Vaidyakashabdasindhu (Umeshacandragupta) 33
Vaidyakaśabdasindhu (Umeśacandragupta) 33
- Language
- Sanskrit
Contents
- 33.0 — 10 parts
- 33.26 — 12 parts
- 33.25 — 5 parts
- 33.13 — 16 parts
- 33.16 — 19 parts
- 33.4 — 16 parts
- 33.12 — 49 parts
33.0.1
rājarītau | bettāpittala | rā. ni. va. 13 | kṣudrudarthyām | chum̐ co
rā. ni. va.18 | vanamallikāyām | vai. nigha.
mālatyām | jaṭā.
rājapuṣpaḥ | puṃ | nāgakeśaravṛkṣe | nāgeśvara
gām̐cha | śa. ca. | tatparyāyāḥ, — cāmpeyaḥ keśaruḥ
nāgakeśaraḥ kanakāhvayaḥ mahauṣadhaṃ rājapuṣpaḥ
phalakaḥ kharaghātanaḥ
rājapuṣpī | strī | kīr̤aṇadeśī karavīraṇīnāmnā
khyāte puṣpavṛkṣe | rā. ni. va. 10 | vanamallikāyām
jātīpuṣpavṛkṣe | vai. nigha.
rājapūjyam | klī | khadye | vai. nigha.
rājapriyaḥ | puṃ | rājanapalāṇḍau | rā. ni. va. 7
karaṇīpuṣpavṛkṣe | vai. nigha. | strī (yā) | kīr̤aṇadeśī khyāte karaṇīpuṣpavṛkṣe | rā. ni. va. 10
tilavāsinīśālī | raktakaśālī| rā. ni. va. 16
rājaphaṇijjakaḥ | puṃ | nāgaraḍḍuṅgace | śa. mā.
rājaphalaḥ | puṃ | rājāsanavṛkṣe | rājāanīvṛkṣe
thirnī gām̐cha | rā. ni. va. 11 | strī | paṭole
tiktā. | strī (lā) | rājajambūvṛkṣe | bar̤a jāma
gām̐cha | rā. ni. va. 11
rājaphalluḥ | puṃ | śamīdumbaravṛkṣe | kākur̤amūmra
gām̐cha | vai. nigha.
rājabadaram | klī | raktāmalake | lavaṇe | me.
puṃ | uttamabadaravṛkṣe | nārikūle, pāṭanāī
prabhṛti bar̤a va miṣṭe kula | saṃ rājabīra | kaṃ
rājayadaraka | tatparyyāyāḥ, — nṛpavadaraḥ nṛpaya' ḍaḥ
rājakolaḥ rājaballabhaḥ pṛthukīlaḥ tanubījaḥ
madhuraphalaḥ | guṇāḥ—madhuraḥ śītaḥ dāhapittavātaghraḥ
rucyaḥ vīryyahṛṣṭikāraḥ śoṣaśramaharaśca | rā. ni. va. 11
rājabalā | strī | prasāraṇyām | gandhabhāduliyā
rā. ni. va. 5
rājabhaktām | klī | nṛpabhojyānnaṃ pānādau ca
rājāra anna | tatparīkṣā—“nṛpabhaktādakṣviṃ nyaktaṃ
33.0.2
saviṣañcakṣayanti ye | tataiva te vinaśyanti makṣikāvāyasādyaḥ | itabhuktaṃ tena cānnena bhṛśaṃ caṭacaṭāyate | mayūrakaṇṭhapratimo jāyate cāpi duḥsahaḥ
dṛṣṭānnaṃ viṣasaṃspṛṣṭaṃ mriyante jīvajīvakāḥ
pṛṣato visṛjatyaśru viṣṭhāṃ muñcati markaṭaḥ ||” su.
kalpa. 1 a.
rājabhaṭṭikā | strī | hāpulī pakṣiṇi | jaṭā.
“gītakhodaṃ paṅkakīrī ḍāpucī rājabhaṭṭikā
rājabhadrakaḥ | puṃ | pāribhadrakavṛkṣe | nimbavṛkṣe
kuṣṭhaṃ | kuruṃ | kunduvṛkṣe | rā. ni. va. 23 | rājākeṃ
śveta ākanda | rā. ni. va. 12
rājabhāvā | strī | tilavāsinīśālī | rā.
ni. va. 15
rājabhogaḥ | puṃ | śālidhānyaviśeṣe | rājabhoga
dhāna | rājasaḥ
rājabhogyam | klī | jātīkoṣe | jāṃiphala
puṃ | piyālavṛkṣe | śa. ca. | tri | rājabhogārhe
rājamaṇḍūkaḥ | puṃ | mahāmaṇḍūke | bar̤a beru,
soṇāveḍa | rā. ni. va. 16
rājamānyam | klī | paṭole | vai. nigha.
rājamāṣaḥ | puṃ | (Vigna catiang.
barabaṭī | hiṃ lobiyā, rave, bor̤ā| saṃ nīla
urīda | kaṃ nīlachaṇḍa | tatparyyāyāḥ, — varkaraḥ
mahatkaraḥ dijapraśaḥ nīlamāṣaḥ nṛpamāṣaḥ nṛpocitaḥ
sitamāṣaḥ | guṇāḥ — kaphapittaharaḥ rucyaḥ vātalaḥ
balakaraśca | rā. ni va 15 | “rājamāṣaḥ saro
rucyaḥ kaphaśukrānnapittakṛt | sa svādurvātalo rukṣaḥ
kaṣāyo viśado guruḥ ||” ca. sū. 27 a. | sa
śvetaraktakṛṣṇabhedena trividhaḥ | eṣu yo mandān sa
eva guṇādhikī jñeyaḥ | bhā. pṛ. 1 bha. dhā. va.
