Cikitsasarasangraha (Vangasena) 86
Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 86
- Language
- Sanskrit
86.1
iti śrīvaṅgasena saṅkalita. jaladoṣavīryyastambhādiyogādhikāra samāptaḥ
māṣasyāḍhakamādāya jaladroṇe vipācayet
arddhāṃśaśeṣa tatpūtaṃ dattvā cekṣurasaṃ tataḥ
86.2
ārdrakasya rasañcaiva prasthadvayasamanvitam
saṃyojyamekataḥ kṛtvā sthāpayedbhājane dṛḍhe
86.3
trirātre pañcarātre vā māṣacūrṇaṃ viniikṣpeta
māsena tajjātarasaṃ daśarātraṃ sthita tathā
86.4
śuktañca tanprayojya syāttaile vastau ghṛte'pi vā
etacchuktaṃ praśaṃsanti mandāgnerdīpanaṃ param
86.5
iti śuktam
jambīrasya phalarasaṃ pippalīmadhusaṃyuktam
madhubhāṇḍe viniikṣapya rasārddhaṃ tatpidhāpayet
māsena tajjātarasaṃ madhuśuktamudāhṛtam
86.6
iti madhuśuktam
guḍamadhukāñjikatakaṃ yathottaraṃ dviguṇabhāgasaṃvṛddham
nyastantu dhānyarāśau tridivasamiti bhavecchuktam
86.7
iti guḍatakram
pippalīcīrasaṃ siddhaṃ sarvarogaharaṃ ghṛtam
kālīyakaharidrābhyāṃ kāmalāmehanutparam
86.8
bṛhatīrasakalkābhyāṃ duṣṭakāsakṣayāpaham
guḍūcīrasakalkābhyāṃ vātaraktavikāranut
86.6-2
khadirāṣṭakasaṃsiddhaṃ śvitrakuṣṭhavisarpanut
mṛddhīkārasakalkābhyāṃ raktapittajvarāntakṛt
86.10
pippalyādighṛtaṃ ṣaṭkaṃ vaidehādhipakīrttitam
86.11
ānūpajo raso majjā vasātaila nava ghṛtam
samakṣīraṃ pacetsamyagavāpya madhuraṃ gaṇam
86.12
aśvagandhāmapāmārgaṃ tathā lāṃkṣārasaṃ samam
atha siddhañca pūtañca snānuguptaṃ nidhāpayet
86.13
tenābhyajya sadā karṇapāliñca supramardayet
anena pālyo varddhante nīrujā nirupadravāḥ
mṛdupūṣyasamā' snigdhā jāyante bhūṣaṇakṣamāḥ
86.14
atha śivaguṭikā
śilājatu ṣoḍaśapalaṃ tritrivāraṃ vibhāvayet
balāyā daśamūlasya guḍūcyāḥ karkaṭasya ca
86.15
vagayā madhyayaṣṭyāśca rasamadhye ca vāriṇā
kṣīre sakṛt krameṇaiva sapta kṛtvā tato drutam
86.16
kākoliyugmaghanapuṣkaravahnirāsnā
medāyugaddhiṃcavikāgajapippalīnām
pāṭhādvijaurakanikumbhavidāriyugmavīrāvaraumadhupalāśamatodyayānām
86.17
palikānāmapāṃ droṇe siddhānāṃ pādaśeṣite
kvāthe bhāvitamityaṃ vā girijaṃ dvipalañca tat
86.18
yuñjyātkarkaṭaśṛṅgīdhātrī vyoṣatālī sakuḍavena
cūrṇapalena vidāryyāstvakkṣīryā vāṃ karṣa yugmena
86.18-2
dvipalena caturjātā tailaghṛtakṣaudraśarkarābhiśca
tadvipalādviguṇābhiḥ kuryyād guṭikā tato'kṣasamā'
86.20
tā siddhā navakumbhe śuṣke jātipuṣpādhivāsite sthāpyā
tāsāmekā khādetpratidinamanupāna peyañca
86.21
kṣīrarasadāḍimāmbhaḥ śītajalamadhurasavānyatamam
jīrṇānne laghu bhojya yūṣaḥ payāsi piśitanirgrahaiḥ
86.22
saptāhamātramevaṃ sāmānyamataḥ krama bhavettvaritaḥ
bhuktasyānte prāgvā guṭikā na virudhyate caiṣā
86.23
niṣpāpā bhūriphalā parihāra sukhopayojitā jayati
prabalavātaśoṇita mūrustambhaṃ jvaraṃ dīrgham
86.24
malamūtraśukradoṣān plīhārśaḥ pāṇḍuhṛdyakṣahṛdoṣān
bradhna' vamigulmapīnasa hikkākāsāruciśvāsān
86.25
vidradhimudara kṛcchraṃ śvitraṃ praṣṭha' kṣaya madaṃ mūrcchāṃm
unmādamapasmāra mukharogaśirogadastambhān
