Pramāṇa · Search · About · API

Cikitsasarasangraha (Vangasena) 86

Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) 86

Language
Sanskrit

86.1

iti śrīvaṅgasena saṅkalita. jaladoṣavīryyastambhādiyogādhikāra samāptaḥ
māṣasyāḍhakamādāya jaladroṇe vipācayet
arddhāṃśaśeṣa tatpūtaṃ dattvā cekṣurasaṃ tataḥ

86.2

ārdrakasya rasañcaiva prasthadvayasamanvitam
saṃyojyamekataḥ kṛtvā sthāpayedbhājane dṛḍhe

86.3

trirātre pañcarātre vā māṣacūrṇaṃ viniikṣpeta
māsena tajjātarasaṃ daśarātraṃ sthita tathā

86.4

śuktañca tanprayojya syāttaile vastau ghṛte'pi vā
etacchuktaṃ praśaṃsanti mandāgnerdīpanaṃ param

86.5

iti śuktam
jambīrasya phalarasaṃ pippalīmadhusaṃyuktam
madhubhāṇḍe viniikṣapya rasārddhaṃ tatpidhāpayet
māsena tajjātarasaṃ madhuśuktamudāhṛtam

86.6

iti madhuśuktam
guḍamadhukāñjikatakaṃ yathottaraṃ dviguṇabhāgasaṃvṛddham
nyastantu dhānyarāśau tridivasamiti bhavecchuktam

86.7

iti guḍatakram
pippalīcīrasaṃ siddhaṃ sarvarogaharaṃ ghṛtam
kālīyakaharidrābhyāṃ kāmalāmehanutparam

86.8

bṛhatīrasakalkābhyāṃ duṣṭakāsakṣayāpaham
guḍūcīrasakalkābhyāṃ vātaraktavikāranut

86.6-2

khadirāṣṭakasaṃsiddhaṃ śvitrakuṣṭhavisarpanut
mṛddhīkārasakalkābhyāṃ raktapittajvarāntakṛt

86.10

pippalyādighṛtaṃ ṣaṭkaṃ vaidehādhipakīrttitam

86.11

ānūpajo raso majjā vasātaila nava ghṛtam
samakṣīraṃ pacetsamyagavāpya madhuraṃ gaṇam

86.12

aśvagandhāmapāmārgaṃ tathā lāṃkṣārasaṃ samam
atha siddhañca pūtañca snānuguptaṃ nidhāpayet

86.13

tenābhyajya sadā karṇapāliñca supramardayet
anena pālyo varddhante nīrujā nirupadravāḥ
mṛdupūṣyasamā' snigdhā jāyante bhūṣaṇakṣamāḥ

86.14

atha śivaguṭikā
śilājatu ṣoḍaśapalaṃ tritrivāraṃ vibhāvayet
balāyā daśamūlasya guḍūcyāḥ karkaṭasya ca

86.15

vagayā madhyayaṣṭyāśca rasamadhye ca vāriṇā
kṣīre sakṛt krameṇaiva sapta kṛtvā tato drutam

86.16

kākoliyugmaghanapuṣkaravahnirāsnā
medāyugaddhiṃcavikāgajapippalīnām
pāṭhādvijaurakanikumbhavidāriyugmavīrāvaraumadhupalāśamatodyayānām

86.17

palikānāmapāṃ droṇe siddhānāṃ pādaśeṣite
kvāthe bhāvitamityaṃ vā girijaṃ dvipalañca tat

86.18

yuñjyātkarkaṭaśṛṅgīdhātrī vyoṣatālī sakuḍavena
cūrṇapalena vidāryyāstvakkṣīryā vāṃ karṣa yugmena

86.18-2

dvipalena caturjātā tailaghṛtakṣaudraśarkarābhiśca
tadvipalādviguṇābhiḥ kuryyād guṭikā tato'kṣasamā'

86.20

tā siddhā navakumbhe śuṣke jātipuṣpādhivāsite sthāpyā
tāsāmekā khādetpratidinamanupāna peyañca

86.21

kṣīrarasadāḍimāmbhaḥ śītajalamadhurasavānyatamam
jīrṇānne laghu bhojya yūṣaḥ payāsi piśitanirgrahaiḥ

86.22

saptāhamātramevaṃ sāmānyamataḥ krama bhavettvaritaḥ
bhuktasyānte prāgvā guṭikā na virudhyate caiṣā

86.23

niṣpāpā bhūriphalā parihāra sukhopayojitā jayati
prabalavātaśoṇita mūrustambhaṃ jvaraṃ dīrgham

86.24

malamūtraśukradoṣān plīhārśaḥ pāṇḍuhṛdyakṣahṛdoṣān
bradhna' vamigulmapīnasa hikkākāsāruciśvāsān

