣīreṇa paripeṣitām
aṅkolavaṃśajāṃ vāpi śvaviṣaghnīṃ prayatnataḥ

84.183

kāṃkodumbarabhūlantu dhattūraphalakānvitam
pibettaṇḍulatoyena sārameyaviṣāpaham

84.184

aṅkoṭottaramūlotthaṃ kaṣāyasya paladvayam
sarpiṣaśca palaṃ pīta malarkaviṣanāśanam

84.185

rasenoṣaṇavaidehī vacāgopittakalkitaḥ
pānanasyāñjanālepaiḥ śvadaṃṣṭrāviṣahāḥ parāḥ

84.186

jalavetasavṛkṣasya mūlaṃ kuṣṭha pacejjale
sakvāthaḥ śītalaḥ peyaḥ parañca viṣanāśanaḥ

84.187

sadyo vṛścikajaṃ daṃśaṃ cukratailena secayet
vidārigandhāsiddhena kavoṣṇenetareṇa vā

84.188

lavaṇottamayuktena sarpiṣā vā punaḥ punaḥ
siñcetkoṣṇārenālena sakṣāralavaṇena vā

84.189

śikhikukkuṭavarhāṇi saindhavaṃ tilasarpiṣā
dhūpo hanti prayuktastu kīṭavṛścikaja viṣam

84.190

ghṛtena saindhava pītvā vṛścikasya viṣaṃ jayet

84.191

tālanimbadala keśājīrṇañca lavaṇaṃ ghṛtam
dhūpo vṛścikaviddhasya śikhipatra ghṛtena vā

84.192

arkakṣīreṇa sapiṣṭaṃ lepādbījaṃ palāśajam
vṛścikārttiṃ haret kṛṣṇā saśarīṣaphalā tathā

84.183-2

anodvāsaindhavaṃ hiṅgu jātīpatraṃ sanāgaram
gośakṛdrasasaṃpiṣṭa guṭikā vṛścikārttinut

84.184-2

jīrakasya kṛtaḥ kalko ghṛtasaindhavasaṃyutaḥ
sukhoṣṇo vṛścikārttānāṃ pralepo madhunā saha

84.185-2

gandhamāghrāya mṛditasūryāvarttadalasya ca
vṛścikairvyadhito jantuḥ kṣaṇādbhavati nirviṣaḥ

84.186-2

kāsamardakapatnañca mūlañca kuśakāśayoḥ
carvayitvā ca phūtkāraḥ karṇe vṛścikajaṃ haret

84.187-2

pārāvata śakṛtpathyā tagaraṃ viśvabheṣajam
bījapūrarasopetaḥ paramo vṛścikāgadaḥ

84.188-2

somavalko'śvakarṇaśca gojihvā haṃsapādikā
rajanyau gairikālepo nakhadantaviṣāpahaḥ

84.186-3

śamīnimnajaṭāpatravalkalaiḥ kathitairjalaiḥ
nakhadantakṣata puṃsāṃ nāśāya pariṣivayet

84.200

mañjiṣṭhāpadmakośīrai dhānyakaiḥ paripeṣitaiḥ
saghṛtairlepanaṃ dadyā nnakhadantaviṣāpaham

84.201

dviniśāgairikālepo nakhadantaviṣāpahaḥ
gojihvāmadhunā lepo nakhadantaviṣapraṇut

84.202

lepaḥ pradīptatailena kharjjūraviṣanāśanaḥ
haridrādvayalepo vā sagairikamanaḥśilaḥ

84.203

kuṅkuma tagaraṃ śigru padma ka rajanaudvayam
agado jalapiṣṭo'ya śatapadviṣanāśanaḥ

84.204

kṛṣṇavetrasya niḥkvāthaḥ kalko vā ghṛtamiśritaḥ
śṛṅgīmatsyaviṣa hanti dhūmo vā varhipakṣajaḥ

84.205

kīṭadaṣṭakriyāḥ sarvāḥ samānāḥ syurjalaukapām

84.206

śirīṣakaṭabhīpārtha śailukṣīridrumatvacaḥ
viṣaṃ jalaukaṣāṃ ghnanti prayuktāḥ pānalepayoḥ

84.207

kīṭaghntulasīmūrlaṃ pītaṃ yaṣṭyaisukalpitam
meghanādabṛhanmūlaṃ tathā gavyena sarpiṣā

84.207-2

kṣaurivṛkṣatvacālepaḥ kīṭadaṣṭaviṣāpahaḥ

84.208

hiṅgukoṣṭhanatavyoṣa pāṭhājantughnasaindhavaiḥ
sakṣārātiviṣaistulyai rlepaḥ kīṭaviṣapraṇut

84.210

lāṅgalīnirviṣālābū jālinīmūlabījakaiḥ
lepo dhānyāmbunā piṣṭaḥ piṇḍikā kīṭanāśanaḥ

84.211

vacāhiṅguviḍaṅgāni saindhavaṃ gajapippalī
pāṭhāprativiṣāvyoṣaṃ kāśyapena vinirmitam
daśāṅgamagadaṃ pītvā sarvakīṭaviṣaṃ jayet

84.212

pippalikānirdaṣṭānāṃ makṣikāmaśakaistathā
gavāṃ mūtrayuto lepaḥ kṛṣṇavalmīkamṛtkṛtaḥ

84.213

dattvā gugguludhūpaṃ komalakhavipatrapiṇḍikā saghṛtā
baddhā kṣate'tilohitakācaṇḍādaṃśavikṣatiharī

84.214

sarjarasena seko sandaṃśenāpi kaṇṭakoddharaṇam
varaṭīdaṃṣṭraviṣasya praśamanametadvayaṃ dṛṣṭam

First 200 of 218 passages. Read on

Linked texts (21)