86.26
ānāhamatīsāraṃ halīmakakāmalāgrahaṇīrogān
grandhyarbudāṃśca piṇḍikābhagandara gaṇḍamālāñca
86.27
atikārśyamatisthaulyaṃ svedamatiślīpadaṃ gude kīlān
daṃṣṭrāviṣaṃ samūlaṅgaraprayogān sughorāṃśca
86.28
mantrauṣadhiprayogān vipramuktān bhautikāṃstathā bhāvān
pāpmālakṣmī ceyaṃ guṭikā śivā nāmnā prathitā
86.29
vṛṣyā balyā dhanyā kānti yaśaḥ śrīvarddhanī medhyā
kurute strīvallabhatāṃ jaya vivāde sukhañcāñca
86.30
balīpalitarogarahito nā bhavati gātraṃ subaddhamati caiva
varṣadvayaprayogādvarṣa śatacatuṣṭaya jīvet
86.31
atha guggulurasāyanamāha
triphalāśanakhadirāmṛtavarṣābhūbhṛṅgarukvāthe
sārddhāḍhake tu guggulu palāni triṃśacca lehavadvipacet
86.32
madhughṛtasitāvimiśraṃ lihennaraḥ kāntibalavuddhiyuktaḥ
tathā gadairvimukto jīvati saṃvatsarāṃstriśatān
86.33
atha gandhakakalpamāha
cūrṇīkṛtya palāni pañca nitarā gandhāśmano yatnataḥ
taccūrṇaṃ triguṇe ca mārkavarase chāyāviśuṣkīkṛtam
pathyācūrṇamatho tathā madhughṛtaṃ pratyekameka palam
vṛddho yauvanameti prāśya yugala khādennaraḥ pratyaham
86.34
atha gandhakarasāyanam
gandhakasyārddhakarṣantu maricaṃ śāṇamātrakam
asitāmbaramaṣṭāṃśaṃ śilāyāṃ cūrṇitaṃ śubham
86.35
etaccūrṇatraya taile tilvaje divasatrayam
varttitraya samārabhya ghṛte vā sthāpitaṃ tathā
86.42
taduddhṛtya kṣīrapātre dīpa prajvālya buddhimān
pātayedvartti
varṇabalayutametajjanayati kurute dehasukham
satatābhyāsavaśādati janayati sudhādhāmalāvaṇyam
86.43
yo gandhāśma sucūrṇitaṃ pibati nā tailena karṣonmitam
abhyaṅgoṣṇajalāvasecanarataḥ peyāmṛta pratyaham
saptāhānniyata nihanti sakalā pāmādi sarvā rujam
nityābhyāsavaśādvinaṣṭasakalakleśopatāpaḥ pumān
86.44
yo vātyugramatiḥ sucūrṇitamidaṃ gandhāśma kṛṣṇāsamam
pathyātulyamathāpi pūjitaguruḥ bhūteśapūjārataḥ
āhārādiṣu yantraṇāvirahitaḥ syāt puṣṭiśauryyānvitaḥ
protaphullāmbujanetra eva majaraścāmaukarābhāśrayaḥ
86.45
bhṛṅgarājarasenaiva lohapātre'gninā pacet
drāvayitvā vinicipya māyūra iva jāyate
86.46
jayādalarasenāpi varddhamānarasena ca
śṛṅgaverarasenāpi kākamācyā rasena ca
86.47
rasagandhadvaya labdhaṃ lohapātre prayojayet
ekaukkataṃ ca tāvacca khallayedapi yatnataḥ
86.48
yāvacca nīlavarṇaṃ syāt kolāṅgāraiśca pācayet
gomayasyālabālena sthāpite kadalīdale
86.49
ḍhālayetpākavit prājñastatastu prāśayennavam
evaṃ sati sukhārthāya pathyabhugbhiḥ prasevyate
86.50
gandhakaparpaṭī caiṣā siddhā kālasya siddhidā
durnāmagrahaṇīmāmaśūlañca grahaṇīgadam
86.51
kāmalā pāṇḍurogañca plīhagulmajalodaram
bhasmakaṃ cāmavātañca kuṣṭhāni ca dhruvaṃ jayet
86.52
evamādīni jitvaiva vapuṣā nirmalaḥ sukhī
jīvedvarṣaśataṃ pūrṇaṃ valīpalitavarjitaḥ
sarvavyādhicikitsāyā kalpo'yamatidurlabhaḥ
86.53
iti gandhakarasaparpaṭī
tanupatrīkṛta tāmraṃ naipālaṃ gandhakaṃ samam
dattvā coṅgamadho madhye sthālikāmadhyasaṃsthitam
86.54
kṛtvā svalpapidhānañca sthālīmadhye nidhāya ca