86.25

vidradhimudara kṛcchraṃ śvitraṃ praṣṭha' kṣaya madaṃ mūrcchāṃm
unmādamapasmāra mukharogaśirogadastambhān

86.26

ānāhamatīsāraṃ halīmakakāmalāgrahaṇīrogān
grandhyarbudāṃśca piṇḍikābhagandara gaṇḍamālāñca

86.27

atikārśyamatisthaulyaṃ svedamatiślīpadaṃ gude kīlān
daṃṣṭrāviṣaṃ samūlaṅgaraprayogān sughorāṃśca

86.28

mantrauṣadhiprayogān vipramuktān bhautikāṃstathā bhāvān
pāpmālakṣmī ceyaṃ guṭikā śivā nāmnā prathitā

86.29

vṛṣyā balyā dhanyā kānti yaśaḥ śrīvarddhanī medhyā
kurute strīvallabhatāṃ jaya vivāde sukhañcāñca

86.30

balīpalitarogarahito nā bhavati gātraṃ subaddhamati caiva
varṣadvayaprayogādvarṣa śatacatuṣṭaya jīvet

86.31

atha guggulurasāyanamāha
triphalāśanakhadirāmṛtavarṣābhūbhṛṅgarukvāthe
sārddhāḍhake tu guggulu palāni triṃśacca lehavadvipacet

86.32

madhughṛtasitāvimiśraṃ lihennaraḥ kāntibalavuddhiyuktaḥ
tathā gadairvimukto jīvati saṃvatsarāṃstriśatān

86.33

atha gandhakakalpamāha
cūrṇīkṛtya palāni pañca nitarā gandhāśmano yatnataḥ
taccūrṇaṃ triguṇe ca mārkavarase chāyāviśuṣkīkṛtam
pathyācūrṇamatho tathā madhughṛtaṃ pratyekameka palam
vṛddho yauvanameti prāśya yugala khādennaraḥ pratyaham

86.34

atha gandhakarasāyanam
gandhakasyārddhakarṣantu maricaṃ śāṇamātrakam
asitāmbaramaṣṭāṃśaṃ śilāyāṃ cūrṇitaṃ śubham

86.35

etaccūrṇatraya taile tilvaje divasatrayam
varttitraya samārabhya ghṛte vā sthāpitaṃ tathā

86.42

taduddhṛtya kṣīrapātre dīpa prajvālya buddhimān
pātayedvartti
varṇabalayutametajjanayati kurute dehasukham
satatābhyāsavaśādati janayati sudhādhāmalāvaṇyam

86.43

yo gandhāśma sucūrṇitaṃ pibati nā tailena karṣonmitam
abhyaṅgoṣṇajalāvasecanarataḥ peyāmṛta pratyaham
saptāhānniyata nihanti sakalā pāmādi sarvā rujam
nityābhyāsavaśādvinaṣṭasakalakleśopatāpaḥ pumān

86.44

yo vātyugramatiḥ sucūrṇitamidaṃ gandhāśma kṛṣṇāsamam
pathyātulyamathāpi pūjitaguruḥ bhūteśapūjārataḥ
āhārādiṣu yantraṇāvirahitaḥ syāt puṣṭiśauryyānvitaḥ
protaphullāmbujanetra eva majaraścāmaukarābhāśrayaḥ

86.45

bhṛṅgarājarasenaiva lohapātre'gninā pacet
drāvayitvā vinicipya māyūra iva jāyate

86.46

jayādalarasenāpi varddhamānarasena ca
śṛṅgaverarasenāpi kākamācyā rasena ca

86.47

rasagandhadvaya labdhaṃ lohapātre prayojayet
ekaukkataṃ ca tāvacca khallayedapi yatnataḥ

86.48

yāvacca nīlavarṇaṃ syāt kolāṅgāraiśca pācayet
gomayasyālabālena sthāpite kadalīdale

86.49

ḍhālayetpākavit prājñastatastu prāśayennavam
evaṃ sati sukhārthāya pathyabhugbhiḥ prasevyate

86.50

gandhakaparpaṭī caiṣā siddhā kālasya siddhidā
durnāmagrahaṇīmāmaśūlañca grahaṇīgadam

86.51

kāmalā pāṇḍurogañca plīhagulmajalodaram
bhasmakaṃ cāmavātañca kuṣṭhāni ca dhruvaṃ jayet

86.52

evamādīni jitvaiva vapuṣā nirmalaḥ sukhī
jīvedvarṣaśataṃ pūrṇaṃ valīpalitavarjitaḥ
sarvavyādhicikitsāyā kalpo'yamatidurlabhaḥ

86.53

iti gandhakarasaparpaṭī
tanupatrīkṛta tāmraṃ naipālaṃ gandhakaṃ samam
dattvā coṅgamadho madhye sthālikāmadhyasaṃsthitam