tatpuṣpaguṇāḥ—“rājamāṣabhavaḥ sūpaḥ svādūrukṣaḥ
kaṣāyakaḥ | grāhī gururvātakaraḥ stanyakṛdrucacikārakaḥ |” dravyaguṇaḥ
rājamṛgaḥ | puṃ | mallavṛkṣe | ḍāṃga mṛgaṃ | he. ca.
rājayakṣmāṅgaḥ | puṃ | rājayakṣmādhikāre rasaḥ
33.0.3
pāṭhaḥ-“rasabhasma trayo bhāgā bhārgavaṃ hemasambhavaṃ
mṛtatāmrasya bhāgaikaṃ śilāgandhakatālakaṃ | prati
bhāgadvayaṃ śuddhamekīkṛtya viṣaṃ mṛtait | varāṭikā
tena pūryā vajrakṣīreṇa ṭaṅkaṇa | piṣṭā tena sukhaṃ
ruddhā mṛdbhāṇḍe taṃ nirodhayet | śuṣkaṃ gajapuṭe
pācyaṃ cūrṇeyet sāṅgaśītalaṃ | daśapippalikaiḥ kṣaudraiḥ
maricairvā ghṛtānvitaiḥ ||” mātrā 4 guñjā
rasa 7 to. svarṇa 1 to. tāmra 1 to. śuddha
manachāla, gandhaka, haritāla pratyeka 2 to.
ekatra cūrṇa koriyā bar̤a bar̤a kar̤ira bhītara
pūriyā chāgadugdhe sohāgā mār̤iẏā tadddvārā
kar̤ira mukha bandha karataḥ mṛdbhāṇḍe ruddha koriyā
gajapuṭe pāka karive | śītala haīle
tuliyā 10ṭā pippula bā marica 10ṭā, bā
15ṭāra sahita ghṛta va madhu anupāne sevā
mātrā 4 ratti | ra. sā. saṃ.
rājayakṣmā | puṃ | See rājajakṣmā
rājayogyam | klī | candane | vai. nigha.
rājaraṅkam | klī | rajate | śa. ra.
rājarājikā | strī | rājasarṣape | brāī
saviśaṃ | rā. ni. va. 16
rājarājeśvararasaḥ | puṃ | kuṣṭhādhikāre rasaḥ
pāṭhaḥ—“viphalā khādiraṃ sāramamṛtā vāyujīphalaṃ
ātape mardayet sūtaṃ gandhakaṃ mṛtasāmarkaṃ | sudṛkṣamarditaṃ tālaṃ yāvacca vilīyate | bhṛṅgarājadravaṃ
dattvā dinabhāvaṃ vimardayet | pratyekaṃ sūtatulyaṃ
syān mūrcchitaṃ vimarddeyet | madhyājjyābhrāṃ lauhapātre
karṣārthā bhakṣayettataḥ...” ra. sā. saṃ.
rājarītiḥ | strī | pittalaviśeṣe | bettāṃpittala | tatparyyāyāḥ, — pākatucchī rājapatnī
maheśvarī brahmarītiḥ brahmāṇī kapilā piṅgalā
guṇāḥ-tiktā śītā lavaṇarasā śodhanī pāṇḍuvātakṛmikuṣṭhapittannī ca | rā. ni. va. 13
33.0.4
rājalakṣmauḥ | strī | kadalīvṛkṣe | kalāṃgām̐cha
rā. ni. va. 11
rājavattaḥ | puṃ | rājavattasastrī | hiṃ rāiṭī
bhā. ma. karṇa. rau. ci. | “nītakaṃ rājavattam |”
rājavallabhaḥ | puṃ | rājānne | thāma āmra
rājabadare | rājādanīvṛkṣe | khīrṇī gām̐cha | rā. ni.
va. 11 | nārāyaṇadāsakṛta-dravyaguṇagranthaviśeṣe
gahvāryā rasaḥ | pāṭhaḥ-“jātīphalalavaṅgābdatvagelāṭaṅkarāmaṭhaṃ | jīrakaṃ tejapatrañca yamānīviśvaseṃdhavaṃ
lauhabhasma' satāmrañca rasagandhakameva ca | maricaṃ
vijayā tulyaṃ pratyekaṃ tolakonmitaṃ | dhātrīrase
vaṭoṃ kuryāt dviguñjāphalamānataḥ | hanti śūlaṃ tathā
gulmamāmavātaṃ sudāruṇam ||” rasa. ra.
rājavallī | strī | kāravellake | ūm̐ṭakku
hiṃ keralā | ra. mā.
rājavāsanaḥ | puṃ | bhṛṅgarājapakṣiṇi
rājavāhaḥ | puṃ | coṭake | śa. ṣa.
rājavṛkṣaḥ | puṃ | āragvadhavṛkṣe | pa. su. | ca. du.
sū. kṛ. ci. pariṇāmaśūle | ra. sā. saṃ. | su. sū. 36 a.
su. ci. 10 | piyālavṛkṣe | me. | lajjākṣāyivṛkṣe
majjāgaullu | śa. ca. | bhā. yauni. rau. ci. | “padmāparpaṭarājavṛkṣakaṭukā |" śyoṇākavṛkṣe | sā. kau. ra.
ci. vacamakhkhūre | [ gām̐cha | śa. mā.
rājaśaṇaḥ | puṃ | pāṭa iti khyātavṛkṣe | śāṭe
rājaśākaḥ | puṃ | vāstūkaśāke | beṭo
śāka | pa. su. | rā. ni. va. 7
rājaśākinī| strī| rājagirināmakaśāke
guṇāḥ—rucyā
pittaghnī śītalā ca| rā.ni.va.7
rājaśāliḥ| puṃ| rājabhogyaśālidhānyaviśeṣe
pa.su.
rājaśimbī| strī| śvetaśimbīyām| niṣpāve
vai.nigha.
rājaśukaḥ| puṃ| paciviśeṣe
rā.ni.va.19
rājaśūkajam| klī| śālidhānye
pa.su.
rājaśṛṅgaḥ| puṃ| madhuramatsye | he.ca.
