sharngadhara 2.18: aṣṭavargaḥ
Śārṅgadharasaṃhitā 2.18
- Language
- Sanskrit
Contents
aṣṭavargaḥ
2.18.20
dve mede dve ca kākolyau jīvakarṣabhakau tathā
2.18.21
ṛddhivṛddhī ca taiḥ sarvairaṣṭavarga udāhṛtaḥ
aṣṭavargo budhaiḥ prokto jīvanīyasamo guṇaiḥ
2.18.22
lavaṇapañcakacūrṇaṃ sṛṣṭaviṇmūtrādau
sindhu sauvarcalaṃ caiva viḍaṃ sāmudrikaṃ guḍam
ekadvitricatuḥ pañcalavaṇāni kramādviduḥ
2.18.23
teṣu mukhyaṃ saindhavaṃ syādanukte tatprayojayet
saindhavādyaṃ romakāntaṃ jñeyaṃ lavaṇapañcakam
2.18.24
madhuraṃ sṛṣṭaviṇmūtraṃ snigdhaṃ sūkṣmaṃ balāpaham
vīryoṣṇaṃ dīpanaṃ tīkṣṇaṃ kaphapittavivarddhanam
2.18.25
kṣārayogaḥ
svarjikā yāvaśūkaśca kṣārayugmamudāhṛtam
jñeyau vahnisamau kṣārau svarjikāyāva śūkajau
2.18.26
kṣārāścānye'pi gulmārśograhaṇīrukchidaḥ sarāḥ
pācanāḥ kṛmipuṃstvaghnāḥ śarkarā'śmarināśanāḥ
2.18.27
sudarśanacūrṇaṃ sarvajvarādau
triphalā rajanīyugmaṃ kaṇṭakārīyugaṃ śaṭī
trikaṭu granthikaṃ mūrvā guḍūcī dhanvayāsakaḥ
2.18.28
kaṭukā parpaṭo mustaṃ trāyamāṇā ca bālakam
nimbaḥ puṣkaramūlaṃ ca madhuyaṣṭī ca vatsakam
2.18.29
yavānīndrayavo bhārṅgīśigrubījaṃ surāṣṭrajā
vacātvakpadmakośīracandanātiviṣābalāḥ
2.18.30
śāliparṇī pṛśniparṇī viḍaṅgaṃ tagaraṃ tathā
citrako devakāṣṭhaṃ ca cavyaṃ patraṃ paṭolajam
2.18.31
jīvakarṣabhakau caiva lavaṅgaṃ vaṃśalocanā
puṇḍarīkaṃ ca kākolī patrakaṃ jātipatrakam
2.18.32
tālīsapatraṃ ca tathā samabhāgāni cūrṇayet
sarvacūrṇasya cārddhāṃśaṃ kairātaṃ nikṣipetsudhīḥ
2.18.33
etatsudarśanaṃ nāma cūrṇaṃ doṣatrayāpaham
jvarāṃśca nikhilānhanyānnātra kāryā vicāraṇā
2.18.34
pṛthagdvandvāgantujāṃśca dhātusthānviṣamajvarān
sannipātodbhavāṃścāpi mānasānapi nāśayet
2.18.35
śītajvaraikāhikādīnmohaṃ tandrāṃ bhramaṃ tṛṣām
śvāsaṃ kāsaṃ ca pāṇḍuṃ ca hṛdrogaṃ hanti kāmalām
2.18.36
trikapṛṣṭhakaṭījānupārśvaśūlanivāraṇam
śītāmbunā pibeddhīmānsarvajvaranivṛttaye
2.18.37
sudarśanaṃ yathā cakraṃ dānavānāṃ vināśanam
tadvajjvarāṇāṃ sarveṣāmidaṃ cūrṇaṃ praṇāśanam
2.18.38
triphalāpippalīcūrṇaṃ kāsaśvāsajvareṣu
kāsaśvāsajvaraharā triphalā pippalīyutā
cūrṇitā madhunā līḍhā bhedinī cāgnibodhinī
2.18.39
