Pramāṇa · Search · About · API

Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 16

Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 16

Language
Sanskrit

Contents

16.0.1

vā. sū. 26 a. | śālaparṇīnāmakṣupe | bhā. pū.
1bha.
guhāśayaḥ | puṃ | guhāśayasragamāce | siṃhavyāghravṛkatara kṣadvīpamṛgamārjāra śagālaśvagīrvākakaprabhṛtiyu
tanmāṃsaguṇāḥ—madhuraṃ guru snigdhaṃ balyaṃ vātaghnamṛṣṇavīryyaṃ naitrāṃrśasāṃ hitam | su. sū. 46 tha. | “siṃhavyāghravṛ kaṛkṣatarakṣudvī pinastathā| babhrujambūka mārj‍jārau
ityādyāḥ surguhāśayāḥ ||” bhā. | vanasūścike | saptaparṇavṛkṣe | cakravāke | vai, nigha. | vyāghre | rā. ni.
va. 16 | tri | guhāśāyini
guhinam | klī | vane | ś. ra.
guhilam | klī | ghane | uṇā.
guheraḥ | puṃ | lauhakāre | uṇā.
guhyam | klī, puṃ | kamaṭhe | me. | pāyau | bhage
trikā. | liṅge | ama.
guhyāddopakaḥ | puṃ | khadyote | śa. ca.
guhyānibydaḥ | puṃ | mūtra | rā. ni. va. 18
guhyapalaḥ (puṣpaḥ) | puṃ | aśvatthavṛkṣe | rā. ni.
va. 11
guhyarogaḥ | puṃ | śukadoṣāhaparanāmasu upadaṃśāditayorviṃśatividharīgeṣu | tatra upadaṃśāḥ pañca
sarṣapikādaya aṣṭādaśa | See śūkadoṣaḥ | nidānam—“strīṣvavāyaniṣṭattasya sahasā bhajatī'thavā
doṣābhyuṣitasaṅgīrṇamalināturajaḥpathām | anyayoninivṛcchattomagagyāṃ navasūtikāṃ | dūṣitaṃ spṛśatastrīṇaṃ ratānteṣvapi naiva vā | vivaīyiṣayā tīkṣṇān
pralepādīn prayacchataḥ | sṛṣṭiklanakhauṣṭhairdvāviṣavacchukaghātanaiḥ | veganigrahadīrghārttikharasparśavighaṭṭanaiḥ
dīṣā duṣṭā gatā guhyaṃ vadhorviṃśatināmayān
janayantyupadaṃśādīn ||” vā. u. 33 a.
guhyavaujaḥ | puṃ, klī | bhallāṣe | gaṅgākuruṇaviśeṣe
rā. ni. va. 8 | vṛkṣamāce | vai. nigha.
gūḥ | puṃ | viṣṭhāyām
gūḍham | klī | guhye | me. | tri | saṃvṛte | bhrama.

16.0.2

gūr̤hakāmī (in) | puṃ | kāke | vai. nigha.
gūr̤hagarbhakaḥ | puṃ | garbhanarogaviśeṣe | vai. nigha.
gūr̤hanor̤aḥ | puṃ | khañjarīṭapakṣiṇi | śa. mā.
gūr̤hapalaḥ (lā) | puṃ, strī | akṣolavṛkṣe | kararī
vṛkṣe | rā. ni. va. 8
gūr̤hapathaḥ | puṃ | antarātmani | he. ca.
gūr̤hapāt (dḥ) | puṃ | sarpe | cama. | śa. ra.
kacchape | vai. nigha.
gūr̤hapuṣpaḥ (kaḥ) | puṃ | bakulavṛkṣe | rā. ni. va. 10
gūr̤haphalaḥ | puṃ | vadaravṛkṣe | rā.
gūr̤haphalā | strī | gṛdhranakhyām | chur̤ukaum̐unī,
kāliprāṃkur̤ā | vai. nigha.
gūr̤hamañjikā | strī | bhaṅgīlavṛkṣe | “bhaṅgīli
gūḍhamañjikā |” rā. ni. va. 23
gūr̤hamaithunaḥ | puṃ | kāke | trikā.
gūr̤havarcāḥ | puṃ | bheke | trikā.
gūr̤havajjikā (llī) | strī | aṅgīlavṛkṣe | rā.
ni. va. 23
gūr̤hāṅgaḥ | puṃ | kacchape | rā. ni. va. 16 | upaskhe
vai. nigha.
gūr̤hāṅghriḥ | puṃ | sarpe | rā. ni. va. 16
gūtham | klī | viṣṭhāyām | ama.
śa. ca.
gūthalaktaḥ | puṃ | pakṣiviśeṣe | gṛdhraśauṇika
śa. ca.
gūnaḥ | tri | kṣatapurīṣotsarge | ama.
gūvākaḥ | puṃ | guvāke | śa. ra.
gūṣaṇā | strī | mayūrapicchacandrake | śa. ca.
gṛñjana(ka)m | klī | raktamūlakaviśeṣe | jhāṃla
śaṃga | hiṃ gājara | maṃ seṭīmula | kāṃ cakhirkayamūlaṃgi | tatparyyāyaḥ,—śikhālaṃ, yavaneṣṭaṃ,
vattūṃ laṃ, granthimūlaṃ, śikhākandaṃ, kandaṃ, bhikṣīramodakaṃ | guṇāḥ—kaṭūṣṇaṃ kaphavātaghnaṃ rucyaṃ
dīpanaṃ hṛdyaṃ durgandhagulmaghnañca | rā. ni. va. 7
viṣadigdhapakṣīrmasi | me. | vā. ci. 4a. | (kam)
harotakībhede | vā. ci. 9a. “yūṣaṃ gṛñjanakāsya
vā |” puṃ | Garlic. rasīne | raktasīne | lāṃla