33.0.5
rājasapharaḥ| puṃ| iliśamatsye| hārā.
rājasarpaḥ| puṃ| sarpaviśeṣe
rājasarṣapaḥ| puṃ| rājikāyāṃ, kṛṣṇavarṣasarṣape
tatparyyāyāḥ,–rājikā kṣudhikā sūrī suṣṭakaḥ
vyayaktaḥ kaṭukaḥ cavaḥ kṣatābhijanaḥ kṣudhābhijanaḥ
kṛṣṇā tīkṣṇaphalā rājñī kṛṣṇasarṣapāhvayā| guṇāḥ—
tiktaḥ kaṭuḥ uṣṇaḥ vātaśleṣmannaḥ pittadāhajanakaḥ
gulmakaṇḍū kuṣṭhavraṇannaśca| rā.ni.va.16
rājasārasaḥ| puṃ| mayūre| śa.sā.
rājasrī| strī| śvetatulasyām| vai.nigha.
rājasuṣavī| strī| kāravellabhede| gaṃbhākaralā
pa.su.
rājasaireyakaḥ| puṃ| nīlajhiṇṭyāṃ
vai.nigha.
rājaskambhaḥ| puṃ| ghoṭake| cikā.
rājasvarṇaḥ| puṃ| rājadhustūravṛce
rā.ni.va.10
rājahaṃsaḥ| puṃ| lohitacañcu caraṇaśvetahaṃse
rājahaṃsaṃ| bama.| kadambavṛce| me.
rājaharṣaṣaṇam| klī| tagarapuṣye | rā.ni.va.10
rājahāsaḥ (kaḥ)| puṃ| matsyaviśeṣe
tatparyyāyāḥ,–kātaraḥ kāsalaḥ rājivaḥ
śa.ra.| See kātaraḥ
rājaśvavaḥ (kaḥ)| puṃ| rājasarṣape
kāla sariṣā
rājā (n)| puṃ| kikikauvṛce
rājādyaḥ| puṃ| rājagiriśāke| vai.nigha.
rājātanaḥ| puṃ| pītaśālavṛkṣe
rā.ni.va.11
rājātyāvattaṃkaḥ| puṃ| rājāvarte
rājādanaḥ| puṃ| cīriṇīvṛce
pa.su.| pītaśālavṛkṣe
rā.ni.va.11| klī| pītaśālaphale| sū.sū.38
a.parūṣakādiḥ| kiṃśukapuṣye| me.| cīrikāphale| ciṇīphala| pa.su.
rājādanaphalaḥ| puṃ| cīriṇīvṛce
vai.nigha.
rājādanī| strī| (Mimusops hexandra.) khanāmakhyātasvāduphalavṛkṣaviśeṣe
tatparyyāyāḥ,
—rājaphalaḥ' rājavallabhaḥ kapautaḥ cauravṛkṣaḥ cāro
nṛpadrumaḥ nimbabījaḥ madhuphalaḥ mādhavīplavaḥ
gucchaphalaḥ bhūpeṣṭaḥ cīphalaḥ haḍhaskandaḥ cauravṛkṣaḥ
33.0.6
guṇāḥ—madhurā pittaghnī guruḥ tarpaṇī vṛṣyā
snīgdhakarī strigdhā medhyā ca| rā.ni.va.11
rājādriḥ| puṃ| rājagiriśākadhūpe| vai.nigha.
rājānnam| klī| karṇāṭadeśe prasiddhaṃ śālidhānyabhede
tatparyyāyāḥ,–nṛpānnaṃ rājā dugdhaśukakaṃ dhānyaśreṣṭhaṃ rājadhānyaṃ rājendraṃ dīrghaśūkakaṃ| guṇāḥ—
vidīṣaṇaṃ susnigdhaṃ madhuraṃ laghu dīpanaṃ ballakṛt
rājānmaḥ| puṃ| āmraviśeṣe
bhā.
tatparyyāyāḥ,—rājaphalaḥ kharāsraḥ kokilāmandaḥ
kokilītṛsavaḥ kāmiṣṭaḥ nṛpavallabhaḥ kāmāṅgaḥ
rājapuvakaḥ | guṇāḥ—sīmaścāḥ rājāmāḥ—
kaṭughnaḥ pittadāhakaṣāya | supakvārka—svādumādhuyyauḥ balapuṣṭivīryyapradāya | tatphalaṃ vividhaṃ
bālamadhyapakvabhedena| vividha rājāsreṣu rasādhikyasāmyaṃ varttate | guṇādhikyantu uttarottaraṃ jñeyam
kiñca eṣāṃ bālaphalaṃ kaphavāta rakta śvā sapittajanakaṃ
madhya phalaṃ tādṛśameva. guṇasampanna doṣabahula paraṃ
kaṣāyānnañca | pakvaphalaṃ madhuraṃ tridoṣaghnaṃ tṛṣṇādāhaśramaśvāsārīcakaharaṃ guru himañca | rā.ni.va.10
rājānmrātakaḥ| puṃ| rājāsrātakavṛkṣe| vai.nigha.
rājāntaḥ| puṃ| vasantaibasau | rā.ni.va.6
rājārkaḥ| puṃ| śvetārka
ra.mā.
guṇāḥ—
kaṭu-tiktoṣṇaḥ kaphamedoviṣadvaḥ vāta-kuṣṭha vraṇannaḥ
śothakaṇḍūviṣahaṃtraḥ| rā.ni.va.10
rājārham| klī| agurukāṣṭhe| me.| karpūre
kaṇāāgurukāṣṭhe | vai.nigha.| śālidhānyaviśeṣe
rā.ni.va.16| strī (hīṃ)
jambūvṛce
rā.ni.va.11
rājālāvuḥ| strī| svādutumbāṃ
tatparyyāyāḥ,—tumbataḥ mahātumbī miṣṭatumbī
bhalātūnau madharālātūnau bhakṣyālāvūḥ śākālābūḥ
guṇāḥ—guruḥ vṛṣyā kaphapittaghnī ca| mada.
rājāśukaḥ| puṃ| mahākande| vaśūna| hārā.