śarkarābhaktalepena liptāḥ sandhaustadūrddhataḥ
86.55
vālukāpūritasthālīnihitāyā punastathā
suliptāyāñca yāmaikamadhojvālā pradāpayet
86.56
tata ākṛṣṭatāmrasya mṛtasya tviha yojanā
86.57
atha karṣaṃ gandhakasya vahnisya lauhapātragam
śilāpaṭṭena samardya drutaṃ ghṛṣṭaṃ punaḥ punaḥ
86.58
raso'mlamathitaḥ śuddhastāvanmānaḥ pradīyate
tatastathaiva samardya punarājyaṃ pradāpayet
86.59
aṣṭavindukamānañca mardayenmūrcchitaṃ tathā
sarvaṃ syāttata ākṛṣya śilāpaṭṭādikaṃ dṛḍham
86.60
sahatyālambuṣarasaprasṛtena viloḍitam
punastathaiva vahnisthe lohapātre vimardayet
86.61
yāvadrasakṣayaḥ paścādākṛṣṭa saprayojayet
alambuṣāraseneva golaka saprakalpayet
86.62
ta piṇḍaṃ vastraniṣpīḍya piṇḍe trikaṭuje punaḥ
vasanāntarite dattvā poṭalīṃ kārayet sudhīḥ
86.63
tatastāṃ poṭalīmājye magnāṃ kṛtvā vidhāritām
sūtreṇa daṇḍasalagnāṃ pācayet kuśalo bhiṣak
86.64
yadā niṣphenatā cājye guṭikā ca dṛḍhā bhavet
tadā pakkaṃ tamāhṛtya pañcaguñjātulāghṛtam
86.65
trikaṭutriphalācūrṇaṃ tulyaṃ prāta' prayojayet
takra syādanupāne tu amlapittocchraye punaḥ
86.66
triphalaiva samā deyā koṣṇa vāri pivedatu
saptame divase raktau vṛddhistāmrāttu māṣakam
86.67
yāvatprayogastathaiva hyapakarṣaḥ punarbhavet
yogo'ya grahaṇīyakṣma paktiśūlāmḷpittahā
86.68
rasāyanaṃ samuddiṣṭa gudakīlādināśanam
na cātra parihāraḥ syādvihārāhārakarmasu
tāmrarasāyanamidaṃ sarvavyādhihara param
86.69
ghṛtamadhuśarkarayā hi tat lehavanmarddanīyam
kaṇṭakavedhanayogya' tāmrasya patraṃ kṛtaṃ samādāya
karṣādhikapalamātraṃ bhastrāgnau nirddahedbhiṣakukuśalaḥ
86.70
evaṃ punarapi vāradvitayaṃ vimardya cātigāḍham
pratyekaṃ militeṣvapi tathaiva vāratraya dadyāt
86.71
indrakharasabhāvirta gandhakaliptantu tāmrakaṃ kṛtvā
kharparasaṃpuṭamadhye vinidhāya mṛdā tamupalimpet
86.72
hastapramāṇavadane garte caturhastaparimāṇe
dattvendhanaṅkarīṣantuṣamadhye dahanamādāya
86.73
tadupari dattvā tāmrasaṃpuṭaṃ nihnitaṃ punaśca karīṣaiḥ
saṃchādya tatra vahni prajvālayedbhiṣagviśaṅkaḥ
86.74
tāvat puṭa pradeya yāvattāmrañca mṛtyumāyāti
mṛtamadhigamya ca bhāṇḍe kvacidapi tat sthāpayet puṭitam
86.75
tadanu tāvatpramāṇapāradamādāya khallayetripuṇaḥ
khallaśilāyā madhye gṛhadhūmanimeṣṭakācūrṇaiḥ
86.76
paścādvārividhānaṃ punaśca trikaṭunā khallayennipuṇaḥ
khallitasūtasyaivaṃ pātanayantreṇa coddhāraḥ
86.77
samakṛtagandhakasahitaṃ punarapi kṛtvā khallayettridinam
evaṃ tanmṛtasūtakamṛtamātrakamiśritaṃ kuryāt
86.78
dugdhapalāṣṭakamājyaṃ tatsamañca nārikelajalam
dvipalaṃ kalitatriphalākvāthañca caturguṇaṃ dadyāt
86.76-2
sudṛḍhake tāmrakaṭāhai mārtta vā sthāpayedvividhavidhijñaḥ
darvyā ca tāmramayyā''yasyā cālyaṃ puna' pacedvaidyaḥ
86.80
jñātvā pākaṃ bhūyo jhaṭiti kaṭāhamavatārayennipuṇaḥ
tadanu ca tasminraṣṭalakṣaṇaṃñca viśrāmya kriyate'pi
86.81
trikaṭutriphalālohita citrakaviḍaṅgakabhadramustānām
jīrakayoḥ pratyekaṃ karṣakalitacūrṇanikṣepaḥ
86.82