16.0.3

raśuna | hiṃ lasaṇa | rā. ni. va. 7 | guṇāḥ—iyoraiva
uṣṇakaṭupicchilasnigdhagurusvāitiktabalyavarṇyaṃ medhāsvaravarṇya cakṣurmaṃgrāhisambhāvanaralaṃ tīkṣṇalaṃ hṛdromanīrṇajvarakukṣiśūlaviṣasugulmārucibhṛjaṅgaṣkṛtvalaṃ dharmaḥ
kuṣṭhavāsakramikapharītaghnatvacca | rā. ni. va. 7
raktaśigrau | gandhāyām | vai. nigha.
gṛñjaraḥ | puṃ | gārjare | gām̐jara | vai. nigha.
gṛñjīvakaḥ (raḥ) | puṃ | mahāśālau | bar̤a
śaṃgona | he. ca.
gṛdhuḥ | puṃ | apāne | uṇā.
gṛdhraḥ | puṃ | paciviśeṣe | śakuni, gṛdhinī
rā. ni. va. 16 | prasaṅgacargīṇaḥ kākasamaguṇaśca
su. sū. 46 ca. | tri | lobhayukte | trikā.
gṛdhranakho | strī | kaṇṭakapālīvṛkṣe | gur̤akaum̐unī, kelakar̤ā | naiṃ gidagīrucedu | ra. mā.
kīlibṛcce | kulagām̐r̤a | trikā. | vai. nigha. 2bha,
vā. vyā. ci. sahasrākṣādau | nakhīnāmagandhadravye
vai. nigha.
gṛdhranakhaudvayam | klī | śvetalohitapuṣpabhedāt
ahiṃsrāiye, kālīyakadvaye | śveta rakta kelakar̤ā, gur̤ukaum̐unī | “dve gṛdhranakhyau rājñā ca |”
ci. yī. ca. da. vā. vyā. vājigandhādikaṣāye
badarīvṛkṣe, badarī vanabadarī ceti | trikā.
vai. nigha. 2bha, jva. ci. daśamūlādikaṣāye
gṛdhrapatrā | strī | dhūmapatrā-nāmannakṣacūpe | rā.
ni va. 5
gṛdhrapurīṣaḥ
gṛdhramalaḥ
gṛdhrasī
gṛdhrākāraḥ
gṛdhrāyau
gṛṣṭiḥ (ṣṭikā)
gṛṣṭikṣīram
gṛham
gṛhakacchapaḥ
gṛhakanyā
gṛhakapotaḥ (kaḥ)
gṛhakarttā
gṛhakārī (in)
gṛhakukkuṭaḥ
gṛhakuliṅgaḥ
gṛhakūlakaḥ
gṛhagodhā (dhikā)
gṛhacaṭakaḥ
gṛhacūllimṛt
gṛhacchau
gṛhattaṭo
gṛhadrumaḥ
gṛhadhūmaḥ
gṛhadhūmādyatailam
gṛhanāśanaḥ
gṛhanīr̤aḥ
gṛhapālaḥ
gṛhaputikā
gṛhapūlikā

16.0.4

gṛhabalipriyaḥ
gṛhabalibhuk
gṛhamaṇiḥ
gṛhamācikā
gṛhamṛgaḥ
gṛhavārikā
gṛhaśāyī (in)
gṛhastambham
gṛhāpikā
gṛhāmbu (mla)
gṛhā(ho)likā
gṛhāśayā
gṛhāśī (n)
gṛhāśmā
gṛhiṇau
gṛhyam
gṛhyakaḥ
geṇḍuḥ (kaḥ)
geyapriyaḥ
gehadhūmaḥ
gehapakṣī
gairika(reya)m
gairikacchaḥ
gairo
gaireyam
goḥ
gokaṇṭaḥ(kaḥ)
gokaṇṭo
gokarṇaḥ
gokarṇā
gokarṇikā (rṇī)
gokirā(ro)ṭikā(ṭī)
goki(kī)laḥ
gokulikaḥ
gokṛtam
gokharau (khuraḥ)
strī
gogṛṣṭiḥ
godhanthiḥ
goghṛtam
gocandanā
gocaravibhramaḥ
gocarmma
gocarmmakaṇṭakaḥ
gocāraḍālau
gocchagalaḥ
gocchālaḥ
gocchālā
gojalam
gozā
gojāgarikaḥ
gojāparṇī
gojiḥ (jo) (jikā)
gojikāṇaḥ
gojihvā
gojihvikā
goḍuṃḥ
goḍḍambau
gor̤avāstukaḥ
goḍumbaḥ
goḍumbā (mbikā)
goṇamañjarī
goṇā
goṇau
goṇḍaḥ
gautoryyakaḥ (cche daḥ
gotailam
gotram
gotvadrumaḥ (putryaḥ, kaḥ) (viṭapo) (vṛkṣaḥ)
gotvabhṛt
gotvehastaḥ
gotreṣṭam
godaḥ
godadhi
godantam
godantā
godāvarau
godugdham
godugdhadā
godugdhā
godbhavaḥ
godhajaḥ
godhanaḥ
godhanā
godhā
godhākārā
godhākhyaḥ
godhāṅgiḥ
godhāpadikā(dau)
godhāmāṃsam | klī | godhāyā māṃse | gom̐māṃṭapera māṃsa | See godhā
godhāvatī | strī | vaṭapattīnāmapāṣāṇabhedaviśeṣe | vai. nigha. | godhāpadyām | gauśrāṭane
ca. da.
godhāvaṅgo | strī | haṃsapadīpatāyām | pa. su.
godhāsutaḥ | puṃ | gaudherake | artha catuṣpāt
vā. u. 36a.
godhāskandaḥ (ndaḥ) | puṃ | arimedavṛkṣe
viṭkhadira | rā. ni. va. 8
godhiḥ | puṃ | lalāṭe | rā. ni. va. 18 | godhāyām | śa. ra.
godhikā | strī | godhāyām | ama.
godhikātmajaḥ (sutaḥ) | puṃ | godhāśiśubadākārakīṭara khakhyalagīdhāyām | sā. su.