33.0.7
rājāvarttaḥ| puṃ| khanāmakhyāte uparatnabhede
tatparyyāyāḥ,—
cāvarttaḥ bhāvarttamaṇiḥ nṛpāvarttaḥ rājālāvattaṃkaḥ
guṇāḥ—mṛduḥ śītalaḥ kaṭuḥ khigdhaḥ pittannaḥ
saubhāgyajanakaśca
rājāśiḥ| puṃ| vimukhasarpe
tatparyyāyāḥ,...visukhāhiḥ vilavāsī viṣāyudhaḥ
trikā.
rājāṅgama| klī| karṇikāraphale
vā.sū.15a.
strī (ṅgā)| rājādanīvṛce
vai.nigha.
nigra.) śvetarājikāyām| gaurasarṣape
rājasarṣape
me.| raktasarṣape
tatparyyāyāḥ,—
rājī āsurī rakṣikā raktasarṣapaḥ tīkṣṇagandhā
madhūlikā cavaḥ cavakaḥ kṣutakaḥ| rā.ni.va.16
guṇāḥ—“rājikā kaphapittaghnī tīkṣṇoṣṇā
raktapittakṛt| kiñciduttrābhidā kaṇḍū kuṣṭhakoṭhakamīn haret| atitīkṣṇā viśegheṇa sadyaraktasrāpi
rājikā ||” bhā.| rājikātailaguṇāḥ—tīkṣṇaṃ
vātādidīpanaṃ śītalaṃ kaṭu puṃstvannaṃ kaphyaṃ tvagdīpanāśanañca | rā.ni.va.15| tatsamaguṇāḥ—kaṭūṣṇaṃ
kṛmivātakaphanaṃ kaṣṭharogannaṃ svādu dīpanañca
rā.ni.pu.7 | paścarītyālake māne
rājikāphalaḥ| puṃ| gaurasarṣape
rā.ni.va.16
rājikāṅgā| strī| svanāmaprasiddharogabhede
rājicitaḥ| puṃ| rājimaccharparaviśeṣe | sū.
kalpa.4a.
rājiphalā| strī| cīnakarkaṭīlatatāyām
rā.niva.7
rājimaḥ| puṃ| duḥsahasarpe
vai.nigha.
rājimatphalā| strī| madhukauṣadhālakyām
bhā.pū.1ma,bhā.va.
rāji(ntī)mān| puṃ| bhīmasarpabhede
prathame vege raktaṃ duṣṭaṃ pācchūntāṃ gacchati | dvitīye
atigātragurutvaṃ| tṛtīye daṃśavikre dādayaḥ | caturthe
mastakamurutvādayaḥ | pañcame gātrabhaṅgādayaḥ | śeṣayoḥ
darvvīkaravat | vā.u.36a.
rājilaḥ | puṃ | dundubhasarpe | [ḍhauṃḍā sāṃpa]
ama.| paṭole | sarpajātiviśeṣe | taddaṃ dā yathā...
33.0.8
puṇḍarīkarājicitrāṅgu larājibindurājikaṅgama kalakṣaṇaśīrṣaka saṃparkeśca taṅgatadaṃśaṃpṛthakkaṣāyaiodhūmraka
ścikitsādayati | vā.
rājilaphalā | strī | ervārukabhede | vai.nighaṃ.
rājī | strī | raktasarṣape | brāīsariṣā
rā.ni.va.16| vai.nighaṃ.rabha.durbalajja.ci.gucchyādikalkau | vākucyām | somarāṃśa| tiktapaṭole
matsyaviśeṣe | vai.nighaṃ.
rājophalaḥ | puṃ | paṭolalatāyām | bhā.pra.1
bha.cittabhrama.jva.ci. | "rājīphaleḥ saṃyutāḥ |"
tiktapaṭole | ḍipaṇalratā | vai.nigha.
rājīmato | strī | jiṅganāścarīgallīpradrava
viśeṣe | yathā- "rājīmatī'ṅga niṣpiṣṭā śālisūkābharājibhiḥ |” vā.u.14a.
rājīlaḥ | puṃ | rājasarṣape | brāīsariṣā
vai. nighaṃ.
rājīvam | klo | padme | pa.su. | rā.ni.va.10
tanmūlaṃ śukaradaṃṣṭre ditam | puṃ | hariṇabhede
hastini | cikā.| sārasapakṣiṇi | bhrama.
nādeyamatsyaviśeṣe | me.
rājendraḥ | puṃ| rājagirāśāke | vai.nighaṃ.
rājeyaḥ | puṃ | paṭole| bhā.pra.1bha.grā.va.
rājeṣṭam | klī | nṛpānna, rājāne | rājṭaḍāṃṇa
hemaśikra dhāsuviśeṣe | rā.ni.va.15 | puṃ
rājapalāṇḍeo | rā.ni.va.7 | strī (ṣṭā) | kadalīvṛkṣe | rā.ni.va.11| piṇḍīkharjure | vai.nigha.
rājodde janasaṃjñakaḥ | puṃ | cavake, bhūtāṅkuśavṛkṣe | hem̐ṭahutā| rā.ni.va.6
rājyaktā | strī | piṣṭarājikādadhi lavaṇa miśritasūkṣmālābūkhaṇḍādikṛte vyañjanaviśeṣe | brāṃgratāṃ
"rājyaktāmiricīcyā pācanyāṃ tāṃstu bhakṣayeta |”
bhā.