kaṭphalādicūrṇaṃ jvarādau
kaṭphalaṃ mustakaṃ tiktā śaṭī śṛṅgī ca pauṣkaram
cūrṇameṣāṃ ca madhunā śṛṅgaverarasena vā
2.18.40
lihejjvaraharaṃ kaṇṭhyaṃ kāsaśvāsārucīrjayet
vāyuṃ chardiṃ tathā śūlaṃ kṣayaṃ caiva vyapohati
2.18.41
bṛhatkaṭphalādicūrṇaṃ śūlānilādiṣu
kaṭphalaṃ pauṣkaraṃ śṛṅgī mustā trikaṭukaṃ śaṭī
samastānyekaśo vā'pi sūkṣmacūrṇāni kārayet
2.18.42
ārdrakasvarasakṣaudrairlihyātkaphavināśanam
śūlānilārucicchardikāsaśvāsakṣayāpaham
2.18.43
dvitīyaṃ kaṭphalādicūrṇaṃ śvāsādiṣu
kaṭphalaṃ pauṣkaraṃ kṛṣṇā śṛṅgī ca madhunā saha
śvāsakāsajvaraharaḥ śreṣṭho lehaḥ kaphāntakṛt
2.18.44
śṛṅgyādicūrṇaṃ viṣācūrṇaṃ ca śiśoḥ kāsajvaracchardiṣu
śṛṅgī prativiṣā kṛṣṇā cūrṇitā madhunā lihet
śiśoḥ kāsajvaracchardiśāntyai vā kevalā viṣā
2.18.45
yavakṣārādicūrṇaṃ śiśoḥ kāse
yivakṣāraviṣāśṛṅgīmāgadhīpauṣkarodbhavam
cūrṇaṃ kṣaudrayutaṃ līḍhaṃpañcakāsāñjayecchiśoḥ
2.18.46
śuṇṭhyādicūrṇamāmātīsāre
śuṇṭhīprativiṣāhiṅgumustākuṭajacitrakaiḥ
cūrṇamuṣṇāmbunā pītamāmātīsāranāśanam
2.18.47
harītakyādicūrṇamāmātīsāre
harītakī prativiṣā sindhu sauvarcalaṃ vacā
hiṅgu ceti kṛtaṃ cūrṇaṃ pibeduṣṇena vāriṇā
2.18.47.p1
āmātīsāraśamanaṃ grāhi cāgniprabodhanam
laghugaṅgādharacūrṇaṃ pakvātisāre
2.18.48
mustamindrayavaṃ bilvaṃ lodhraṃ mocarasaṃ tathā
dhātakīṃ cūrṇayettakraguḍābhyāṃ pāyayetsudhīḥ
2.18.49
sarvātīsāraśamanaṃ niruṇaddhi pravāhikām
laghugaṅgādharaṃ nāma cūrṇaṃ saṃgrāhakaṃ param
2.18.50
bṛhadgaṅgādharacūrṇaṃ pravāhikādau
mustāralukaśuṇṭhībhirdhātakīlodhrabālakaiḥ
bilvamocarasābhyāṃ ca pāṭhendrayavavatsakaiḥ
2.18.51
āmrabījaṃ prativiṣā lajjāluriti cūrṇitam
kṣaudrataṇḍulapānīyaiḥ pītairyāti pravāhikā
2.18.52
sarvātisārā grahaṇī praśamaṃ yāti vegataḥ
vṛddhagaṅgādharaṃ cūrṇaṃ saridvegavibandhakam
2.18.53
ajamodādicūrṇamatīsāre
ajamodā mocarasaṃ saśṛṅgaveraṃ sadhātakīkusumam
godadhimanthitayuktaṃ gaṅgāmapi vāhinīṃ rundhyāt
2.18.54
maricādicūrṇaṃ grahaṇyādau
takreṇa yaḥ pibennityaṃ cūrṇaṃ maricasaṃbhavam
2.18.55
citrasauvarcalopetaṃ grahaṇī tasya naśyati
udaraplīhamandāgnigulmārśonāśanaṃ bhavet
2.18.56
kapitthāṣṭakaṃ cūrṇaṃ grahaṇyādau