16.0.5

godhikāsūdanaḥ | puṃ | gaudherake | jalagām̐dhā
vai. nigha.
godhinī | strī | cavikānāmalahṛttām | rā.
ni. va. 4
Common wheat, svanāmakhyātaśūkadhānye
gemam̐ | hiṃgaiṃ'ṅga | taiṃ godhumatu | tatparyyāyaḥ, —
sumanaḥ (ṇaḥ), godhūmaḥ (mṛ.) bahudugdhaḥ, anūpaḥ,
mlecchabhojanaḥ nistuṣacīraḥ, rasālaḥ, sumanāḥ
sa vidhā—mahāgodhūma- madhūlī - niḥśūkabhedena
"mahāgodhūma ityākhyaḥ paścāt śākabhāgataḥ | madhūlī
tu tataḥ kiṃcidalpā sā madhyadeśajā | niḥśūko
dīrghagodhūmaḥ kvacinnandīmukhābhidhaḥ ||" madhūlī
śītalā snigdhā pittaghnī madhurā laghuḥ | śuklā
vṛddhadhī pathyā tadvannandīmukhaḥ smṛtaḥ ||” bhā. pū. 1bha.
dhānyava. | guṇāḥ-vṛṣyaḥ śīto guruḥ snigdhaḥ
jīvanaḥ vātapittaghnaḥ sandhānakārī madhuraḥ sthairyyakṛt
saraśca | vā. sū. | madhurī guru-viṣṭambhī vṛṣyo
balyo'tha vṛṃhaṇaḥ | īṣatkaṣāyamadhurī gīdhamaḥ svāduśītalaḥ | jīvanī vṛṃhaṇī vṛṣyaḥ snigdhasthairyyakaro
guruḥ || ca. sū. 27 a. | piṣṭadāilakṛt kṣībhāsajanakā rucikāraka | rā. ni. va. 16 | tallābhikaguṇāḥ—“sandīpanaṃ śūlaharaṃ rucimradaṃ godhūmajātam̐
kathitaṃ kaṣāyaṃ | rundopanaṃ svāñjaraṇaṃ kaphaghnaṃ
samīradīpaṃ harate tato'pi | pītaṃ jarayate cāmaṃ
vācyādānnaśamapāpahaṃ | sadya tṛt kuṣṭhakaṇḍūghna
tailayuktaṃ samīrajit ||” avi. 11 a.
godhūmakaḥ | puṃ | rājimatsarpaviśeṣe | su. kalpa.
4a. | See sarpaḥ
godhūmacūrṇam | klī | cūrṇīkṛtagodhūme | mayadā
godhūmagodhūm
godhūmajaḥ | puṃ | tavacīre | vai. nigha.
godhūmaphalam | klī | godhūma | vai. nigha.
godhūmamaṇḍaḥ | puṃ, klī | godhūmakṛtamaṇḍe

16.0.6

gemera maṃḍa | guṇāḥ- “tadvadgodhūmasambhūtaṃ madhuraṃ
pittavāraṇam |” bhavi. 12 a.
godhūmasambhavam | klī | sauvorakāñjike | rā.
ni. va. 15
godhūmasāraḥ | puṃ | godhūmasambandha-sārabhāge
gemera pām̐lo | tanniṣkāśanavidhiryathā- “nistuṣagodhūmamudrakhale kaṇḍayitvā ṣoḍaśaśirairjalairha t
bhājane rātrau sthāpayet, prabhāte uparasthaṃ
jalaṃ krameṇa tyaktvā, nīcasthaṃ sāraṃ raudrena śoṣayet
pākarāja.
godhūmasauvoram | klī | godhūmajātakāñjike
vai. nigha.
godhūmacorikā | strī | godhūmapāyase
jakhira pāṃyasa | guṇāḥ- “godhūmapāyaso balyaḥ
kaphamedakarī guruḥ | śītalaḥ pittaśamano vātahṛcchūkravardhanaḥ ||” vaidyakam
godhūmādyaghṛtam | klī | rasāyanādhikāre
ghṛtaṃ 4 pra. dugdhaṃ 16 śa. kāthārthaṃ- godhūmaḥ 100
pa. vāri 32 pra. śe. 8 śa. | kalqārtha-godhūmaḥ
mugdhāphalaṃ (abhāve tālamastakaṃ) māṣakalāyaḥ drākṣā
parūṣaphalaṃ kākolī kṣīrakākolī jīvantī śatamūlī aśvagandhā piṇḍīkharjūraṃ madhūkaphalaṃ (maum̐la)
cikaṭu śarkarā bhallātakaṃ (abhāve raktacandanaṃ)
āmalaggaphālaṃ mūlaṃ vā (ālāṃkūśī) 5palaṃ prati
śro0 to. 4