86.54

kṛtvā svalpapidhānañca sthālīmadhye nidhāya ca
śarkarābhaktalepena liptāḥ sandhaustadūrddhataḥ

86.55

vālukāpūritasthālīnihitāyā punastathā
suliptāyāñca yāmaikamadhojvālā pradāpayet

86.56

tata ākṛṣṭatāmrasya mṛtasya tviha yojanā

86.57

atha karṣaṃ gandhakasya vahnisya lauhapātragam
śilāpaṭṭena samardya drutaṃ ghṛṣṭaṃ punaḥ punaḥ

86.58

raso'mlamathitaḥ śuddhastāvanmānaḥ pradīyate
tatastathaiva samardya punarājyaṃ pradāpayet

86.59

aṣṭavindukamānañca mardayenmūrcchitaṃ tathā
sarvaṃ syāttata ākṛṣya śilāpaṭṭādikaṃ dṛḍham

86.60

sahatyālambuṣarasaprasṛtena viloḍitam
punastathaiva vahnisthe lohapātre vimardayet

86.61

yāvadrasakṣayaḥ paścādākṛṣṭa saprayojayet
alambuṣāraseneva golaka saprakalpayet

86.62

ta piṇḍaṃ vastraniṣpīḍya piṇḍe trikaṭuje punaḥ
vasanāntarite dattvā poṭalīṃ kārayet sudhīḥ

86.63

tatastāṃ poṭalīmājye magnāṃ kṛtvā vidhāritām
sūtreṇa daṇḍasalagnāṃ pācayet kuśalo bhiṣak

86.64

yadā niṣphenatā cājye guṭikā ca dṛḍhā bhavet
tadā pakkaṃ tamāhṛtya pañcaguñjātulāghṛtam

86.65

trikaṭutriphalācūrṇaṃ tulyaṃ prāta' prayojayet
takra syādanupāne tu amlapittocchraye punaḥ

86.66

triphalaiva samā deyā koṣṇa vāri pivedatu
saptame divase raktau vṛddhistāmrāttu māṣakam

86.67

yāvatprayogastathaiva hyapakarṣaḥ punarbhavet
yogo'ya grahaṇīyakṣma paktiśūlāmḷpittahā

86.68

rasāyanaṃ samuddiṣṭa gudakīlādināśanam
na cātra parihāraḥ syādvihārāhārakarmasu
tāmrarasāyanamidaṃ sarvavyādhihara param

86.69

ghṛtamadhuśarkarayā hi tat lehavanmarddanīyam
kaṇṭakavedhanayogya' tāmrasya patraṃ kṛtaṃ samādāya
karṣādhikapalamātraṃ bhastrāgnau nirddahedbhiṣakukuśalaḥ

86.70

evaṃ punarapi vāradvitayaṃ vimardya cātigāḍham
pratyekaṃ militeṣvapi tathaiva vāratraya dadyāt

86.71

indrakharasabhāvirta gandhakaliptantu tāmrakaṃ kṛtvā
kharparasaṃpuṭamadhye vinidhāya mṛdā tamupalimpet

86.72

hastapramāṇavadane garte caturhastaparimāṇe
dattvendhanaṅkarīṣantuṣamadhye dahanamādāya

86.73

tadupari dattvā tāmrasaṃpuṭaṃ nihnitaṃ punaśca karīṣaiḥ
saṃchādya tatra vahni prajvālayedbhiṣagviśaṅkaḥ

86.74

tāvat puṭa pradeya yāvattāmrañca mṛtyumāyāti
mṛtamadhigamya ca bhāṇḍe kvacidapi tat sthāpayet puṭitam

86.75

tadanu tāvatpramāṇapāradamādāya khallayetripuṇaḥ
khallaśilāyā madhye gṛhadhūmanimeṣṭakācūrṇaiḥ

86.76

paścādvārividhānaṃ punaśca trikaṭunā khallayennipuṇaḥ
khallitasūtasyaivaṃ pātanayantreṇa coddhāraḥ

86.77

samakṛtagandhakasahitaṃ punarapi kṛtvā khallayettridinam
evaṃ tanmṛtasūtakamṛtamātrakamiśritaṃ kuryāt

86.78

dugdhapalāṣṭakamājyaṃ tatsamañca nārikelajalam
dvipalaṃ kalitatriphalākvāthañca caturguṇaṃ dadyāt

86.76-2

sudṛḍhake tāmrakaṭāhai mārtta vā sthāpayedvividhavidhijñaḥ
darvyā ca tāmramayyā''yasyā cālyaṃ puna' pacedvaidyaḥ