punarailākaṅkolalavaṅga jātiphalajātikoṣāṇām
cūrṇaṃ guḍatvaco'pi māṣāṣṭaparimitaṃ dadyāt
86.83
tataḥ suśītaṃ tāmra māṣāṣṭakamati vikīryya ghanasāram
tāmramayādini bhāṇḍe snigdhe mārtta vā sthāpyam
86.84
manasi ca vidhāya sūryyapūjā kṛtvā śubhe dine carcce
ādāyamāṣamekaṃ dadhimadhunā saha bhakṣayetsuciram
86.85
tadanu ca kaṇṭhaprāyaḥ kṣīra kāryyamanupānamadhikālpam
naktamanalpa punarapi tāmbūla bhakṣayettarujaḥ
86.86
raktīdvayamatha tritayaṃ pañcakaṃ vṛddhermāṣakaṃ yāvata
sthitamataścopariṣṭādyatiloma hrāsayettadanu
86.87
khāditametanniyataṃ yasya na tāmraṃ pravarttate prāyaḥ
tatrāpi sayavakṣāra striphalākvātho'tra pānīyaḥ
86.88
prārabdhe'smiṃstāmre katiciddivasānna bhakṣayenmatsyān
krodhañca divānidrāṃ vegavirodhāṃstyajedvairam
86.86-2
śākaṃ cāmlaṃ varjyaṃ dadhi vahniramlaṃ bhakṣayedeva
jahyāttiktakaṣāya jahyāttātkālikīṃ puṣṭim
86.60-2
hṛdya madhuraṃ śītalamaya śālyanna madhukṛtamaśnīyāt
maṅgurarohitaśakulaśaśamṛgaiṇādika māsam
86.61-2
khādannetadbheṣajamajīrṇaṃ ca na bhavati na jānāti
jayati ca kaphajatigāḍhaṃ kāsa śvāsaṃ ca nivārayati
86.62-2
viracitametattāmra dharmādhyakṣeṇa dharmapālena
dantyāvaṭauyaḥ piṇḍita iva nibandhacaryābhiḥ
86.63-2
iti tāmrarasāyanam
jātauphalaṃ jātipatra lavaṅgaṃ kesaraṃ tathā
cāturjātakaśuṇṭhau ca pippalīmūlagraṣaṇāni ca
86.64-2
citrakaṃ pippalīmūla varomūlantu vaṃśajam
sarvaṃ piṣṭvā susūkṣmañca vāsasā pariśodhayet
86.65-2
lohacūrṇaṃ tathābhrañca tāmrabhasma ca vaṅgakam
rasarājañca nāgañca kalkasyārddhaṃ prayojayet
86.96
nāgavallauraseneva athavā mākṣikaṇa ca
guṭikā tatra sakāryā māṣadvayapramāṇikā
86.67-2
ṣaḍrasāṃścāvabhedāṃśca yathoktaṃ bhakṣayedbudhaḥ
godugdhasyānupānañca uṣṇa caiva viśeṣataḥ
86.68-2
varddhana saptadhātūnāṃ vīryyabuddhibalapradam
vallabhā kāntiruciramagneḥ sandīptikārakam
86.66-2
kapharogaharañcaiva buddhijñānasya kāraṇam
bandhyā ca labhate garbhaṃ ṣaṇḍho'pi puruṣāyate
86.100
napuṃsako yāti puṃstvaṃ rāmāḥ kāmāyate śatam
vajjrakāyaḥ śucirdhāturdivyadṛṣṭistu jāyate
jarāvyādhirvinirmukto varṣasevī yadā bhavet
86.101
gandhakasya palaṃ prokta rasasya dvipalaṃ tathā
naipālasya viśuddhasya tāmrasya ca palaṃ bhavet
86.102
tato gandhārddhacūrṇena tāmraṃ saṃyujya cūrṇayet
śeṣāddhaigandhaka kṛtvā pāradaṃ khalvayedbhiṣak
86.103
rasena hastiśuṇḍāgraśca lohapātre pacecchanaiḥ
kṛtvā paṅkasama pākaṃ tāmreṇa saha yojayet
86.104
tacca gandhakacūrṇena saṃveṣṭya haviṣā saha
pācayota bhiṣak prājñaḥ pākavinmṛduvahninā
86.105
āloḍya madhusarpibhyā bhuktā takraṃ pivedan
agnimānyamajīrṇañca grahaṇīpāṇḍukāmalām
86.106
pariṇāmaruja cāśu nāśayettu prayojitam
jīrṇe tāmrarasa caiva gandhakañca sucūrṇitam
svarṇamākṣīkamādāya dhattūrakarase pacet
86.107
yāvatpāka tathā kṛtvā śāstravinmandavahninā
triphalāpiṇḍikāveṣṭya vidhivat sarpiṣā pacet
86.108
jñātvā pāka samuttāryya śīte niṣkāsya bhakṣayet
vimadya madhusarpibhyāṃ nārikela pivedan