16.0.p1

2.| pracepadravyaṃ-guḍatvak elā
vippalī dhānyakaṃ karpūraṃ nāgakesaraṃ eṣāṃ prati
10||01/0 to. śarkarā 8 pa. madhu 8 pa. icchakāṅgrena
āloḍayet | māvā 1-2 pa. ca. da.
godhūmikā (mī) | strī | gaulīmikāyām
rā. ni. va. 5
godhūliḥ (lī) | strī | sūryāstavelāyām
godherakaḥ | puṃ | gaudhirake | vai. ca. | sarpo
godherakī nāma godhākhvaḥ syāccatuṣpadaḥ | kṛṣṇasarpeṇa
tulyaḥ svāṅgānā surbhiśrajātayaḥ || cara.
gonandī | strī | sārasapakṣiṇi | hārā
gonardam | klī | kaivarttamustake | me. | paripellatṛṇe | rā. ni. va. 8 | puṃ | tannāmakapakṣiṇi
me. | ca. sū. 27 a
gonār̤ocaḥ | puṃ | cacuśāke
gonāthaḥ | puṃ | vṛṣe | rā.
gona(nā)saḥ | puṃ, klī | vaikrāntamaṇau | rā.
ni. va. 13 | tannāmakasarpe | makhakhobor̤e
bor̤ā sāṃpa, machanī bor̤ā | vikramādityaḥ
tatparyyāyaḥ, -tinitusaḥ (ka.), gonāsaḥ, ghonasaḥ

16.0.p2

he.), makhakhauboḍuḥ (kai.), voḍuḥ (śabdara.

16.23.1

makhalisarpa | gothūrā sāṃpa | iti kecit
gonaso | stro | madhauṣadhiviśeṣe | tadākṛtilakṣaṇaṃ yathā, -dviparttinīṃ mūlabhavāmaruṇāṃ kṛṣṇa
makhalāṃ | hāradrimātāṃ jānīyāt gonasīṃ gonasā
kṛttim | sā tu ambudā same deśe bahulaṃ dṛśyate
suśru. | See oṣadhiḥ
goniṣyandaḥ (noraṃ) | puṃ, klī | gomūtre | rā.
ni. va. 15
gopaḥ (kaḥ) | puṃ | vaśindravyabhede, raktabole
ama. | śārivāyām | vai. nigha. | sārajavagauṃdhauṣadhaṃ
narasāri | nirbhrāṇala | śa. ra. | ci. | upakārake
śa. ca.
gopakanyā | strī | kāṣṭhasārivāyām | rā. ni.
va. 12 | śve taśārivāyām | bhā. pū. 1bha. | vā. u.
37a., ci. 2a.
gopakarkaṭikā | strī | gopālakarkaṭolatāyām | kūndruka, mām̐ṭhakam̐ kūr̤a | rā. ni. va. 3
gopakoliḥ | puṃ | karkandhau | śmaṃśokūla
"gopakoli gokṣaghaṇṭā vadaraṃ vadarītyapi |”
dravyābhi.
gopaghaṇṭā | strī | gopaghaṇṭāśām | vai. nigha.
gopaghāto | strī | vikaṅkatavṛkṣe | ittikīlina
nāma vadarīviśeṣe | rā.
gopaghoṭṭā (ghiṭakā) | strī | vikaṅkatavṛce
raiheṃcī gām̐cha | rā. ni. va. 9 | karkocyām
śmaṃśokūla | jāṃmaṭakolī | śa. ra. su. sū. 38a.
pūjarbhade | su. ci. 8a.
gopatiḥ | puṃ | ṛṣabhakauṣadhau | rā. ni. va. 5
vṛṣe | me.
gopadalaḥ | puṃ | guvākavṛkṣe | trikā.
gopanam | klī | tejapatve | yakṣiparṇa | vai. nigha.
gopapatnī | strī | śārivāyām
gopavadhūḥ | strī | śārivāyām, kṛṣṇaśārivāyām | bhā. pū. 1bha.
gopabhadram | strī | śālūke | śa. ca.
gopabhadrā (drikā) | strī | gāmārīvṛkṣe
gām̐bhāra gām̐cha | pa. su.
gopayaḥ (s) | klī | godugdhe
goparasaḥ | puṃ | vīje | niśādala | śa. ra.