86.80

jñātvā pākaṃ bhūyo jhaṭiti kaṭāhamavatārayennipuṇaḥ
tadanu ca tasminraṣṭalakṣaṇaṃñca viśrāmya kriyate'pi

86.81

trikaṭutriphalālohita citrakaviḍaṅgakabhadramustānām
jīrakayoḥ pratyekaṃ karṣakalitacūrṇanikṣepaḥ

86.82

punarailākaṅkolalavaṅga jātiphalajātikoṣāṇām
cūrṇaṃ guḍatvaco'pi māṣāṣṭaparimitaṃ dadyāt

86.83

tataḥ suśītaṃ tāmra māṣāṣṭakamati vikīryya ghanasāram
tāmramayādini bhāṇḍe snigdhe mārtta vā sthāpyam

86.84

manasi ca vidhāya sūryyapūjā kṛtvā śubhe dine carcce
ādāyamāṣamekaṃ dadhimadhunā saha bhakṣayetsuciram

86.85

tadanu ca kaṇṭhaprāyaḥ kṣīra kāryyamanupānamadhikālpam
naktamanalpa punarapi tāmbūla bhakṣayettarujaḥ

86.86

raktīdvayamatha tritayaṃ pañcakaṃ vṛddhermāṣakaṃ yāvata
sthitamataścopariṣṭādyatiloma hrāsayettadanu

86.87

khāditametanniyataṃ yasya na tāmraṃ pravarttate prāyaḥ
tatrāpi sayavakṣāra striphalākvātho'tra pānīyaḥ

86.88

prārabdhe'smiṃstāmre katiciddivasānna bhakṣayenmatsyān
krodhañca divānidrāṃ vegavirodhāṃstyajedvairam

86.86-2

śākaṃ cāmlaṃ varjyaṃ dadhi vahniramlaṃ bhakṣayedeva
jahyāttiktakaṣāya jahyāttātkālikīṃ puṣṭim

86.60-2

hṛdya madhuraṃ śītalamaya śālyanna madhukṛtamaśnīyāt
maṅgurarohitaśakulaśaśamṛgaiṇādika māsam

86.61-2

khādannetadbheṣajamajīrṇaṃ ca na bhavati na jānāti
jayati ca kaphajatigāḍhaṃ kāsa śvāsaṃ ca nivārayati

86.62-2

viracitametattāmra dharmādhyakṣeṇa dharmapālena
dantyāvaṭauyaḥ piṇḍita iva nibandhacaryābhiḥ

86.63-2

iti tāmrarasāyanam
jātauphalaṃ jātipatra lavaṅgaṃ kesaraṃ tathā
cāturjātakaśuṇṭhau ca pippalīmūlagraṣaṇāni ca

86.64-2

citrakaṃ pippalīmūla varomūlantu vaṃśajam
sarvaṃ piṣṭvā susūkṣmañca vāsasā pariśodhayet

86.65-2

lohacūrṇaṃ tathābhrañca tāmrabhasma ca vaṅgakam
rasarājañca nāgañca kalkasyārddhaṃ prayojayet

86.96

nāgavallauraseneva athavā mākṣikaṇa ca
guṭikā tatra sakāryā māṣadvayapramāṇikā

86.67-2

ṣaḍrasāṃścāvabhedāṃśca yathoktaṃ bhakṣayedbudhaḥ
godugdhasyānupānañca uṣṇa caiva viśeṣataḥ

86.68-2

varddhana saptadhātūnāṃ vīryyabuddhibalapradam
vallabhā kāntiruciramagneḥ sandīptikārakam

86.66-2

kapharogaharañcaiva buddhijñānasya kāraṇam
bandhyā ca labhate garbhaṃ ṣaṇḍho'pi puruṣāyate

86.100

napuṃsako yāti puṃstvaṃ rāmāḥ kāmāyate śatam
vajjrakāyaḥ śucirdhāturdivyadṛṣṭistu jāyate
jarāvyādhirvinirmukto varṣasevī yadā bhavet

86.101

gandhakasya palaṃ prokta rasasya dvipalaṃ tathā
naipālasya viśuddhasya tāmrasya ca palaṃ bhavet

86.102

tato gandhārddhacūrṇena tāmraṃ saṃyujya cūrṇayet
śeṣāddhaigandhaka kṛtvā pāradaṃ khalvayedbhiṣak

86.103

rasena hastiśuṇḍāgraśca lohapātre pacecchanaiḥ
kṛtvā paṅkasama pākaṃ tāmreṇa saha yojayet

86.104

tacca gandhakacūrṇena saṃveṣṭya haviṣā saha
pācayota bhiṣak prājñaḥ pākavinmṛduvahninā

86.105

āloḍya madhusarpibhyā bhuktā takraṃ pivedan
agnimānyamajīrṇañca grahaṇīpāṇḍukāmalām