aṣṭau bhāgāḥ kapitthasya ṣaḍbhāgā śarkarā matā
dāḍimaṃ tintiḍīkaṃ ca śrīphalaṃ dhātakī tathā
2.18.57
ajamodā ca pippalyaḥ pratyekaṃ syustribhāgikāḥ
maricaṃ jīrakaṃ dhānyaṃ granthikaṃ bālakaṃ tathā
2.18.58
sauvarcalaṃ yavānī ca cāturjātaṃ sacitrakam
nāgaraṃ caikabhāgāḥ syuḥ pratyekaṃ sūkṣmacūrṇitam
2.18.59
kapitthāṣṭakasaṃjñaṃ syāccūrṇametad galāmayān
atīsāraṃ kṣayaṃ gulmaṃ grahaṇīṃ ca vyapohati
2.18.60
laghudāḍimāṣṭakacūrṇamarucyādau kāsajvarādiṣu ca
dāḍimī dvipalā grāhyā khaṃḍā cāṣṭapalā'pi ca
trigaṃdhasya palaṃ caikaṃ trikaṭu syātpalatrayam
2.18.61
etadekīkṛtaṃ sarvaṃ cūrṇaṃ syāddāḍimāṣṭakam
rucikṛddīpanaṃ kaṃṭhyaṃ grāhi kāsajvarāpaham
2.18.62
bṛhaddāḍimāṣṭakacūrṇamatīsārādau
dāḍimasya palānyaṣṭau śarkarāyāḥ palāṣṭakam
pippalī pippalīmūlaṃ yavānī maricaṃ tathā
2.18.63
dhānyakaṃ jīrakaṃ śuṇṭhī pratyekaṃ palasammitam
karṣamātrā tugākṣīrītvakpatrailāśca keśaram
2.18.64
pratyekaṃ kolamātrāḥ syustaccūrṇaṃ dāḍimāṣṭakam
atīsāraṃ kṣayaṃ gulmaṃ grahaṇīṃ ca galagraham
mandāgniṃ pīnasaṃ kāsaṃ cūrṇametadvyapohati
2.18.65
pippalyādicūrṇaṃ vātagrahaṇyām
ipippalī bṛhatī vyāghrī yavakṣārakaliṅgakāḥ
citrakaṃ sārivā pāṭhā śaṭī lavaṇapañcakam
2.18.66
taccūrṇaṃ pāyayeddadhnā surayoṣṇāmbunā'pi vā
mārutagrahaṇīdoṣaśamanaṃ paramaṃ hitami
2.18.67
lavaṅgādicūrṇamarocakādau
lavaṅgaṃ śuddhakarpūramelātvaṅnāgakeśaram
jātīphalamuśīraṃ ca nāgaraṃ kṛṣṇajīrakam
2.18.68
kṛṣṇāgarustugākṣīrī māṃsī nīlotpalaṃkaṇā
candanaṃ tagaraṃ bālaṃ kaṅkolaṃceti cūrṇayet
2.18.69
samabhāgāni sarvāṇi sarvebhyo'ddhā sitā bhavet
lavaṅgādyamidaṃ cūrṇaṃ rājārhaṃ vahnidīpanam
2.18.70
rocanaṃ tarpaṇaṃ vṛṣyaṃ tridoṣaghnaṃ balapradam
hṛdrogaṃ kaṇṭharogaṃ ca kāsaṃ hikkāṃ ca pīnasam
2.18.71
yakṣmāṇaṃ tamakaṃ śvāsamatīsāramuraḥkṣatam
pramehārucigulmādīngrahaṇīmapi nāśayet
2.18.72
jātīphalādicūrṇaṃ grahaṇyādau
jātīphalalavaṅgailāpatratvaṅnāgakeśaraiḥ
2.18.73
karpūracandanatilaistvakkṣīrītagarāmalaiḥ
tālīsapippalīpathyāsthūlajīrakacitrakaiḥ
2.18.74
śuṇṭhīviḍaṅgamaricaiḥ samabhāgavicūrṇitaiḥ
yāvantyetāni sarvāṇi kuryādbhaṅgāṃ ca tāvatīm
2.18.75
sarvacūrṇasamā deyā śarkarā ca bhiṣagvaraiḥ