16.23.2

gopavalliḥ (llo) | strī | mūrvīlatām | dhananvāyām | anaṅgubhūna | pa. su. | śyāmālatāyām
rā. ni. va. 11
gopasutā | strī | sārivāyām | vā. sū. 15a.
gopā (po) | strī | śyāmālatāyām | bhaiṣa.
kuṭha. ci. mahāmañjātamaṇḍū | anantāyām | pa. su.
kāṣṭhaśārivāyām | rā. ni. va. 12
gopāṅganā | strī | śve taśārivāyām
gopānītum | klī | gomūtre | vai. nigha.
gopālakarkaṭikā (ṭo) | strī | svanāmakhyāta rakhakarkaṭīlanāyāṃ | kūndakakī, (kehnar̤ā
hiṃgai gośmā, goyālakaॉkar̤ī | tatparyyāyaḥ, -
vanyā, gopakarkaṭikā, chudrakarkaṭikā, kṣudraphalā,
gopālī, kṣudracirbhiṭā | guṇāḥ-śītalā madhurā
pittaghnī mūtrakṛcchrāśmarīmehadāhaśothaghnī ca | rā.
ni. va. 3
gopālapa(pu)likā | strī | cirbhiṭāyām
"gopālapalrikāmūlam |” vai. nigha. 2bha. viṣamajva. ci.
gopālikā | strī | indragopakīṭabhede | he. ca.
śārivāthām
gopālī | strī | gorakṣīnāmasamucchape | gām̐rakṣaṭhām̐kuraṇa| rā. ni. va. 5| gopālakakrāṃtaulatāyām| rā. ni. va. 3
gopikā| strī| śyāmākalatāyām| vai. nigha.
gopittam| klī| gorīcanāyām| pa. su.
gopittajā| strī| gorīcanāyām| vai. nigha.
gopino| strī| śyāmālatāyām| śna. jña.
gopocandanam| klo| saurāṣṭrammṛttikāyām
śubhamṛttikāyām| vai. nigha.
gopojalaḥ| puṃ| guñjāvikāre rasaḥ| “jepālādī dviko gandhaḥ śuṣḍhīmaricacitrakaṃ| ekaḥ
sataḥ sasībhāgyaḥ gopījala iti smṛtaḥ||” ra.sā.saṃ.
gopībhadrā| strī| śārivāthām
gopovallabhaḥ| puṃ| palāśe| panāṃ| pa. su.
gopucchaḥ| pu| vānaraviśeṣe| gavāṃ lāṅgale
vai. nigha.| hārabhede
gopuṭaḥ| puṃ| vṛddhamustāyām| vai. nigha.
gopuṭā (ṭo)| strī| sthūlailāyām| bar̤a

16.23.3

elām̐ca| rā. ni. va. 6
gopuram| klo| kaivarttamustake| me.
gopurakaḥ| puṃ| kundurau| kundūrukaṭhṭhāne
rā. ni. va. 12
gopurīṣam| klī| gomaye| rā. ni. va. 15
gopuṣṭam| klo| paścipeṣataṇe| rā. ni. va. 8
gopriyam| klo| palāśai| pośāla thar̤a
vai. nigha.| puṃ| vṛṣe
goprerakaḥ| puṃ| pakṣiviśeṣe| kākhaṭa iti
mahārāṣṭre| vai. nigha.
gophaṇā| strī| yantrabhede, phiṃṅgā iti loke,
yathā pāṣāṇagur̤ikā dūre cipyante| tadākāre
cibukanāsīṣṭhādigata traṇavandhanaviśeṣe | su. sū.
18 a.| ci. 25.| vā. ci. 9 a.| “pāṣāṇagur̤ikotkṣepakāriṇau gophaṇā viduḥ|” iti
gobandhanā (nā)| strī| govallām, potavṛkṣadvayoritthakhyāyām| ḍānakūnī| ra. mā.
gobandhaḥ| puṃ| śvetaśālamalī| vai. nigha.
gobāladhī| strī| camarīmṛgī| vai. nigha.
gobhakṣoraḥ| puṃ| jalakukuḍaapaciṇi| trikā.
gobhirāmā| strī| rāmataruṇyām| hai. nigha.
gobho| strī| gojihvāyām| vai. nigha.
gomatam| klo| raktavījeṃ| vai. nigha.
gomatallikā| strī| suśīlāyāṃ gavi, goṣṭheṣṭhai
halā.
gomatī| strī| gorocanāyām| vai. nigha.
kanakatelaṃ| khanāmakhyāta nadībhede
gomatsyaḥ| puṃ| nādeṃyīmīne| See matsyaḥ
gomantaḥ| puṃ| parvatabhede| jaṃ
gomandaraḥ| puṃ| pāribhadrajātīya-vṛkṣabhede
gomayaḥ| puṃ, klo| goṣakṛt| gom̐bara| rā.
ni. bra. 15 | tatparyyāyaḥ,-goviṭ (gha.),
goktataṃ, bhūmillepanaṃ (śa.), jagalaṃ, gohaṅgaṃ, gośakṛt
(ra.), gopurīṣaṃ, goviṣṭhā, gomalam| rā.
gomayacūrṇīyaḥ| vi| gomayacūrṇamadhikṛtya
kṛte carakīyādhyāye| ca. indriya. 12 ca.

16.23.4

gomayacchattram| klī| kavakeṃ| kom̐r̤ukachāṃtā| trikā.| tatparyyāyaḥ,-diloraṃ, śikhīmūkaṃ (kṣā.), ucchilīndhra (ke.)
gomayacchavikā| strau| gomayacchattre| hārā.
gomayatelam| klī| carake timire ca tailam
“gavāṃ śakkata kāthavipakkamuttamaṃ dvitañca tailaṃ timiraiṣu
nastataḥ|” tina ṭela| śa. gomayarasa 2 śa.
bhaiṣa.
gomayapriyam| klo| mūttaṇeṃ| gandhatṛr̤
ra. mā.| bālake| bāṃlā| vai. nigha.
gomayādyaghṛtam| klo| timirākhyanetrarogai
ghṛtam| pāṭhaḥ—“gavāṃ śakkata kāthavipakvamuttamaṃ
dvitañca tailaṃ timireṣu nastataḥ| ghṛtaṃ hitaṃ kevalameva
paittike kṣābhāvikaṃ yanmadhurairvipācitam||” chāgaghṛta 4śa. gomayarasa 4śa.| kaddhārthaṃ kākolī,
kṣīrakākolī, jīvaka, ṛṣvaka, mūktāparṇī,
māṣāṇī, medā, mahāmedā, gurukka, kaॉkar̤āśṛṅgī, vaṃśalocana, padmakāṣṭha, puṇḍariyā, ṛddhi,
vṛddhi, kismisa, jīvantī, yaṣṭimadhū milita
ba. jala 16 śa.| rasa. ra.
gomayotyā| strau| gomayajātakoṭe| ṣuvṛṭera
pokā| hai. ca.| tatparyyāya.,—gardabho| hai.
gomayodbhavaḥ| puṃ| āragvadhe| śa. ca.
gomayopalam| klo| karīṣe| vanaghūm̐ṭe vā
vilaghūm̐ṭe
gomarī| strī| vārttākurūbhede| rāmabegūśa
gosaīḥ| puṃ| sārasapakṣiṇi| trikā.
gomalam| klī| gomaye| rā. ni. va. 15
gomakṣikā| strī| macikāviśeṣe| ḍām̐śamāchī| śa. ra.
gomāṃsam| klo| gobhavamāṃse| gorura māṃsa
tacca pavitraṃ guru vāta-kaphajananakkañca| rā. ni. va.
17| “gavyaṃ pavitramāyuṣyaṃ śramaghnamanilāpaham|”
rāja. 35.| “gavyaṃ kevalavāteṣu pīnase viṣamajvare| śuṣkakāsaśramatyāgnimāṃsacayahitaśca yat||”