86.106

pariṇāmaruja cāśu nāśayettu prayojitam
jīrṇe tāmrarasa caiva gandhakañca sucūrṇitam
svarṇamākṣīkamādāya dhattūrakarase pacet

86.107

yāvatpāka tathā kṛtvā śāstravinmandavahninā
triphalāpiṇḍikāveṣṭya vidhivat sarpiṣā pacet

86.108

jñātvā pāka samuttāryya śīte niṣkāsya bhakṣayet
vimadya madhusarpibhyāṃ nārikela pivedan

86.108-2

pāṇḍurāgañca kāsañca jvarāśca viṣamāṃstathā
gulma plīhāmayañcaiva vināśayati bhakṣaṇāt

86.110

gandhakaṃ jīrṇatāmrañca sūtakañca samāṃśakam
taṇḍulīyaka mūlasya rase hi lavaṇaṃsya ca

86.111

lohapātre pacettāvadyāvattaṅgulikāyate
tadvastre poṭalīṃ baddhvā veṣṭayettāṃ supiṣṭayā

86.112

āmalakyā tataḥ paktvā sarpiṣā mṛduvahninā
śarkarāmadhusarpirthyā māloḍhya vidhivallihet

86.113

nārikelapayaḥ peyaṃ takraṃ cānu yathāvidhi
ācared brahmacaryyantu hitārthī vaidyavatsalaḥ

86.114

durnāmaplīhapāṇḍutva jvarakāsādikān gadān
agnimāndyakṛtān sarvvānnihanyāt kṣiprameva tu

86.115

iti tārā'mṛtākhyaṃ rasāyanam
rasagandhakatāmrāṇāṃ cūrṇaṃ kṛtvā samāṃśakam
puṭapākavidhau paktvā madhunāloḍya saṃlihet

86.116

sarvarogaharañcaitatparpaṭākhya rasāyanam
iti parpaṭākhyaṃ rasāyanam
gandhaka triphalābhṛṅgī samabhāgantu kārayet
bhakṣayetkarṣamātrantu varṣāt mṛtyujarāpahaḥ

86.117

śuddhagandhapalānyaṣṭau mṛtatīkṣṇa paladvayam
sūryyapāke trisaptāhaṃ dattvā kanyādrava pacet

86.118

karṣaikaṃ pātayet kṣīre varṣameka nirantaram
divyadṛṣṭirbhavenmartyo jīveccandrārkatārakam

86.118-2

mantramatra pravakṣyāmi gandharājasya bhakṣaṇe

86.120

oṃ haḥ amṛtoya amṛtaśaktoya amṛtagandhopajīvanniṣvanna
candrāmṛte ājñāpanamamṛtatva kuru svāhā
iti mantra.
kuryyādgandhakayogānāṃ kṣīraśālyannabhojanam
kevala vā pibet kṣīramanyat sarvaṃ vivarjayet

86.121

iti gandhakarasāyanam
atikṛṣṇamatisnigdhaṃ vajramañjanasannibham
sarvadoṣaparityaktaṃ viśeṣopalavarjitam

86.122

giridoṣojjhitaṃ śuddhaṃ prayuñjītātsarvakarmmasu
vihita mastake nityaṃ rasa rasaresourcenādiṣu

86.123

etadvajrākhyamākhyātaṃ sarvadevanamaskṛtam
sarvavyādhiharaṃ nūnamajarāmarakārakam

86.124

taddhastenaiva pañcatvaṃ kṛtvā ca suvicakṣaṇaḥ
kṛtvātha mṛṇmaye bhāṇḍe dṛḍhe saṃsthāpya buddhimān

86.125

yathokta meghanādasya niryyāse yāti saṃplutam
sthāpayeddivasa pañca catuṣṭayamathāpi vā

86.126

sthāpayedrasasaṅkanna chāyayā divyasauṣadham
satoṣṇamamṛṇāyāñca śilāyā peṣayettataḥ

86.127

piṣṭvā tathaiva saṃsthāpya saṃsthānoparisaṃhataḥ
ataḥ punaḥ pañcadine puṭayedbuddhaṃ tadā

86.128

balavāstadraseneva piṣṭvā saṃsthāpayettataḥ
evamādikrameṇaiva peṣaṇa kriyate sadā

86.129

pūrvoktakramayogena dhātrīvyoṣaviḍaṅgataiḥ
sammiśra' peṣayeddhauro yāvannissandrako bhavet

86.130

nissrandrake'timṛṇaiśca caṅguṣṭhāgrapramāṇataḥ
guṭikā kā tsarvā chāyāyāñcaiva śoṣayet

86.131

ekaikā bhakṣayetprājño varṣameka nirantaram
dvitīye ca punarvarṣe bhakṣayed guṭikāhvayam