karṣamātraṃ tataḥ khādenmadhunā plāvitaṃ sudhīḥ
2.18.76
asya prabhāvād grahaṇīkāsaśvāsārucikṣayāḥ
vātaśleṣmapratiśyāyāḥ praśamaṃ yānti vegataḥ
2.18.77
mahākhāṇḍavacūrṇamarucyādau
maricaṃ nāgapuṣpāṇi tālīsaṃ lavaṇāni ca
pratyekamekabhāgāḥ syuḥ pippalīmūlacitrakaiḥ
2.18.78
tvakkaṇātintiḍīkaṃ ca jīrakaṃ ca dbibhāgikam
dhānyāmlavetasau viśvaṃ bhadrailā badarāṇi ca
2.18.79
ajamodā jaladharaḥ pratyekaṃ syustribhāgikāḥ
sarvauṣadhicaturthāṃśaṃ dāḍimasya phalaṃ bhavet
2.18.80
dravyebhyo nikhilebhyaśca sitā deyā'ddhamātrayā
mahākhāṇḍavasaṃjñaṃ syāccūrṇametatsurocanam
2.18.81
agnidīptikaraṃ hṛdyaṃ kāsātīsāranāśanam
hṛdrogakaṇṭhajaṭharamukharogapraṇāśanam
2.18.82
viṣūcikāṃ tathādhmānamarśogulmakṛmīnapi
chardiṃ pañcavidhāṃ śvāsaṃ cūrṇametadvyapohati
2.18.83
nārāyaṇacūrṇamudarādau
citrakaṃ triphalā vyoṣaṃ jīrakaṃ hapuṣā vacā
yavānī pippalīmūlaṃ śatapuṣpā'jagandhikā
2.18.84
ajamodā śaṭī dhānyaṃ viḍaṅgaṃ sthūlajīrakam
hemāhvā pauṣkaraṃ mūlaṃ kṣārau lavaṇapañcakam
2.18.85
kuṣṭhaṃ ceti samāṃśāni viśālā syād dvibhāgikā
trivṛttribhāgā vijñeyā dantyā bhāgatrayaṃ bhavet
2.18.86
caturbhāgā śātalā syātsarvāṇyekatra cūrṇayet
pācanasnehanādyaiśca snigdhakoṣṭhasya rogiṇaḥ
2.18.87
dadyāccūrṇaṃ virekāya sarvarogapraṇāśanam
hṛdroge pāṇḍuroge ca kāse śvāse bhagandare
2.18.88
mande'gnau ca jvare kuṣṭhe grahaṇyāṃ ca galagrahe
dadyādyuktānupānena tathādhmāne surādibhiḥ
2.18.89
gulme badaranīreṇa viḍbhede dadhimastunā
uṣṇāmbubhirajīrṇe ca vṛkṣāmlaiḥ parikarttiṣu
2.18.90
uṣṭrīdugdhenodareṣu tathā takreṇa vā gavām
prasannayā vātaroge dāḍimāmbhobhirarśasi
2.18.91
dvividhe ca viṣe dadyād ghṛtena viṣanāśanam
cūrṇaṃ nārāyaṇaṃ nāma duṣṭarogagaṇāpaham
2.18.92
hapuṣādyaṃ cūrṇamajīrṇodarādau
hapuṣā triphalā caiva trāyamāṇā ca pippalī
hemakṣīrī trivṛccaiva śātalā kaṭukā vacā
2.18.93
nīlinī saindhavaṃ kṛṣṇaṃ lavaṇaṃ ceti cūrṇayet
uṣṇodakena mūtreṇa dāḍimatriphalārasaiḥ
2.18.94
tathā māṃsarasenāpi yathāyogyaṃ pibennaraḥ
ajīrṇe plīhni gulmeṣu śophārśoviṣamāgniṣu
2.18.95
pañcasamacūrṇaṃ śūlādau
śuṇṭhī harītakī kṛṣṇā trivṛtsauvarcalaṃ tathā