16.23.5

ca. sū. 27 a.| “kāsaśvāsapratiśyāyaviṣamajvaranāśanaṃ| śramātyagnihitaṃ gavyaṃ pavillamanilāpaham||”
su. sū. 46 tha.
gomāyuḥ| puṃ| śṛgāle| śeyāla| pa. su.
(yus) klo| dhaṃdhūyocanāyām| hai. nigha.
gomācī| strī| karṇasphoṭāyām| vai. nigha.
gomo (in) | puṃ| śṛgāle| maṃ.
gomonaḥ| puṃ| matsyaviśeṣe
gomukhaḥ| puṃ| nakte| dvi. ca.| klī| lipane
trikā.
gomūtram| klī| gojale| conā| tatparyyāyaḥ,
—gojalaṃ, go'mbuḥ, gauniṣyanda., godravaḥ| guṇāḥkaṭu tiktam uṣāṃ kapha-vātaharaṃ laghu pittakaraṃ
dīpanaṃ tvagdoṣaharaṃ saṃvyañca| rā. ni. va. 15
gomūtravojakaḥ| pu| raktavījabhāsanadṛce| rā.
ni. va. 9
gomūtrābhaḥ| puṃ| mandaviṣahaḍikabhede| su.
kalpa. 5a.
gomūtrikā| strī| khanāmakhyātalate| tāṃvaḍu,
godavi iti paścimadeśe| tatparyyāyaḥ,-raktaguṣpā,
cetajā, kuṣṭhabhūmijā| guṇāḥ-madhurā uṣāṃ
godugdhadā| rā. ni. va. 8
gomūlo| strī| raktajhālikāyām| vai. nigha.
gomedaḥ (kaḥ)| puṃ| khanāmakhyātoṃparatnaviśeṣe,
laucitamaṇau| gomeda| vai. nigha. ratna. cayaṃ.
ci. navaratlarājamaṅgale.| su. ni. 3a.| tatparyyāyaḥ,-gomedaḥ, pītaratnakaṃ (rā.) bāhurala
tamomaṇiḥ, khabhīnavaḥ, piṅgasphaṭikaḥ| guṇāḥamla uṣāḥ vātakaphodbhavaḥ dīpanaḥ pācanaḥ dhāraṇe
pāpannaśca| rā. ni. va. 13| See māṇikyam
strī| tejapanne| bhā, braśarīrī| “patnaṃ dalāhvayaṃ
vāsī gaurmede vasanāhvayam|” dhanvantariḥ
gomedasannibhā| strī| dugdhapāṣāṇau| phūlathar̤i| pa. su.
gomoṭī| strau| vṛkṣabhede
go'mbu (svaḥ)| klī| gomūtre| rā. ni. va. 15
gorakaḥ| puṃ| viṣadharasarpaviśeṣe| bhali. 3
sthāna
goraḍuḥ| puṃ| jalakukkuṭe| pāṃnakor̤i| me.