86.132

eva saṃvatsareṇaiva ekaikā varddhayed guṭīm
anenaiva vidhānena vyomnaḥ śatapala naraḥ

86.133

adyāṅgevenna sandeho vajrakāyo mahābalaḥ
māsatrayeṇa raktākhya kṣaya kāsa sudāruṇam

86.134

pañcakāsañca hṛcchūlaṃ grahahmaṇo gadāṃstathā
śrāmavāta tathā śothaṃ pāṇḍurogaṃ sudāruṇam

86.135

mṛtyukalpaṃ mahāvyādhi vātapittakaphodbhavam
hantyaṣṭādaśakuṣṭhāni yathoktapathyasevanāt

86.136

gagana kajjalāsaṃnnibhaṃ snigdhamadoṣaṃ viyojitam
bahuśo dūrvālambuṣamūlairyuktaṃ vastre vivaddhañca

86.137

dattvā salila tāvatkareṇa gharṣaṇaṃ ca paṅkatā nītam
nipuṇa gṛhṇītamudakādañjanapuñjaghanībhūtam

86.138

dvitrivāraparipūṭita ravitarumathitālpadugdhakādirase
cūrṇitamathita śilāyāṃ kuḍavamekaṃ tadādātha

86.139

prathamaṃ caturaṣṭaguṇe gomūtre vā pacenmṛdujvālam
nipuṇamanalaṃ dattvā samudayābhraṃ tathā dugdhe

86.140

ślakṣṇaṃ viḍaṅgacūrṇaṃ gaganārddhaṃ trikaṭusambhavañca rajaḥ
trikaṭusamaṃ triphalotthaṃ pṛthak tadarddhañca bandhyāyāḥ

86.141

natakarikarṇīvṛddhadāruka raktanalanīlakānāñca
mūlasya tālamūlīraktāśmamārahapuṣāṇāñca

86.142

patraka savājigandhāśatāvarīmūlasambhavañcāpi
amalina punarnavārkaṃ tarkārī savyāghrāmūlasya

86.143

cūrṇaṃ kaṇṭakaparṇī bhavamamṛtābhṛṅgarājasya
trivratākhyāyāstribhuvanavijayasya keśarājasya

86.144

suviditapākaṃ śītaṃ gaganacūrṇañca bhājane sarvam
samadhusitairanurūpaiḥ sammiśra madhvājyakarṣaṇa

86.145

piṣṭaṃ tadanuśilāyāṃ snigdhabhāṇḍe nidhāya suvidhijñaḥ
sotsāhaḥ suvinīto gṛhṇīyādvarābhrakaṃ kalpam

86.146

mṛdukṛta vamanavirekaṃ vaidya prahṛṣṭena sātmyayogena
yāti śarīraviśuddhirdīpitadehānalo nīruk

86.147

pūjitagurudevānalātithisiddhasādhumānyajanaḥ
snigdhodanaparitṛptaḥ dīnaglānirahitaḥ satkṛtaḥ

86.148

sthirasaṅkalpo vinītasarvendriyaḥ praśāntasarvātmā ca
parikṛtaparopakāraḥ vāsaḥ samujjhito jitakrodhaḥ

86.146-2

śraddhāvānaśnīyādbheṣajarājasya māṣakānaṣṭau
puṇye divase kṛtvā guṭikāṃ tathā bhakṣayet prātaḥ

86.150

anupānaṃ śītajala satatamannātibhojanaṃ nātra
hitāhitādyaṃ sukhadaṃ śākāmladadhiparihīnañca

86.151

atitiktakaṭukaṣāyakṣārābhiṣyandi tīkṣṇārukṣāṇi
vātalavidāhidurjjaragurūṇyasevyāni vastūāni

86.152

pānaṃ dūrādhyayana ratimatiśītalaṃ divāsvapnañca
pratyupadeśaṃ dveṣaṃ vātātapajāgaraṇoddhatān

86.153

cintāśokaviṣādavyāyāma madakaronmādakarān
piśitañcānūpadeśaṃ śītapāna varjayedaniśam

86.155

llakaramayūrakalāvaka tittiriśaśakājameṣasāraṅgam
jāṅgalaṃ piśitaṃ śyāmaṃ māṣa paṭolañca vārttākam

86.155-2

pathyāśī piśitaṃ rasa saindhava saghṛtakaṃ sadhanyākam
svastikaṣaṣṭikalohita śālīnati nistuṣānmudgān

86.156

kramukaphalāni drākṣāpakvāmraphalāni caivaṃ śastāni
svādu ca pariṇati madhuraṃ kalikarañcāpi vā''savantoyam

86.157

pratisaptāhakametat kramādvā pravarddhayeddhīmān
yuktivicārāmijño bheṣajasya paryyanta bhavati