86.108-2
pāṇḍurāgañca kāsañca jvarāśca viṣamāṃstathā
gulma plīhāmayañcaiva vināśayati bhakṣaṇāt
86.110
gandhakaṃ jīrṇatāmrañca sūtakañca samāṃśakam
taṇḍulīyaka mūlasya rase hi lavaṇaṃsya ca
86.111
lohapātre pacettāvadyāvattaṅgulikāyate
tadvastre poṭalīṃ baddhvā veṣṭayettāṃ supiṣṭayā
86.112
āmalakyā tataḥ paktvā sarpiṣā mṛduvahninā
śarkarāmadhusarpirthyā māloḍhya vidhivallihet
86.113
nārikelapayaḥ peyaṃ takraṃ cānu yathāvidhi
ācared brahmacaryyantu hitārthī vaidyavatsalaḥ
86.114
durnāmaplīhapāṇḍutva jvarakāsādikān gadān
agnimāndyakṛtān sarvvānnihanyāt kṣiprameva tu
86.115
iti tārā'mṛtākhyaṃ rasāyanam
rasagandhakatāmrāṇāṃ cūrṇaṃ kṛtvā samāṃśakam
puṭapākavidhau paktvā madhunāloḍya saṃlihet
86.116
sarvarogaharañcaitatparpaṭākhya rasāyanam
iti parpaṭākhyaṃ rasāyanam
gandhaka triphalābhṛṅgī samabhāgantu kārayet
bhakṣayetkarṣamātrantu varṣāt mṛtyujarāpahaḥ
86.117
śuddhagandhapalānyaṣṭau mṛtatīkṣṇa paladvayam
sūryyapāke trisaptāhaṃ dattvā kanyādrava pacet
86.118
karṣaikaṃ pātayet kṣīre varṣameka nirantaram
divyadṛṣṭirbhavenmartyo jīveccandrārkatārakam
86.118-2
mantramatra pravakṣyāmi gandharājasya bhakṣaṇe
86.120
oṃ haḥ amṛtoya amṛtaśaktoya amṛtagandhopajīvanniṣvanna
candrāmṛte ājñāpanamamṛtatva kuru svāhā
iti mantra.
kuryyādgandhakayogānāṃ kṣīraśālyannabhojanam
kevala vā pibet kṣīramanyat sarvaṃ vivarjayet
86.121
iti gandhakarasāyanam
atikṛṣṇamatisnigdhaṃ vajramañjanasannibham
sarvadoṣaparityaktaṃ viśeṣopalavarjitam
86.122
giridoṣojjhitaṃ śuddhaṃ prayuñjītātsarvakarmmasu
vihita mastake nityaṃ rasa rasaresourcenādiṣu
86.123
etadvajrākhyamākhyātaṃ sarvadevanamaskṛtam
sarvavyādhiharaṃ nūnamajarāmarakārakam
86.124
taddhastenaiva pañcatvaṃ kṛtvā ca suvicakṣaṇaḥ
kṛtvātha mṛṇmaye bhāṇḍe dṛḍhe saṃsthāpya buddhimān
86.125
yathokta meghanādasya niryyāse yāti saṃplutam
sthāpayeddivasa pañca catuṣṭayamathāpi vā
86.126
sthāpayedrasasaṅkanna chāyayā divyasauṣadham
satoṣṇamamṛṇāyāñca śilāyā peṣayettataḥ
86.127
piṣṭvā tathaiva saṃsthāpya saṃsthānoparisaṃhataḥ
ataḥ punaḥ pañcadine puṭayedbuddhaṃ tadā
86.128
balavāstadraseneva piṣṭvā saṃsthāpayettataḥ
evamādikrameṇaiva peṣaṇa kriyate sadā
86.129
pūrvoktakramayogena dhātrīvyoṣaviḍaṅgataiḥ
sammiśra' peṣayeddhauro yāvannissandrako bhavet
86.130
nissrandrake'timṛṇaiśca caṅguṣṭhāgrapramāṇataḥ
guṭikā kā tsarvā chāyāyāñcaiva śoṣayet
86.131
ekaikā bhakṣayetprājño varṣameka nirantaram
dvitīye ca punarvarṣe bhakṣayed guṭikāhvayam
86.132
eva saṃvatsareṇaiva ekaikā varddhayed guṭīm
anenaiva vidhānena vyomnaḥ śatapala naraḥ
86.133
adyāṅgevenna sandeho vajrakāyo mahābalaḥ
māsatrayeṇa raktākhya kṣaya kāsa sudāruṇam
86.134
pañcakāsañca hṛcchūlaṃ grahahmaṇo gadāṃstathā
śrāmavāta tathā śothaṃ pāṇḍurogaṃ sudāruṇam
86.135
mṛtyukalpaṃ mahāvyādhi vātapittakaphodbhavam
hantyaṣṭādaśakuṣṭhāni yathoktapathyasevanāt