rājñī | strī | nīlyām | nīla gāṃi | rā.ni.
va.4 | kāṃsye | he.a.| jātīpuṣpavṛkṣe | piale
rājasarṣa pe | kāṃsyasriyāṃ, brāhe | rā.ni.va.16
33.0.9
rāṭanaḥ (ṭhaḥ) | puṃ | madanavṛkṣe | mayanā gām̐cha
rā.ni.va.8 | ra.sā.saṃ. udāvartta lepe | vā.u.27a.
rāṭiḥ (ḍiḥ) | puṃ | prasaripaściṣi | śakrāṃga
pām̐dhī | ama.
rāṭhapuṣpam | klī | madanapuṣye | vā.u.25.
rāṭhiḥ | strī | haridrāyām | rā.ni.va.6 | vai.
nighaṃ.rabha.yaṣṭyāau.ci. | rañjanām
rādhikaḥ | puṃ | udghaṣamakārake ulliṭikākhye
vā kṣudrikabhede | "śirīṣapuṣyaṃ sakaṭadvayoṣaṃ
kāśmīrajaṃ kuṣṭhamanaḥśilāśca | eṣo'gado rādhikasañcikānāṃ saṃkrāntikārī kathito jinena ||” vā.
u.37a.
rāvijalam | klo | kuñjakaṃṭikāyām | śa.mā.
rātrijāgaraḥ | puṃ | kukkure | he.ca.
rātrijāṃgaradaḥ | puṃ mayake | rā.ni.va.16
rātrināmikā | kho | haridrāyām
rātripuṣpam | klo | utpale | kumikumuna,
heṅgā phūla | rā.ni.va.10
rātripuṣpikā | strī | eṅkanātovṛkṣe | śveta
jātī gāṃcha | vai.nighaṃ.
rātriviyogī (in) | puṃ | cakravāke | vai.
nighaṃ.
rātriviśle ṣagāmī (in) | puṃ | cakravākapakṣiṇi | rā.ni.va.16
rātrivedaḥ (do(in)) | puṃ | kukuṭe | viśvā.
rātriśsaḥ | puṃ | caṃpalotapale | śa.ra.
rātryandhaḥ | vi | tannāmakadṛṣṭirogayukte,
kākādau | rātikāṇāṃ
rāghavaḥ | puṃ | karakāthām
rākṣaḥ | vi | rako | he.ca. | strī | attarabhūto,
attarabhukte vā | likā.
rādhā | strī | viśākhānāthāṃ | bāsalaktā | me.
rādhāmādhavaḥ | puṃ | vedyaratnapravalokāra
rāmam | klo | samālapatre | tejapāta| rā.
ni.va.6 | kuṣṭhe | kuru | rā.ni va.12 | vāluke
me. | puṃ | aśokavṛkṣe | patho | viśvā.| cauṭapai
me. | śuklabarṇe | kṛṣṇavarṇe
rāmakaḥ | puṃ | apāmārge | vai. nighaṃ.
rāmakandaḥ | puṃ | śamīvṛkṣa | pa.su.
33.0.10
rāmakarpūrakaḥ | puṃ | kastūrī | gastūna,
rāmakarpūre | śa.ra.
rāmakāṇḍaḥ | puṃ | rāmaśare | rā.ni.va.8
rāmakośā (śā) takī | strī | mahāśuklakośātakyām | vai.nighaṃ.
rāmaguvākaḥ | puṃ | rāmaguvāke | rāṃma supāṃri
rāmacandraḥ | puṃ | rasapradīpakāre | rasendracintāmaṇikāre
rāmacchedanakaḥ | puṃ | madanavṛkṣe | bhā.
rāmajanano | strī | reṇukāyām
rāmatam | lo | ḍiṅguni | hiṃga | ra.mā. | rā.
ni.va.6 | madanaphale | ca.da.vamanādhikāre | puṃ
caṅgodavṛkṣe | ra.mā. | apāmārge | vai. nighaṃ.
rāmatau | strī | nār̤īhiṃgau | rā.ni.va.6
rāmaṇaḥ | puṃ | paryuttanivṛkṣadaṃ, kaiṭaryanirum
tinduṛvṛkṣe | rā.ni.va.6
rāmatakaṇī | kho | taruṇīpuṣpavṛkṣe | gheḍam̐ḍo
phūlāra gāṃcha | rā.ni.va.10
rāmmūtikā (tī) | strī | nāgadantyām
nāṃgadaṃnā | ra.mā. | nāgapuṣpāyām | bhā.| tulasīviśeṣe | tatparyyāyāḥ, -pañceṣūṇī viśalyā
nāgadantikā kākiṇī phaṇiprabhrakā sūkṣmāparṇī
bharadvvāṅgā | śa.śa.
rāmapūgaḥ | puṃ | guvākavṛkṣaviśeṣe | tatparyyāyāḥ,
kāmīnaḥ bhūripūgaḥ suveraṭaḥ | cikā.
rāmabhadrā | strī | gāmbhārīvṛkṣe | vai.nigha.
rāmalavaṇam | klo | śākalyaśikhavayo | śāṃkuraṇavaṇa | ra.mā.
rāmavallabham | klo | laci | śukala
rā.ni.va.6
rāmabāṇaḥ | puṃ | rāmamare | rā.ni.va.8
rāmavāṇarasaḥ | puṃ | baloyādhikāre rasaḥ
pāṭhaḥ- "pāradāmṛtasa vajjanagandhaṃ bhāgayugmamaricena
miśritaṃ | jātikāphalamayārdhabhāgikaṃ vintitkobakarasena marditaṃ | māṣamātramanupānayogataḥ sadya
eva jaṭharāgnidīpanaḥ ||” bhāṃgrā, viṣa, gadhala,
śaṃkhaka prattyāka 2 to. marica 2 to.