samabhāgāni sarvāṇi sūkṣmacūrṇāni kārayet
2.18.96
jñeyaṃ pañca samaṃ cūrṇametacchūlaharaṃ param
ādhmānajaṭharārśoghnamāmavātaharaṃsmṛtam
2.18.97
nārācacūrṇamādhmānaśūlādau
karṣamātrā bhavetkṛṣṇā trivṛtā syātpalonmitā
khaṇḍātpalaṃ ca vijñeyaṃ cūrṇamekatra kārayet
2.18.98
karṣonmitaṃ lihedetatkṣaudreṇādhmānanāśanam
gāḍhaviṭkodarakaphānpittaśūlaṃ ca nāśayet
2.18.99
lavaṇatritayādyaṃ cūrṇaṃ yakṛtplīhādau
lavaṇatritayaṃ kṣārau śatapuṣpādvayaṃ vacā
ajamodā'jagandhā ca hapuṣā jīrakadvayam
2.18.100
maricaṃ pippalīmūlaṃ pippalī gajapippalī
hiṅgu ca hiṅgupatrī ca śaṭī pāṭhopakuñcikā
2.18.101
śuṇṭhīcitrakacavyāni viḍaṅgaṃ cāmlavetasam
dāḍimaṃ tintiḍīkaṃ ca trivad dantī śatāvarī
2.18.102
indravāruṇikā bhārṅgī devadāru yavānikā
kustumburustumburūṇi pauṣkaraṃ badarāṇi ca
2.18.103
śivā ceti samāṃśānāṃ cūrṇamekatra kārayet
bhāvayedārdrakarasairbījapūrarasaistathā
2.18.104
tatpibetsarpiṣā jīrṇamadyenoṣṇodakena vā
kolāmbhasā vā takreṇa dugdhenauṣṭreṇa mastunā
2.18.105
yakṛtplīhakaṭīśūlagudakukṣihṛdāmayān
arśoviṣṭambhamandāgnigulmaplīhodarāṇi ca
2.18.106
hikkādhmānaśvāsakāsāñjayedetānna saṃśayaḥ
etairevauṣadhaiḥ samyagghṛtaṃ vā sādhayedbhiṣak
2.18.107
tumburvādicūrṇaṃ śūlādau
tumburūṇi trilavaṇaṃ yavānī puṣkarāhvayam
2.18.108
yavakṣārābhayāhiṅguviḍaṅgāni samāni ca
trivṛt tribhāgā vijñeyā sūkṣmacūrṇāni kārayet
2.18.109
pibeduṣṇena toyena yavakvāthena vā pibet
jayetsarvāṇi śūlāni gulmādhmānodarāṇi ca
2.18.110
citrakādyaṃ cūrṇaṃ mandāgnyādau
citrako nāgaraṃ hiṅgu pippalī pippalījaṭā
cavyājamodāmaricaṃ pratyekaṃ karṣasammitam
2.18.111
svarjikā ca yavakṣāraḥ sindhu sauvarcalaṃ biḍam
sāmudrakaṃ romakaṃ ca kolamātrāṇi kārayet
2.18.112
ekīkṛtyākhilaṃ cūrṇaṃ bhāvayenmātuluṅgajaiḥ
rasairdāḍimajairvā'pi śoṣayedātapena ca
2.18.113
etaccūrṇaṃ jayed gulmaṃ grahaṇīmāmajāṃ rujam
agniṃ ca kurute dīptaṃ rucikṛtkaphanāśanam
2.18.114
vaḍavānalacūrṇaṃ mandāgnyādau
saindhavaṃ pippalīmūlaṃ pippalīcavya citrakam
śuṇṭhī harītakī ceti kramavṛddhāni cūrṇayet
2.18.114-2
vaḍavānalanāmaitaccūrṇaṃ syādagnidīpanam
2.18.115
ajamodādicūrṇamāmavātaśothādau