86.136
gagana kajjalāsaṃnnibhaṃ snigdhamadoṣaṃ viyojitam
bahuśo dūrvālambuṣamūlairyuktaṃ vastre vivaddhañca
86.137
dattvā salila tāvatkareṇa gharṣaṇaṃ ca paṅkatā nītam
nipuṇa gṛhṇītamudakādañjanapuñjaghanībhūtam
86.138
dvitrivāraparipūṭita ravitarumathitālpadugdhakādirase
cūrṇitamathita śilāyāṃ kuḍavamekaṃ tadādātha
86.139
prathamaṃ caturaṣṭaguṇe gomūtre vā pacenmṛdujvālam
nipuṇamanalaṃ dattvā samudayābhraṃ tathā dugdhe
86.140
ślakṣṇaṃ viḍaṅgacūrṇaṃ gaganārddhaṃ trikaṭusambhavañca rajaḥ
trikaṭusamaṃ triphalotthaṃ pṛthak tadarddhañca bandhyāyāḥ
86.141
natakarikarṇīvṛddhadāruka raktanalanīlakānāñca
mūlasya tālamūlīraktāśmamārahapuṣāṇāñca
86.142
patraka savājigandhāśatāvarīmūlasambhavañcāpi
amalina punarnavārkaṃ tarkārī savyāghrāmūlasya
86.143
cūrṇaṃ kaṇṭakaparṇī bhavamamṛtābhṛṅgarājasya
trivratākhyāyāstribhuvanavijayasya keśarājasya
86.144
suviditapākaṃ śītaṃ gaganacūrṇañca bhājane sarvam
samadhusitairanurūpaiḥ sammiśra madhvājyakarṣaṇa
86.145
piṣṭaṃ tadanuśilāyāṃ snigdhabhāṇḍe nidhāya suvidhijñaḥ
sotsāhaḥ suvinīto gṛhṇīyādvarābhrakaṃ kalpam
86.146
mṛdukṛta vamanavirekaṃ vaidya prahṛṣṭena sātmyayogena
yāti śarīraviśuddhirdīpitadehānalo nīruk
86.147
pūjitagurudevānalātithisiddhasādhumānyajanaḥ
snigdhodanaparitṛptaḥ dīnaglānirahitaḥ satkṛtaḥ
86.148
sthirasaṅkalpo vinītasarvendriyaḥ praśāntasarvātmā ca
parikṛtaparopakāraḥ vāsaḥ samujjhito jitakrodhaḥ
86.146-2
śraddhāvānaśnīyādbheṣajarājasya māṣakānaṣṭau
puṇye divase kṛtvā guṭikāṃ tathā bhakṣayet prātaḥ
86.150
anupānaṃ śītajala satatamannātibhojanaṃ nātra
hitāhitādyaṃ sukhadaṃ śākāmladadhiparihīnañca
86.151
atitiktakaṭukaṣāyakṣārābhiṣyandi tīkṣṇārukṣāṇi
vātalavidāhidurjjaragurūṇyasevyāni vastūāni
86.152
pānaṃ dūrādhyayana ratimatiśītalaṃ divāsvapnañca
pratyupadeśaṃ dveṣaṃ vātātapajāgaraṇoddhatān
86.153
cintāśokaviṣādavyāyāma madakaronmādakarān
piśitañcānūpadeśaṃ śītapāna varjayedaniśam
86.155
llakaramayūrakalāvaka tittiriśaśakājameṣasāraṅgam
jāṅgalaṃ piśitaṃ śyāmaṃ māṣa paṭolañca vārttākam
86.155-2
pathyāśī piśitaṃ rasa saindhava saghṛtakaṃ sadhanyākam
svastikaṣaṣṭikalohita śālīnati nistuṣānmudgān
86.156
kramukaphalāni drākṣāpakvāmraphalāni caivaṃ śastāni
svādu ca pariṇati madhuraṃ kalikarañcāpi vā''savantoyam
86.157
pratisaptāhakametat kramādvā pravarddhayeddhīmān
yuktivicārāmijño bheṣajasya paryyanta bhavati
86.158
rasāyanarāja kurvan manujo mano'bhilāṣaṃ prāpnoti
nāgārjunopadiṣṭaṃ ṣaṇmāsopavihitavidhinā ca
86.156-2
apagatasakalavyādhiḥ valipaliptarvarjito'ti mahātejāḥ
śūraḥ prājño vāgmī trivargaphalabhājano dakṣaḥ
86.160
madamattakuñjarabalaḥ saukumāryotsāhasampannaśca
ṣoḍaśavarṣakaro bahu prasūtaḥ sucirajīvanopetaḥ
86.161
jīvedvarṣasahasraṃ satatābhyāsācca sarvasampannaḥ
candrakamanīyakāntiḥ pavanabalo dhāmasamadhāmā
86.162
śoṣahṛdatisāra plīhāpasmārasidhmayakṣmāṇaḥ
