Cikitsasarasangraha (Vangasena) 100.1

100.1

iti vaṅgasena saṅkalita dravya gaṇādhikāra samāpta
atha saṃśodhanasaṃśamanarasadravyādīnāṃ
vargādhikāramāha
madana-kuṭaja jīmūtekṣvākudhāmārgavalodhra-kṛtavedhana-sarṣapaviḍaṅga-pippalī karañjaprapunnāṭakovidārapīlukarkūranatakaṭumbharāriṣṭāśvagandhājagandhāvidulabandhujīvakā śvetā śatapuṣpāvimbīkacairvārukacitrā cetyūrdhvabhāgaharāṇīti | tatra kovidārapūrvāṇāṃ
phalāni kovidārādīnā mūlāni | tivṛcchyāmādantīdravantīsaptalāśaṅkhinīviṣāṇikāgavākṣīchāgalāntrīsuhīsuvarṇakṣīrīcitrakakiṇihīkuśakāśatilvaka-kampillakacampaka ramyakapāṭalāpūgaharītakyāmalakavibhītakanīlinīcaturaṅgulapūtīkāragvadhamahāvṛkṣasaptacchadārkajyotiṣmatī cetyadhobhāgaharāṇi
tatra tilvakapūrvāṇāṃ mūlāni tilvakādīnāṃ pāṭalāntānāṃ
tvacaḥ | kampillakaphalaraja iti | pūgādīnāmeraṇḍāntānāṃ
phalāni | pūtīkāragvadhayoḥ patrāṇi | śeṣāṇāṃ kṣīrāṇīti
kośātakīsaptalāśaṅkhinīdevadālīkāravellikā cetyubhayato
bhāgaharāṇi eṣā svarasā iti | pippalīviḍaṅgāpāmārgaśigruśirīṣa-siddhārthaka maricakaravīrabimbīgirikarṇikākiṇihauvacā-jyotiṣmatī-karañjārkailarkalasunātiviṣā-śṛṅgaveratālī
śatamūla-suramārjakeṅgudomeṣa-śṛṅgī mātuluṅgīsuruṅgī pīlujātīsālatālamadhūkalākṣāhiṅgalavaṇagadyagośakṛdrasamūtrāṇi ceti
śirovirecanāni | tatra karavīrapūrvāṇa phalāni karavīrādīnāmarkārantānā mūlāni tālīsapūrvāṇā kandāḥ | tālīsādīnāmarjakāntānā patrāṇi | iṅgudīmeṣaśṛṅgyostvak mātaluṅgīmuruṅgīpīlujātīnā puṣpāṇi | sālatālamadhūkānā
sārāḥ | lākṣāhiṅguniryyāsau | lavaṇāni pārthivaviśeṣāḥ
madyamāsavatayogāḥ | gośakṛdrasamūce malāditi
saśamanāni ata ūrddhaṃ vakṣyāma
tatra bhadradārukuṣṭhaharidrā varuṇameṣaśṛṅgībalātibalātagarārttagalakacchurāśallakīkuverākṣīvīratarusahacarāgnimantha-vatsādanīśvadaṃṣṭrāśmabhedakālakārkaśatavārī punarnavāvasukavasirakarvūrabhārgīkārpāsīvṛścikālīpattūravadarayavakolakulatthaprabhṛtīni vidārigandhādiśca dve cādye pañcamūlyau samāsena vātasaṃśamano
vargaḥ | candanakucandanahrīverośīramañjiṣṭhāpayasyāvidārīśatāvarīgundrāśaivālakahlārakokanadotpalakadalīdūrvāprabhṛtīni kākolyādiḥ sārivādirnyagrodhādirutpalādistṛṇapañcamūlamiti
samāsena pittasaṃśamano vargaḥ | kālīyakāgurutailaparṇīkuṣṭhaharidrāśītaśivaśatapuṣpāsaralarāstrāprakīryyodakīryyeṅgudīsumanaḥ
kākādanīlāṅgalakīhastikarṇamuñjātatālalāmajjaka-prabhṛtīni
vallīkaṇṭakapañcamūlau pippalyādirbṛhatyādirvacādirmuṣkakādiḥ
surasādirāragvadhādiriti samāsena śleṣmasaṃśamano vargaḥ
kākolyādiḥ kṣīraghṛtavasāmajjāśāliṣaṣṭikayavagodhūmamāṣaśṛṅgāṭaka-kaśerukatrapusairvārukālābukālindaka-karkārukakatakodyālukapriyāla-puṣkara bījakāśmaryyamadhūkadrākṣākharjūratālanā rikelekṣuvikāra-balāti-balātmaguptāvidārīpayasyāgokṣuraka-kṣīrakakṣīramauraṭamadhūlikākūṣmāṇḍakaprabhṛtīni samāsena madhurovargaḥ
dāḍimāmalakamātuluṅgāmnātakakapitthakaramardavadarakolaprācīnāmalakatintir̤īkakośāmrabhavyapārāvatavetraphalalakucāmlavetasadantaśaṭhadadhitakrasurāśukta-sauvīrakatuṣodaka-dhānyāmlaprabhṛtīni samāsenāmlo vargaḥ
saindhavasauvarcalaviḍapākyaromakasāmudrakapaktrimayavakṣāroṣarasuvarcikāprabhṛtīni samāsena
lavaṇo vargaḥ
pippalyādi surasādirmaidhuśigrumūlalasunasupuṅgaśītaśiva-kuṣṭhadevadāruhareṇukāvalgujaphala-caṇḍāguggulumustālāṅgūlakīśukanāśāpīluprabhṛtīni śālasārādiñca prāyaśaḥ kaṭuko
varga
āragvadhādirguḍūcyādirmaṇḍūkaparṇīvetrakarīraha ridrādvayendrayavavaruṇasvādukaṇṭakasaptaparṇabṛhatīdvaya śaṅkhinī dravantītrivṛtkṛtavedhanakakorṭakakāravellakavārttākakarīrakaravīrasumanaḥśaṅkhapuṣpyapāmārgatrāyamāṇā'śoka rohiṇīvaijayantīpunarnavāhvasiktālījyotiṣmatīprabhṛtīni samāsena tiktako vargaḥ
nyagrodhrādirambaṣṭhādiḥ
priyaṅgvādilodhādistriphalā śallakījambvāmrāsthitinyukādīni katakaśākaphalapāṣāṇabhedakavanaspatiphalāni āmalakyādiḥ śālasārādiñca prāyaśaḥ kovidārakuruvakajīvantīcillīpālaṅkīsuniṣaṇṇaprabhṛtīni nīvāracaṇakādayo mugādayaśca samāsena kaṣāyo vargaḥ
pippalīpippalīmūlacavyacitraka-śṛṅgaverāmlavetamamaricājamodā-bhallāta-kāsthihiṅguniryyāsā iti daśemāni dīpanīyo vargaḥ
atha ṛtucaryādhikāramāha
bhūvāṣpānmeghaniḥsyandātpākādamlājjalasya ca
varṣāsvagnibale kṣīṇe kupyanti pavanādayaḥ