ajamodā viḍaṅgāni saindhavaṃ devadāru ca
citrakaḥ pippalīmūlaṃ śatapuṣpā ca pippalī
2.18.116
maricaṃ ceti karṣāṃśaṃ pratyekaṃ kārayed budhaḥ
karṣāstu pañca pathyāyā daśa syurvṛddhadārukāt
2.18.117
nāgarācca daśaiva syuḥ sarvāṇyekatra cūrṇayet
pibetkoṣṇajalenaiva cūrṇaṃ śvayathunāśanam
2.18.118
āmavātarujaṃ hanti sandhipīḍāṃ ca gṛdhrasīm
kaṭipṛṣṭhagudasthāṃ ca jaṅghayośca rujaṃ jayet
2.18.119
tūnīpratūnīviśvācīkaphavātāmayāñjayet
samena vā guḍenāsya vaṭakānkārayedbhiṣak
2.18.120
śuṇṭhyādicūrṇaṃ śvāsādau
śuṇṭhī sauvarcalaṃ hiṅgu dāḍimaṃ cāmlavetasam
cūrṇamuṣṇāmbunā peyaṃ śvāsahṛdrogaśāntaye
2.18.121
hiṅgvādicūrṇaṃ śūlādau
hiṅgu pāṭhā'bhayā dhānyaṃ dāḍimaṃ citrakaḥ śaṭī
2.18.122
ajamodā trikaṭukaṃ hapuṣā cāmlavetasam
ajagandhā tintiḍīkaṃ jīrakaṃ pauṣkaraṃ vacā
2.18.123
cavyaṃ kṣāradvayaṃ pañca lavaṇāni vicūrṇayet
prāgbhojanasya madhye vā cūrṇametatprayojayet
2.18.124
pibedvā jīrṇamadyena takreṇoṣṇodakena vā
gulme vātakaphodbhūte hṛdgrahe'ṣṭhīlikāsu ca
2.18.125
hṛdvastipārśvaśūleṣu śūle ca gudayonije
mūtrakṛcchre tathānāhe pāṇḍuroge'rucau tathā
2.18.126
hikkāyāṃ yakṛti plīhni kāse śvāse galagrahe
grahaṇyarśovikāreṣu cūrṇametatpraśasyate
2.18.127
bhāvitaṃ mātuluṅgasya bahuśaḥ svarasena vā
kuryācca guṭikā bahvyo vātaśleṣmāmayāpahāḥ
2.18.128
yavānīkhāṇḍavacūrṇamarocakādau
yavānī dāḍimaṃ śuṇṭhī tintiḍīkāmlavetasau
badarāmlaṃ ca kurvīta catuḥśāṇamitāni ca
2.18.129
sārdhadviśāṇaṃmaricaṃ pippalī daśaśāṇikā
tvaksauvarcaladhānyākaṃ jīrakaṃ dvidviśāṇakam
2.18.130
catuḥṣaṣṭimitaiḥ śāṇaiḥ śarkarāmatra yojayet
cūrṇitaṃ sarvamekatra yavānīkhāṇḍavābhidham
2.18.131
cūrṇaṃ jayetpāṇḍurogaṃ hṛdrogaṃ grahaṇīṃ jvaram
chardiśokātisārāṃśca plīhānāhavibandhatāḥ
aruciṃ śūlamandāgnimarśojihvāgalāmayān
2.18.132
tālīsādicūrṇamarocakādau
tālīsaṃ maricaṃ śuṇṭhī pippalī vaṃśarocanā
ekadvitricatuḥpañcakarṣairbhāgānprakalpayet
2.18.133
elātvacostu karṣārddhaṃ pratyekaṃ bhāgamācaret
dvātriṃśatkarṣatulitā pradeyā śarkarā budhaiḥ
2.18.134
tālīsādyamidaṃ cūrṇaṃ rocanaṃ pācanaṃ smṛtam
kāsaśvāsajvaraharaṃ chardyatīsāranāśanam
2.18.135