86.158

rasāyanarāja kurvan manujo mano'bhilāṣaṃ prāpnoti
nāgārjunopadiṣṭaṃ ṣaṇmāsopavihitavidhinā ca

86.156-2

apagatasakalavyādhiḥ valipaliptarvarjito'ti mahātejāḥ
śūraḥ prājño vāgmī trivargaphalabhājano dakṣaḥ

86.160

madamattakuñjarabalaḥ saukumāryotsāhasampannaśca
ṣoḍaśavarṣakaro bahu prasūtaḥ sucirajīvanopetaḥ

86.161

jīvedvarṣasahasraṃ satatābhyāsācca sarvasampannaḥ
candrakamanīyakāntiḥ pavanabalo dhāmasamadhāmā

86.162

śoṣahṛdatisāra plīhāpasmārasidhmayakṣmāṇaḥ
kāsaśvāsavisarpagrahaṇī gulmāśmarīśothān

86.163

pradarajalodarabhasmakavamipāmāślīpadapramehāṃśca
vibandhabhagandarakuṣṭha viṣamajvarapāṇḍurogāṃśca

86.164

śrutivadanodaralocana mastakarogān samūtrakṛcchrāṃśca
āśu rasāyanarājaḥ śamayati yuktyā prayuktastu

86.165

sāmaṃ samīramupahanti kaphaṃ sapittaṃ
sāsrañca pittamatha jāṭharabahnimāndyam
vātaprakopajanitān kaphajāṃśca sarvān
pittodbhavāṃśca nikhilān ca gadāṃstathaiva

86.166

nāgārjunoditarasāyanasaṃhitāyā
mālocya cātmani samastarujāvidhāne
rājānamenamupayujya rasāyanānā
śrīviśvarūpamupasaṃskṛtavān kṛtārthaḥ

86.167

gaganamulūkhalacuṇṇaṃ kāñjikavṛścīva jaladanādarasaiḥ
kulīrarasamunirasābhyā piṣṭvā pratyekaśaḥ puṭitam

86.168

sauvīrādirasena sampannaṃ prāpya ravikaraiḥ śoṣyam
militatriphalā trikaṭukaviḍaṅgacūrṇañca pādasamam

86.169

ghṛtamadhusitāvimiśraṃ prātaḥ kṛtvāṣṭamāṣaparimāṇam
śiśirasalilānupānaṃ bhojanamiha māṃsamudgādi

86.170

sādhitaṃ yaḥ sadā bhuṅkte pañcabhūtamitaṃ naraḥ
abhrakamūcimastatra jāyante ye guṇānatha

86.171

ghananibiḍagūḍhasandhiḥ śvasanabalonmattakuñjaraprāṇaḥ
sarvadvandvasahiṣṇurdviraṣṭavarṣākṛtiścaiva

86.172

rajanīkarākṣayapakṣe praśastatithinakṣatrakaraṇayogena
sitakusumādyaistu baliṃ dadyātsādhuprayatnena

86.173

aṅgārarā śidahanajvālātikṣātamagnivarṇaṃ tat
ākāradoṣotthitaiḥ payasi suvāpya dhārayettadanu

86.174

asakṛt kṛtaikapatra maricajalena tatrahṛcca paryuṣitam
śuktāmalamasṛṇāyā śitāyā varttayedvahuśaḥ

86.175

śucibhājanodarasthaṃ samyak sitavipulavastrasañchannam
paripotasakalasalilaṃ dinakarakiraṇaistu kurvīta

86.176

ghanarajasaḥ palamekaṃ taṇḍulamekañca parigṛhya
triṃśatpalāni payaso vyoṣa sadugdhaghṛtamannabhuk

86.177

māsena guṇagaṇāṃśca sa prāpnoti narastamākhyātaḥ
ghanakuñcitanīlakaco dundubhi nādavirahitaśravaṇaḥ

86.178

sa naro vāgmī śrutivān śāstravijjīvedvrahmaṇe divasam
abhra catuṣpalaṃ grāhya samala dhautaśoṣitam
pavita lohapātrastha taṇḍulīya rasāmla tam

86.176-2

gojaurasena sampardya mṛdupaṅkasama kṛtam
vacāviḍaṅgacūrṇena tulyabhāgena yojitam

86.180

jhiṣṭīpravarttakākāsa bhṛṅgarājatiladravaiḥ
pratyekaṃ kramaśro dattvā prasthāddhaṃ ghaṭṭayettataḥ

86.181

piṣṭvāṣṭamāsakaṃ dattvā vaṭikān varttayedbhiṣaka
kavarṇādyañca dravyādi saptāhnatritayaṃ tyajet