kāsaśvāsavisarpagrahaṇī gulmāśmarīśothān
86.163
pradarajalodarabhasmakavamipāmāślīpadapramehāṃśca
vibandhabhagandarakuṣṭha viṣamajvarapāṇḍurogāṃśca
86.164
śrutivadanodaralocana mastakarogān samūtrakṛcchrāṃśca
āśu rasāyanarājaḥ śamayati yuktyā prayuktastu
86.165
sāmaṃ samīramupahanti kaphaṃ sapittaṃ
sāsrañca pittamatha jāṭharabahnimāndyam
vātaprakopajanitān kaphajāṃśca sarvān
pittodbhavāṃśca nikhilān ca gadāṃstathaiva
86.166
nāgārjunoditarasāyanasaṃhitāyā
mālocya cātmani samastarujāvidhāne
rājānamenamupayujya rasāyanānā
śrīviśvarūpamupasaṃskṛtavān kṛtārthaḥ
86.167
gaganamulūkhalacuṇṇaṃ kāñjikavṛścīva jaladanādarasaiḥ
kulīrarasamunirasābhyā piṣṭvā pratyekaśaḥ puṭitam
86.168
sauvīrādirasena sampannaṃ prāpya ravikaraiḥ śoṣyam
militatriphalā trikaṭukaviḍaṅgacūrṇañca pādasamam
86.169
ghṛtamadhusitāvimiśraṃ prātaḥ kṛtvāṣṭamāṣaparimāṇam
śiśirasalilānupānaṃ bhojanamiha māṃsamudgādi
86.170
sādhitaṃ yaḥ sadā bhuṅkte pañcabhūtamitaṃ naraḥ
abhrakamūcimastatra jāyante ye guṇānatha
86.171
ghananibiḍagūḍhasandhiḥ śvasanabalonmattakuñjaraprāṇaḥ
sarvadvandvasahiṣṇurdviraṣṭavarṣākṛtiścaiva
86.172
rajanīkarākṣayapakṣe praśastatithinakṣatrakaraṇayogena
sitakusumādyaistu baliṃ dadyātsādhuprayatnena
86.173
aṅgārarā śidahanajvālātikṣātamagnivarṇaṃ tat
ākāradoṣotthitaiḥ payasi suvāpya dhārayettadanu
86.174
asakṛt kṛtaikapatra maricajalena tatrahṛcca paryuṣitam
śuktāmalamasṛṇāyā śitāyā varttayedvahuśaḥ
86.175
śucibhājanodarasthaṃ samyak sitavipulavastrasañchannam
paripotasakalasalilaṃ dinakarakiraṇaistu kurvīta
86.176
ghanarajasaḥ palamekaṃ taṇḍulamekañca parigṛhya
triṃśatpalāni payaso vyoṣa sadugdhaghṛtamannabhuk
86.177
māsena guṇagaṇāṃśca sa prāpnoti narastamākhyātaḥ
ghanakuñcitanīlakaco dundubhi nādavirahitaśravaṇaḥ
86.178
sa naro vāgmī śrutivān śāstravijjīvedvrahmaṇe divasam
abhra catuṣpalaṃ grāhya samala dhautaśoṣitam
pavita lohapātrastha taṇḍulīya rasāmla tam
86.176-2
gojaurasena sampardya mṛdupaṅkasama kṛtam
vacāviḍaṅgacūrṇena tulyabhāgena yojitam
86.180
jhiṣṭīpravarttakākāsa bhṛṅgarājatiladravaiḥ
pratyekaṃ kramaśro dattvā prasthāddhaṃ ghaṭṭayettataḥ
86.181
piṣṭvāṣṭamāsakaṃ dattvā vaṭikān varttayedbhiṣaka
kavarṇādyañca dravyādi saptāhnatritayaṃ tyajet
86.182
tato yatheṣṭaṃ kurvīta vyavāyāśramabhojanam
hanye tadamlapittañca śūlāmavātapāṇḍutāḥ
plīhāgnisārdaśothārśo viṣṭambhagrahaṇīgadān
86.183
kṛṣṇābhrakapalamekaṃ saṅkhyollekhe tu sumalena
amlrasāyanametat cchedyā ṭaṅkonmitā pathyā
86.184
ārdrakarasena bhāvya śuṣkaṃ hyaitat kṣipeccūrṇañca
trikaṭutriphalāmustakaciñcakapayasāñca picumānam
86.185
kṛmiripu cākṣadvitaya prakṣepya cātra gaganamānamayaḥ
kṛtvā toyena vaṭīṃ pramāṇonmitāṃ bhuktā ca
86.186
amlaṃ vāryyanupeya dadhiśuktaṃ dhāryyamanudivasam
śūla kaphāmlapittaṃ vinihanti vātarujāṃ sadyaḥ
86.187
triphalātrikaṭukamustaviḍaṅgabhallātakakesarāṇām