śoṣādhmānaharaṃ plīhāgrahaṇīpāṇḍurogajit
paktvā vā śarkarāṃ cūrṇaṃ kṣipetsyād guṭikā tataḥ
2.18.136
sitopalādicūrṇaṃ kāsakṣayapittadāhādau
sitopalā ṣoḍaśa syādaṣṭau syādveśarocanā
pippalī syāccatuṣkarṣā syādelā ca dvikārṣikī
2.18.137
ekaḥ karṣastvacaḥ kāryaścūrṇayetsarvamekataḥ
sitopalādikaṃ cūrṇaṃ madhusarpiryutaṃ lihet
2.18.138
śvāsakāsakṣayaharaṃ hastapādāṅgadāhajit
mandāgniṃ suptajihvatvaṃ pārśvaśūlamarocakam
jvaramūrdhvagataṃ raktaṃ pittamāśu vyapohati
2.18.139
lavaṇabhāskaracūrṇaṃ grahaṇīgulmādau
samudralavaṇaṃ kāryamaṣṭakarṣamitaṃ budhaiḥ
pañcasauvarcalaṃ grāhyaṃ biḍaṃ saindhavadhānyake
2.18.140
pippalī pippalīmūlaṃ kṛṣṇajīrakapatrakam
nāgakeśaratālīsamamlavetasakaṃ tathā
2.18.141
dvikarṣamātrāṇyetāni pratyekaṃ kārayed budhaḥ
maricaṃ jīrakaṃ viśvamekaikaṃ karṣamātrakam
2.18.142
dāḍimaṃsyāccatuṣkarṣaṃ tvagelā cārddhakārṣikī
etaccūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ lavaṇaṃ bhāskarābhidham
2.18.143
śāṇapramāṇaṃ deyaṃ tu mastutakrasurāsavaiḥ
vātaśleṣmabhavaṃ gulmaṃ plīhānamudaraṃ kṣayam
2.18.144
arśāṃsi grahaṇīṃ kuṣṭhaṃ vibandhaṃ ca bhagandaram
śophaṃ śūlaṃ śvāsakāsāvāmavātaṃ ca hṛdrujam
2.18.145
mandāgniṃ nāśayedetad dīpanaṃ pācanaṃ param
sarvalokahitārthāya bhāskareṇoditaṃ purā
2.18.146
elādicūrṇaṃ chardiroge
elāpriyaṅgumustāni kolamajjā ca pippalī
śrīcandanaṃ tathā lājā lavaṅgaṃ nāgakeśaram
2.18.147
etaccūrṇīkṛtaṃ sarvaṃ sitākṣaudrayutaṃ lihet
vātapittakaphodbhūtāṃ chardiṃ hantyativegataḥ
2.18.148
vyāghrīcūrṇamūrdhvavātamahāśvāsādau
vyiāghrījīrakadhātrīṇāṃ cūrṇaṃ madhuyutaṃlihet
ūrdhvavātamahāśvāsatamakairmucyate kṣaṇāt
2.18.149
pañcanimbacūrṇaṃ kuṣṭhādau
mūlaṃ patraṃ phalaṃ puṣpaṃ tvacaṃ nimbātsamāharet
sūkṣmacūrṇamidaṃkuryātpalaiḥ pañcadaśonmitaiḥ
2.18.150
lohabhasmaharītakyau cakramardakacitrakau
bhallātakaṃ biḍaṅgāni śarkarāmalakaṃ niśā
2.18.151
pippalī maricaṃ śuṇṭhī vākucī kṛtamālakaḥ
gokṣuraśca palonmānamekaikaṃ kārayed budhaḥ
2.18.152
sarvamekīkṛtaṃ cūrṇaṃ bhṛṅgarājena bhāvayet
aṣṭabhāgāvaśiṣṭena khadirāsanavāriṇā
2.18.153
bhāvayitvā ca saṃśuṣkaṃ karṣamātraṃ tataḥ pibet