jāyaphala
33.26.1
to. kām̐cā teṃtulyara rasara
bhāvanā| vaṭī bāṃyamātrā | ra.sā.saṃ. | rasa.
vi.bhā.
rāmaśaraḥ | puṃ | khanānaśyāntaraśaravṛkṣe, muñjabhede | rāmaśapu, saragīla iti mālavadeśe prasiddhaḥ
trāṃmaśara | hiṃ rāmaśara, sarapata | tatparyāyāḥ, -
rāmakāṇḍaḥ rāmeṣuḥ anarghyadaṇḍaḥ dīrghaḥ nṛpapriyaḥ
bhā.| guṇāḥ-rase bandhanakaṣāyaḥ pittakṛt vātakaphaghnnaḥ | etanmūlaṃ īṣaduṣṇaṃ rucivadya | rā.ni.va.8
rāmaśītalā | strī | kṣārāmaśītalāyām
śataśrī kaviveṣa | rā.ni.va.10
rāmaśe (se) naḥ (kaḥ) | puṃ | bhūnimbe
cirāyatā | rā.ni.va.4| bhā.pra.1 bha.cittaśramajva.ci.
rāmā | strī | gṛhakanyāyām | ghṛtakumārī
rā.ni.va.6 | ḍiṅguni | me | ḍiṅgule | śa.ra.
śacīkarkace | brātalāyāṃ | tamālapatre | nādyamāṣāyām | rā.ni.va.13 | gorocanāyāṃ | rā.ni.
va.12 | vādyāyām | gairike | śa.ca.| bhratakaṇṭakāyām | rā.ni.va.4 | kṣārāmaśītalāyāṃ
rā.ni.va.10
rāmāṭa ruṣaḥ | puṃ | vāsāmede | rāṃma vāmaka
vaidya.kta.ci dābbīdoṃ
rāmāpriyaḥ | puṃ | laghi, dārucīnīti prasiddhe
valkale | vai.nighaṃ.
rāmālirunakāmaḥ | puṃ | raktāśvānapuṣpavṛkṣe
raktavauṃti | rā.ni.va.10
rāmāvacījopamaḥ | puṃ | cakravāke | rā.
ni.va.6
rāmāvāmāṅgighātakaḥ | puṃ | aśokavṛkṣe
rā.ni.va.10
rāmeṣuḥ | puṃ | rāmaśare | rā.ni.va.8
rāmodumbarikāphalam | klo | akṣīraphale
vai. nighaṃ
rāyaṇam | klo | pīr̤āyām || śa.ra.
sarjjasarau | dhunā| gāṃcha | hiṃ jhiñji | heṃ
sakaṃdaramusu, sajja | pañcā. rāla dharbu | rā.ni.
va.6| sarjarase | dhūnā | tatparyāyāḥ, - śālaḥ
sālaniryāsaḥ śālarasaḥ khalanaḥ deveśaḥ śītajaḥ
33.26.2
bahurūpaḥ sarjja niryāsaḥ sarjja rasaḥ surabhīḥ yaśadhūpaḥ
suradhūpaḥ agnivallabhaḥ kalaḥ kalakalaḥ kalalajaḥ
kalakalīhavaḥ | guṇāḥ—śītalaḥ snigdhaḥ kaṣāyaḥ
tiktā saṃgrāhī vātapittaghnaḥ sphoṭakaṇḍūtvitravaṇahṛt
pānalepagaṇuṣī—śītalaḥ pradaraghnaśca | rā.ni.va.
12 | apica—“rālo grāho himastiktaḥ kaṣāyo
grāhako haret | dīṣāstra sraṃ davīsarpajvara vraṇa viṣādikāḥ | grahabhagnāgnidagdhāṃśca śūlātisāranāśanaḥ ||”
bhā.
rālakāryyaḥ | puṃ | śālavṛkṣe | rā.ni.va.6
rālatailam | klī | śālavṛkṣabhava-taile | garjana
taila | guṇāḥ—tailaṃ sajja rasodbhūtaṃ viskoṭavraṇanāśanaṃm | kuṣṭhapāmākṛmiharaṃ vāta śleṣmātmyāpahnam |”
rālaniyyāsaḥ | puṃ | sālavṛkṣe
rāsikā | strī | dhūnake | dhūnā | vai.nigha.
2sa.a.sā.paryāyadhye
rāvaṇaḥ | puṃ | vṛkṣaviśeṣe | vam- ṭeṃbhūrakhī | vai.
nigha. | arkaprakāśanāmavaidyakagranthakāri
rāśiḥ | puṃ | dvīpaparimite māne | pa.pra.1kha.
dhānyādistūpe | ṛddhī | vṛddhau | mātrāyām
a.vi.1a.
rāṣabho | strī | kapikacchrām | ālāṃkūnī
vai.nigha. | garddabhyām | a.ra.
rāṣṭrakam | klī | vaidūryyamaṇau | pa.su.
rāṣṭrikā | strī | kacchakāthyām | pa.su.
ḍahalyāṃ | rā.ni.va.4 | ra.mā.
rāṣṭrī | strī | mahārāṣṭrīlatāyām | kām̐char̤ā
pa.su. | rā.ni.va.23
rāsaḥ | puṃ | mṛṅgakhale | gādā | krīḍāyām
trikā.
rāsanā | strī | rānāyāṃ | vai.nigha.kāsa.ci.
vikaṭukādicūrṇe
rāsabhaḥ | puṃ | garddabhe | gāṃdhā | ama. | (bhī)
strī | garddabhastriyāṃ | śa.ra.