16.23.6

goraṭaḥ| puṃ| viṭkhadiravṛce| rā. ni. va. 8
goraṇṭakaḥ| puṃ| koṅkaṇadeśaprasiddhavikaṇṭhaka
vṛce| rā. ni. va. 11
goraṇḍī| strī| godhāpadīlatāyām
goramā| strī| gopriyatayaviṣeṣe| gaṃdhathar̤a
gorasaḥ| puṃ| dugdhe| catuthyaṃśajalatake| pām̐dajala ghola| dadhani| hai. ca.
gorasajam| klī| pādajalena tribhāgadadhikkate
takre| rā. ni. va. 15
goratnaḥ| puṃ| śvaśamakauṣadhau| rā. ni. va. 5
nāgaramuṣṭe| sai.
gorakṣakarṇaṭī| strī| indravāruṇyām| jhāṃthāṇa
abhā| cirraṭikādhām| kaॉkūha| bhā.
gorakṣajambūḥ| strī| chogṭāvadarīvṛce| śeyākūla| jaṭā.| balāyām| vai. nigha.| godhūrī
gorakṣajambūkhāṃyām| viśra.
gorakṣataṇḍulā| strī| Hedysarum
lagopodioides.) nāmakhyātāyām| gom̐rakṣaṭāṃkuliyā| pa. su.
gorakṣatumbī| strau| khanāmakhyātaphalaśākaviśeṣe| kṛṣātumbyām| gorakhatumbo, gorambudikke
iti ca aimaviśeṣekhyāte| gola lāu| guṇāḥmadhurā śītallā pittaghnā guru santarṣaṇī rucyā vīryyapuṣṭivaladā| rā. ni. va. 7
gorakṣadugdhā (gdhī)
gorakṣī
gorāddhīḥ
gorāṭī (riṭakā) (rikā)
goruco
gorucakam
gorocanam (nā)
gordam
golaḥ
golakaḥ
golaphalaḥ
golavat
golā
golāṅgūlaḥ
golāsaḥ
golikā
golihaḥ (lor̤haḥ)
golī
golomikā (mo)
golyaḥ
govatsādo (n)
govatsāriḥ
govandano
govaram
govarapuṭam
govarṇo
govaśā
govāri
goviṭ (ṣṭhā)
govindaḥ
govindinī
govirāṭo
goviṣāṇikā
goviṣṭhā
govṛṣaḥ
govṛṣaḥ
goveṣṭam
gośakṛt
gośāṅkavalaḥ
gośālam
gośīrṣaḥ (kaḥ)
gośṛṅgaḥ
goṣṭham
goṣṭhakkukkuṭaḥ (gocaraḥ)
goṣṭheśvaraḥ
gosaḥ
gosargaḥ (rgaḥ)
gosahasraḥ
gosambhavā
gosadmaḥ
gostanā
gostanākārā
gostanikā (nī)
gostanodbhavaḥ
gostravaḥ

16.23.7

gohana (sta) m
goharītakī
gohulā
gohālyā
gohitaḥ
gohiraḥ
gohvalaḥ
gochoraḥ
gocuraḥ (kaḥ)
(śabdara.), surakaḥ, maṭyakaṇṭhaḥ, ikṣugandhikā (bhā.),
śvadaṃṣṭraḥ, śvadaṃṣṭrakaḥ, kaṇṭakī, bhadrakaṇṭaḥ, vyāladaṃṣṭraḥ,
śurakaḥ, ṣaḍaṅgaḥ, kaṇṭī | sa ca mahākṣudrabhedāddidhā | vā, guṇāḥ-śītalaṃ madhuralaṃ valyatvaṃ
hṛdyaśatvaṃ kṛcchrāśmarī pramehavidāraṇatvaṃ rasāyanatvañca
"gokṣuraḥ śītalaḥ svāduḥ balakṛdbastiśodhanaḥ| madhuro
dīpano vṛṣyaḥ puṣṭidaścāśmarīharaḥ | pramehaśvāsakāsāsraḥ kṛcchrahṛdrogavātanut ||” bhā. | cāraguṇāḥ-“cārastu gokṣurāṇāntu madhuraḥ śītalo
mataḥ | sotīviśodhanaścaiva vātaghno vṛṣya eva ca ||”
vai. nigha. | taccākaguṇāḥ-tiktaṃ vṛṣyaṃ śītoviśodhanañca | rāja. nṛpa. | vījaguṇāḥ- bījaṃ gokṣurajaṃ
śītaṃ mūtralaṃ śītavāraṇam | bandhamāyuṣkaraṃ śakramehatut kṛcchranāśanam || vai. nigha.
gotkṣurādigaṇaḥ
yathā-gokṣuraḥ curako vyāghrī siṃhapucchī kṣunnimbikā | gokṣurādiriti prokto vātaśleṣmaharī
gaṇaḥ ||” rasa. ca.
gokṣurādyaghṛtam
"dhānyagokṣura kakvātha kalkasiddhaṃ ghṛtaṃ hitam|” ghṛtaṃ
4śa. kvāthārthaṃ dhānyakaṃ 4 pa. gokṣuraḥ 4 pa.| ghṛta
4 śa. kvāthārthaṃ dhane' 2 śa. jalaṃ 32śa. śe
4 śa. kalkarthaṃ dhane' 4 pa. gokṣura 4 pa.
ā. kau. | anyat rājayakṣmaṇi | gavyaghṛtaṃ 4 śa.
kvāthārtha durālabhā gocuraḥ śālaparṇī pṛśniparṇī
(cākūla) mudgaparṇī māpaparṇī vṛhatvāvyālakaṃ
citrakaṃpaṭī eṣāṃ pra. 1 pa. jala 40 śa. śe. 4 pra.
kalkārtha śaṭī puṣkaramūlaṃ pippalī valā bhūmyāmalī
cirāyatā indrayavaḥ anantamūlaṃ eṣāṃ pra. 2 to. dugdhaṃ
8 śa. | ca. ci. dya.
gotturī