khadirāsanatoyena sarpiṣā payasāthavā
2.18.154
māsena sarvakuṣṭhāni vinihanti rasāyanam
pañcanimbamidaṃ cūrṇaṃ sarvarogapraṇāśanam
2.18.155
śatāvarīcūrṇaṃ vājīkaraṇe
śatāvarī gokṣuraśca bījaṃ ca kapikacchujam
gāṅgerukī cātibalā bījamikṣurakodbhavam
2.18.156
cūrṇitaṃ sarvamekatra godugdhena pibenniśi
na tṛptiṃ yāti nārībhirnaraścūrṇaprabhāvataḥ
2.18.157
aśvagandhādicūrṇaṃ vājīkaraṇe
aśvagandhā daśapalā tanmātro vṛddhadārakaḥ
cūrṇīkṛtyobhayaṃ vidvānghṛtabhāṇḍe nidhāpayet
2.18.158
karṣaikaṃ payasā pītvā nārībhirnaiva tṛpyati
agatvā pramadāṃ bhūyādvalīpalitavarjitaḥ
2.18.158.p1
musalyādicūrṇaṃ klīvatāyām
musalīkandacūrṇaṃ tu guḍūcīsattvasaṃyutam
2.18.159
vānarīgokṣurābhyāṃ ca śālmalīśarkarāmalaiḥ
āloḍya ghṛtadugdhena pāyayetkāmavardhanam
2.18.160
navāyasacūrṇaṃ pāṇḍurogādau
citrakaṃ triphalā mustaṃ viḍaṅgaṃ tryūṣaṇāni ca
samabhāgāni kāryāṇi nava bhāgā hatāyasaḥ
2.18.161
etadekīkṛtaṃ cūrṇaṃ madhusarpiryutaṃ lihet
gomūtramathavā takramanupāne praśasyate
2.18.162
pāṇḍurogaṃ jayatyugraṃ hṛdrogaṃ ca bhagandaram
śothakuṣṭhodarārśāṃsi mandāgnimaruciṃ kṛmīn
2.18.163
ākārakarabhādicūrṇaṃ stambhane
ākārakarabhaḥ śuṇṭhī kaṅkolaṃ kuṅkumaṃ kaṇā
jātīphalaṃ lavaṅgaṃ ca candanaṃ ceti kārṣikān
2.18.164
cūrṇāni mānataḥ kuryādahiphenaṃ palonmitaṃ
sarvamekīkṛtaṃ cūrṇaṃ māṣaikaṃ madhunā lihet
2.18.165
śukrastambhakaraṃ cūrṇaṃ puṃsāmānandakārakam
nārīṇāṃ prītijananaṃ seveta niśi kāmukaḥ
2.18.166
bakulatvakcūrṇaṃ dantadārḍhye
bakulatvagbhavaṃ cūrṇaṃ gharṣayeddantapaṅktiṣu
vajrādapi dṛḍhībhūtā dantāḥ syuścapalā dhruvam
2.18.166.p1
iti śrīśārṅgadharasaṃhitāyāṃ madhyakhaṇḍe cūrṇakalpanānāma paṣṭho'dhyāyaḥ
Commentaries (2)
- Dīpikā — Āḍhamalla, Sanskrit
- Gūḍhārthadīpikā — Kāśīrāma 1500, Sanskrit
Linked texts (8)
- Sahasrayoga — Sanskrit
- Jvaratimirabhāskara (Cāmuṇḍa Kāyastha) — Cāmuṇḍa Kāyastha 1598, Sanskrit
- Cikitsāsārasaṅgraha (Vaṅgasena) — Vaṅgasena, Sanskrit
- Gadanigraha — Soḍhala, Sanskrit
- Āyurvedasaukhya — Ṭoḍaramalla 1565, Sanskrit
- Siddhisāra — Sanskrit
- Vaidyakasāroddhāra — Brajanāthaśarman, Sanskrit
- Siddhasāra — Ravigupta, Sanskrit