karivarttakṛddadantī taṇḍulikāpunarnavādvivṛtā
86.188
citradvijaurakacūrṇānyekatra karṣamitāni kāryāṇi
gandhatilāḥ kaṣārddha gaganapalaśodhita vidhivat
86.186-2
amlaśukta bhaktapayasī dattvā kuryyādarddhamāṣikāṃ vaṭikām
amla vāryyanu peya kāryyaṃ tadadhivihitapathyam
86.160-2
kaphātiduṣṭavahnernāṃtaḥparamatra bheṣajaṃ dṛṣṭam
hanyāttadāmavātaṃ grahaṇīgadagulmaśūlaruja'
86.161-2
granthika triphalācitraṃ bibvalohitakumbhakī
eṣā karṣārddhakaṃ cūrṇaṃ pratyeka tāvadunmitam
86.162-2
tryūṣaṇaṃ lavaṇa pākya viḍaṅga kārṣika pṛthak
palaṃ kṛṣṇābhrakañcaiva mlarddagdhyā viniikṣipet
86.163-2
tenaiva peṣaṇaṃ kṛtvā sarvamekatra yojayet
śikharyyārdrakanirguṇḍī nāgavallyasthisaṃhṛtā
86.164-2
rasairdvipalikaireṣā vaṭī bhāvyākṣasammitā
viḍaṅgaṃ pippalīmūla triphalā munijaṃ phalam
lohaka gandhaka citra palārddhaṃ cūrṇitaṃ pṛthak
86.165-2
tryūṣaṇa cūrṇita grāhya sārddhaṃ dvipalika pṛthak
amlaśuddhābhrakapalaṃ karṣārddhaṃ pāradasya ca
86.166-2
asthisaṃhāranirguṇḍī nāgavallyardrakaiḥ śubhaiḥ
rasaiścatulyaireva bhāvayitvā pṛthak pṛthak
86.167-2
yathāgni bhakṣayedetā vaṭīmanupivejjalam
vāribhaktañca bhuñjīta kuryyāt pūrvoktakān vidhīn
86.168-2
gandhārdrakarasastulyo viḍaṅgamaricārdrakaiḥ
triphalātrivṛtāvahri. kaṇādantīpunarnavā
86.166-3
tvakṣīra māṇikuliśa yavāgūrāgakhaṇḍikāḥ
pratyekaika pala cūrṇaṃ suṣvāpānīyakaṃ haviḥ
86.200
aśvāccatuṣpala cūrṇamekīkṛtvārdrakāmbunā
triphalāpayasā bhāvyā kolārddhamānakī vaṭī
86.201
bhaktodakānupānena sevyā vahnipradīpanī
amlapittāmavātādīn hanti payasānnabhojanam
86.202
bhekadalāvaruṇārdrakaḍolyalakhaṇḍavaruṇaśikharibhiḥ
vacābhṛṅgarājamānaistaṇḍulīyakakāmarāvatībhiḥ
86.203
sūraṇapunarnavābhiḥ gagana pṛthageva bhāvita nūnam
kharatarakiraṇāpeṇa śoṣaṇaśuddhirvidhātavyā
86.204
palameka chinnaruhā lākṣāguḍūcīsatvapalamekam
abhrakamānaṃ triphalātrikaṭurajaḥ pāradānāñca
86.205
prathamañca madhusarpibhyāṃ mūrcchitena rasena mardayedbhavam
tadanu triphalārajasā tadanu guḍūcyāḥ satvena
86.206
tadanu trikaṭurajobhūyiṣṭhamavanitalamṛditamādāya
snigdhe nirdhāya bhāṇḍe rakṣan suvastrapihitamukhe
First 200 of 498 passages. Read on
Linked texts (16)
- Aṣṭāṅgasaṃgraha — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Cakradatta (Cikitsāsaṅgraha) — Cakrapāṇidatta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Aṣṭāṅgahṛdayasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Vāgbhaṭasaṃhitā — Vāgbhaṭa, Sanskrit
- Bhaiṣhajyaratnāvalī — Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Nityanāthatantra — Sanskrit
- Kumāratantra (Rāvaṇa) — Rāvaṇa, Sanskrit
- Vīrasiṃhāvaloka — Vīrasiṃha, Sanskrit
- Pāradasaṃhitā (Bābū Nirañjanadāsa) — Bābū Nirañjanadāsa, Sanskrit
- Śārṅgadharapaddhati — Śārṅgadhara, Sanskrit
- Paribhāṣāpradīpa — Govindasena, Sanskrit
- Vīrasiṃha — Bhoja, Sanskrit
- Madanapālanighaṇṭu (Madanavinoda) — Madanapāla (Ṭāka), Sanskrit