86.182

tato yatheṣṭaṃ kurvīta vyavāyāśramabhojanam
hanye tadamlapittañca śūlāmavātapāṇḍutāḥ
plīhāgnisārdaśothārśo viṣṭambhagrahaṇīgadān

86.183

kṛṣṇābhrakapalamekaṃ saṅkhyollekhe tu sumalena
amlrasāyanametat cchedyā ṭaṅkonmitā pathyā

86.184

ārdrakarasena bhāvya śuṣkaṃ hyaitat kṣipeccūrṇañca
trikaṭutriphalāmustakaciñcakapayasāñca picumānam

86.185

kṛmiripu cākṣadvitaya prakṣepya cātra gaganamānamayaḥ
kṛtvā toyena vaṭīṃ pramāṇonmitāṃ bhuktā ca

86.186

amlaṃ vāryyanupeya dadhiśuktaṃ dhāryyamanudivasam
śūla kaphāmlapittaṃ vinihanti vātarujāṃ sadyaḥ

86.187

triphalātrikaṭukamustaviḍaṅgabhallātakakesarāṇām
karivarttakṛddadantī taṇḍulikāpunarnavādvivṛtā

86.188

citradvijaurakacūrṇānyekatra karṣamitāni kāryāṇi
gandhatilāḥ kaṣārddha gaganapalaśodhita vidhivat

86.186-2

amlaśukta bhaktapayasī dattvā kuryyādarddhamāṣikāṃ vaṭikām
amla vāryyanu peya kāryyaṃ tadadhivihitapathyam

86.160-2

kaphātiduṣṭavahnernāṃtaḥparamatra bheṣajaṃ dṛṣṭam
hanyāttadāmavātaṃ grahaṇīgadagulmaśūlaruja'

86.161-2

granthika triphalācitraṃ bibvalohitakumbhakī
eṣā karṣārddhakaṃ cūrṇaṃ pratyeka tāvadunmitam

86.162-2

tryūṣaṇaṃ lavaṇa pākya viḍaṅga kārṣika pṛthak
palaṃ kṛṣṇābhrakañcaiva mlarddagdhyā viniikṣipet

86.163-2

tenaiva peṣaṇaṃ kṛtvā sarvamekatra yojayet
śikharyyārdrakanirguṇḍī nāgavallyasthisaṃhṛtā

86.164-2

rasairdvipalikaireṣā vaṭī bhāvyākṣasammitā
viḍaṅgaṃ pippalīmūla triphalā munijaṃ phalam
lohaka gandhaka citra palārddhaṃ cūrṇitaṃ pṛthak

86.165-2

tryūṣaṇa cūrṇita grāhya sārddhaṃ dvipalika pṛthak
amlaśuddhābhrakapalaṃ karṣārddhaṃ pāradasya ca

86.166-2

asthisaṃhāranirguṇḍī nāgavallyardrakaiḥ śubhaiḥ
rasaiścatulyaireva bhāvayitvā pṛthak pṛthak

86.167-2

yathāgni bhakṣayedetā vaṭīmanupivejjalam
vāribhaktañca bhuñjīta kuryyāt pūrvoktakān vidhīn

86.168-2

gandhārdrakarasastulyo viḍaṅgamaricārdrakaiḥ
triphalātrivṛtāvahri. kaṇādantīpunarnavā

86.166-3

tvakṣīra māṇikuliśa yavāgūrāgakhaṇḍikāḥ
pratyekaika pala cūrṇaṃ suṣvāpānīyakaṃ haviḥ

86.200

aśvāccatuṣpala cūrṇamekīkṛtvārdrakāmbunā
triphalāpayasā bhāvyā kolārddhamānakī vaṭī

86.201

bhaktodakānupānena sevyā vahnipradīpanī
amlapittāmavātādīn hanti payasānnabhojanam

86.202

bhekadalāvaruṇārdrakaḍolyalakhaṇḍavaruṇaśikharibhiḥ
vacābhṛṅgarājamānaistaṇḍulīyakakāmarāvatībhiḥ

86.203

sūraṇapunarnavābhiḥ gagana pṛthageva bhāvita nūnam
kharatarakiraṇāpeṇa śoṣaṇaśuddhirvidhātavyā

86.204

palameka chinnaruhā lākṣāguḍūcīsatvapalamekam
abhrakamānaṃ triphalātrikaṭurajaḥ pāradānāñca

86.205

prathamañca madhusarpibhyāṃ mūrcchitena rasena mardayedbhavam
tadanu triphalārajasā tadanu guḍūcyāḥ satvena

86.206

tadanu trikaṭurajobhūyiṣṭhamavanitalamṛditamādāya
snigdhe nirdhāya bhāṇḍe rakṣan suvastrapihitamukhe

First 200 of 498 passages. Read on

Linked texts (16)