16.23.8

gokṣuruḥ (riḥ)
gotco (cche) ḍaḥ (kaḥ)
goḥ
gaur̤aḥ
gaur̤a(ra) vāstukaḥ
gaur̤asīdhuḥ
"kaṣāyī madhuraḥ sīdhurgaur̤aḥ pācanadīpanaḥ |” su.
sū. 45 a.
gaur̤ārasaḥ
gaur̤āsavaḥ
yathāḥ-hṛnmūtragalanuttarṣaṇī dīpanaśca | vā. ṭī.
haimādriḥ | dhātakī dyagur̤a saṃyogāī gaur̤aḥ prakīttitaḥ
tor̤aḥ dravyaguṇamālā
gaur̤ikam
gaur̤ī
gauṇavambī
gauṇī
gauṇyaḥ
gauta(tta) maḥ
gautamī
gaudhāraḥ (dheyaḥ) (dheraḥ, kaḥ)
sa pañcavidhaḥ-“pratisūryyaḥ piṅgabhāsī bahuvarṇo mahāśirāḥ | tayā nirdhapamathāpi pañca godherakāḥ smṛtāḥ
tairbhavantīha daṃśānāṃ vegajñānāni sarpavat | kṛcchra
vividhākārā vayaśca sudāruṇāḥ|” su. kalpa
8 śra. | “vahupattithyo-kṛṣṇasarpeṇa godhāyāṃ bhavejjantustadbhavadaḥ | sarpoṃ godherakonāma tena daṣṭo
na jīvati | sarpo godhera konāma godhāyāḥ syāccatuṣpadaḥ| kṛṣṇasarpeṇa tulyaḥ syāt nānā mūrkhimajāsayaḥ |” ca
gauraḥ
gaurakā
gaurakadambaḥ (kaḥ)
gaurakhaṭo
gauracaṇakaḥ
gaurajīrakaḥ
gauratittiraḥ (riḥ)
gauratvak
gauradruḥ
gauradhānyam
gaurapāṣāṇam
gauramālyaḥ
gaurarambhā
gauravam
yathā-“āīcarkaviṣar̤a chi yau gātramabhimanvate
tathā gurubhiro'lya gauravaṃ taviniddiśet ||” su.
śā. 4 a.
gauravarṇavato
gauravallī
gauravociḥ
gauraśāṃkaḥ
gauraśākho (ṅgan)
gauraśāliḥ (kaḥ)
gauraṣaṣṭikaḥ
gaurasarṣapaḥ
gaurasuvarṇaśākaḥ
hrasvaṃ, gandhaśākaṃ, kaṭuśṛṅgālaṃ, cūrṇaśākāhvaḥ| guṇāḥ
—śītalaṃ kaphapittajvaraghnaṃ dāhārucibhrāntiraktaśamanañca | rā. ni. va. 7
gaurā| strī| suvarṇakadalīvṛkṣe| cām̐pā kalā
rā. ni. va. 21 | śvetasarṣapavṛkṣe| gorīcanāśāma
vai. nigha.
gaurāṅgī| strī| sūkṣmelāyām| gujarātī

16.23.9

elām̐ca | rā. ni. va. 6
gaurājājī| strī| śvetajīrake| śāṃdā
jīre| rā. ni. va. 6
gaurāṭaḥ| puṃ| śvetakhadire| vai. nigha.
gaurāṭikā| strī| śārikāpakṣiṇi| śālika
pām̐khī| vai. nigha.
gaurādyaṃ ghṛtaṃ (tailañca) | klī| gavyaghṛtaṃ tilatailaṃ vā 4 pra. kvāthārtha-aśvatthavaṭīdumbaraplakṣavetasānāṃ tvak militvā 64 pa. vāri 64 pra.
śe. 16 pra.| kalkārtha—haridrā dāruharidrā
mañjiṣṭhā puṇḍarīkaṃ jaṭāmāṃsī yaṣṭimadhu bālakaṃ
mustakaṃ raktacandanaṃ jātīpatraṃ nimbapatraṃ paṭolapatraṃ
karañjabījaṃ kaṭukī siktakaṃ yaṣṭimadhu anantamūlam
eṣāṃ militvā 8 pa.| gavyaghṛta vā tilataila
4 śa. kvāthārtha aśvatha, vaṭa, yajñaḍumura, lakṣavṛkṣa,
vetasa milita 64 pa. jala 64 śa. śe. 16
śa.| kalkārtha—haridrā, dāruharidrā, mañjiṣṭhā,
puṇḍariyā, jaṭāmāṃsī, yaṣṭimadhu, bālā, mūtā,
raktacandana, jātīpatra, nimbapatra, paṭolapatra,
karañjabīja, kaṭakī, mama, yaṣṭimadhu, anantamūla
ehesakala milita 8 pa.| ca. da.
gaurādrarkaḥ| puṃ| sthāvaraviṣabhede | he. ca.
gaurābhaḥ| puṃ| haridrāvṛkṣe | vai. nigha.
gaurāmalakam | klī| pariṣkṛtāmalake| pām̐kā
āmalakī| rasa. 2. | prācīnamalake| pani
āmalā
gaurākhyaḥ| puṃ| nīlavānare| rā. ni. va. 16
gaurākṣikaḥ| nirviṣasarpaviśeṣe| su. kalpa.
gaurikā| strī| jalamayūṣe | jalaja mouchā
“yavāngaurikānnimayeḥ|” su. ci. 20 a. alasa.
ci. | śārikāpakṣiṇi| vai. nigha.| aṣṭavarṣīyakanyāyām| śa. ra.
gauriṇī| strī| teraṇavṛkṣe | vai. nigha.
gauri(rī)laḥ| puṃ| rājikāyām| śveta
sarisā| līhakiṭṭe, līhacūrṇa | me.
gaurī| strī| mañjiṣṭhāyām| rā. ni. va. 22

16.23.10

haridrāyām| rā. ni. va 6| su. ci. 17 a.
priyaṅgau| rā. ni. va. 12 | dāruharidrāyām
pa. su. | nīladūrvāyām| śvetadūrvāyām | rā.
ni. va. 8| mallikāpuṣpavṛkṣe| rā. ni. va. 10'23
tulasīvṛkṣe | rā. ni. va. 10 | gaurīcanāyām
rā. ni. va. 12 | su. ci. 17 a. | ākāśamāṃsāyām| sūkṣmajaṭāmāṃsāyām| rā. ni. va. 12

Linked texts (5)