[ ca.
rāsabhavandino | strī | mallikāpuṣpavṛkṣe | śa.
khvānāmakhyātaturujīṣacī kedāradeśe prasiddhe | jhāṃjhā
33.26.3
hiṃ rāstrā | teṃ kiramcika | attarahāsara
tatparthyāyāḥ,—droṇagandhikā sarpagandhā palaṅkaṣā
sugandhamūlā sugandhā surasā gandhanākulī nakuleṣṭā
nākulī bhujaṅgākṣī kaṣāko suvahā śreyasī rasanā
rasā rasākhyā rasā rāsikā atirasā yuktarasā
raktarasā | sā vidhā—“rāsnā tu vividhā proktā
mūlapatratayaistathā | je thī mūladalau śrṛṣṭhī
tadyarāstrā ca madhyamā ||” rā.ni.va.6 | sa.su.39a.
akāṃdiḥ | vā.su.15a.nirūhaṇe akāṃdiḥ | “bhāgauṃ
rāsnā har̤ikālī prakīrttyāṃ |” ca.da.jva.ci.
“rāsnā uṣādamī dāru |” bhṛtakaṇṭakārthyām
rā.ni.va.4
rāsnāgugguluḥ | puṃ | vātavyādhī auṣadham
pāṭhaḥ...“rāsnāyāstu palañcai kaṃ karṣān pañca ca
gugguloḥ | sarpiṣā vaṭakaṃ kṛtvā khādejjagni ca
yannasīm ||” rasa.ra. | anyaḥ karṇaroge—“rāstrāchatairaṇḍa-surāha-viśvaṃ tulyaṃ puraiṇāya vimardya
khādet |” bhā.
rāstrātailam | klī | vātavyādhau tailam
pāṭhaḥ—“rāsnāmiśraiyathaṣṭyāhvaśṛṣṭhīsahacarādyatāḥ
syoṇākadārusampākā hyaśvagandhācikaṇṭakāḥ | eṣāṃ
daśapalān bhāgān kaṣāyamupakalpayet | tattalena
kaṣāyeṇa sarvvagandhena kārṣikaiḥ | daśāśapālanābānmūlakenekṣurasaiḥ śubhaiḥ | pṛthak prasthonmitaiḥ
sārddhaṃ tailaprasthaṃ vipācayet |” ca.ci.28a.
rāsnādaśamūlam | klī | vātavyādhyādau kaṣāye
pāṭhaḥ—“daśamūlābhatairaṇḍa-rāstrā nāgara-dārubhiḥ
kvāthī rubukatailena sāma inyanilaṃ gurum |”
rasa.ra.
rāsnādiḥ | puṃ | rāstrāṣṭakādanī devadārusaralailavālukakattakaṣāye| sa kṣaudraśarkarāyukto vātajvare
hitaḥ | cadaṃ.jva.ci. | “rāsnāhacādanīdārusaralaṃ
33.26.4
sailavālukaṃm | kaṣāyaḥ śarkarācaudrayukto vātajvarāpahaḥ |” prayogā.vāta.jva.ci. | uṣādanī
bandākaḥ (vāndrā)
rāsnādilauham | klī | rājanyakṣādhikāre,
śvāsakāse ca lauham | pāṭhaḥ—“rāstrāśvagandhārkapūrabhekaparṇīśilādvayeḥ | trikatrayasamāyuktairlauhaṃ yakṣmāntakaṃ mahat ||” ra.sā.saṃ | (rāsnātālośakarpūra
iti rasakau. pāṭhabhedaḥ |)
rāstrādyaṃ (ghṛtaṃ tailañca) | klī | vātaghnauṣadham
pāṭhaḥ—“rāstrāśvagandhākapikacchūbhūmikūṣmāṇḍagokaṣṭakaśatāvarṇī | chinnāharuhera khaṇḍāmratāhvānpunarnavānāṃ
vidhinoddhṛtānām || pratyekaśaḥ pañcapalaṃ gṛhītvā
pacedraṭe'pāṃ śatapādaśeṣe | pratāvarīrasaṃ pūtaṃ datvāca
palaṣor̤aśaṃ | chataprasthaṃ vipaktavyaṃ tailamaraṇḍameva
vā | dalāṣṭavargakalkañca guggulorvā palāṣṭakaṃ
siddhaṃ ghatañca tailaṃ vā dadyād vātagadāhure......”
rasa.ra.
rāsnāpañcakaṃ | puṃ | jarastannādhikāre kaṣāyaḥ
pāṭhaḥ—“rāstrāṃ guḍūcīmeraṇḍaṃ devadāru mahauṣadham
pivet sarvvāṅgake vāte sāme sandhyasthimajjage |”
atra medāryyamerakhatailaṃ prakṣipanti vṛddhāḥ | rasa.ra.
rāsnāsaptakam | klī | jarastannādhikāre
pācanam | pāṭhaḥ...“rāsnāyatāragaṇḍa-devadārutrikaṇṭakairaṇḍapunarnavānāṃ | kvāthaṃ pivennāgara cūrṇamiśraṃ
saṅkīruṣṭhaḍhatrikapārśvaśūlī ||” rasa.ra.
rāsnikā | strī | rāstrāthām | bhā. | ṣar̤vindutaile | “rāsnikāsaindhavaśca |”
rāhūcchalam | klī | ārdrake | ādā
rā.ni.va.6
rāhuratnam | klī | gomedake rane | rā.ni.va.13
rāhucchiṣṭaḥ | puṃ | laśune | rasuna | trikā.
rāhutahaṣṭaḥ | puṃ | rathone | dvārā.
rākṣam | klī | parkeṭophale | ama.
33.26.5
rākṣasaḥ | puṃ | rohītakamṛce | dror̤āṃ | vai.nigha.
niśācara-hiṃstrāprabhimahe
rākṣasabhojanam | klī | māṃse | rākṣasagṭahe
vā.u.
rākṣasī | strī | caṇḍāyāṃ | cauranāmagandhadravye
me. | surāmāṃkhyām | rasa.ra.prameha.ci. | daṃṣṭrāyām
he.ca.
rākṣasokandaḥ | puṃ | caṇḍālakande | vai.nigha.
rāccā (cyā) | strī | lākṣāyām | lāṃ | ama.
riṅka (ṅga) ṇam | klī | khalanane | ama.
riṅka (ṅgi) ṇī | strī | sudraparṇīlatāyām
mṛgāṃno | rā.ni.va.3 | kaivarttamustakāyām | keuṭhemūtā | kaṣṭakākhyām | vai.nigha. śvāsa.ci.vāsādikaṣāye
riṃṭhā (karaṇḍaḥ) | strī, puṃ | rīṭhākarañje
oṭhāṃ gāṃcha | ko riṅgo | gurjja. ariṭhā | vai. nigha.
ripuḥ | puṃ | cauranāmagandhadravye | goṃṭenā
rā.ni.va.12 | kraudhādau | śārauraripuṣaṭke
ripughātinī | strī | guccāviśeṣe | hiṃ
kucāi | “kucikā bahuvistīrṇā kucikā ripughātinī |” bha.ca.
ribuḥ | puṃ | ratairakheṃ | vai. nigha
rimedaḥ | puṃ | arimede | khadiraviśeṣe
rā.ni.va.8
riro | strī | pittale | he.ca
[ a.ra.
riṣyaḥ (yyaḥ) | puṃ | hariṇaviśeṣe | cikā.
riṣṭaḥ | puṃ | rīṭhā karañje | riṃṭhā | raktāśukuvṛkṣe
maṃ. | vyantarasaune | rā.ni.va.7
riṣṭakaḥ | puṃ | raktapriyavṛkṣe | a.ra | avi.
2a.
riktā | strī | nicāyāṃ | yūkāyā| niki,
ūkunera chānāṃ | he ca.
rīṭhā (karaṇjaḥ) | strī, puṃ | (Sapindus
soapnut tree. khanāmakhyāto tarudeśīyakarañjavṛkṣe | bar̤a riṃṭhā | hiṃ rīṭhā | teṃ rīṭhākaraḍamanaceḍḍu | kukkuru kayalu vam. riyā | tā.
ponnāna koṭṭai | tatparyyāyāḥ,—garbhapātanaḥ
gucchakaḥ gucchapuṣpakaḥ gucchaphalaḥ rīṭhā ariṣṭaḥ
33.26.6
maṅgalyaḥ kuśvavojaḥ prakīryā somavalkaḥ phenilaḥ
guṇāḥ—tikta uṣṇaḥ kaṭuḥ snigdhaḥ vātaghnaḥ kaphaghnaḥ
kuṣṭhakaṇḍūghnaḥ viṣavisphoṭaghnaśca | See ariṣṭakaḥ
rīr̤hakaḥ | puṃ | pṛṣṭhāsthani | pīṭhera ḍām̐r̤ā,
merudaṇḍa | he.ca.
rītiḥ (tī) | strī | pittale | rā.ni.va.13
lohakiṭṭe | maṇḍūra | me | dagdhasvarṇādimale
dharaṇiḥ
[ 13
rītikā(ja)m | klī | puṣyāñjane | rā.ni.va.
rītikā | strī | pittale | puṣyāñjane | śa.ca.
rīti(kā) kusuma(puṣpa)m | klī | puṣyāñjane
rā.ni.va.10
rītihetuḥ | puṃ | yaśade | dastā | bhā.
rukū | strī | kuṣṭhauṣadhī | kūr̤a | me | bhā.sa 1a.
sandigdha.ci. | “marica-kaca-pacampacā-vacā-kūkū |”
vyādhau| rā.ni.va.20
rukkā | strī | surāviśeṣe | “rukā sā hatasārā
ca |” pa.pra.3kha.
rukpratikriyā | strī | rogopaśamanīyārthe,
cikitsāyām | rā.ni.va.20
rukmam | klī | tīkṣṇalohe | bidarīti loke
ra.mā. | dhustūre | pa.su. | suvarṇe | rā.ni.va.13
puṃ| nāgakeśarahakṣe | rā.ni.va.6
rukmaloham | klī | tīkṣṇalohe | vidarau
si.yo. ra. pi. ci.khaṇḍakhādyalauhe| “paladvādaśakaṃ
jñeyaṃ rukmalohasya cūrṇitam |”
rukmavantī | strī | śālidhānyaviśeṣe
hemantika dhānyabheda | guṇāḥ-“rukmavantī
laghu-ruci-bala-puṣṭikarā matā|” bhavi.185.
rukmiṇī | strī | svarṇakṣīriṇyām | ṣāṃr̤ānakām̐ṭā | rā.ni.va.5
ruksaṅga (n) | klī | male | kaphit
rugṇaḥ | tri | rogiṇi | rā.ni.va.20
rugdāhaḥ | puṃ | bhramanātmakasannipātajvaraviśeṣe
lakṣaṇam-“pralāpaparitāpaprabalamohamandvāryaśramaḥ,
paribhramaṇavedanādhyadhikakaṇṭhamantāpakṛt | nirantaratṛṣākaraḥ śvasanakāsadhikāṅgakṛt, sakaṣṭatarasādhanī
33.26.7
bhavati hanti rugdāhakaḥ ||” vai.nighaṃ. | bhā
rugmam | klī | svarṇe | antyām
ruca(ka)m | klī | sajjikṣāre | sājimāṭī
sauvarcalalavaṇe| sañcalanūṇa| me. | bhā.pū.2bha.
arśa:ci.viḍaṅgādicūrṇe | vai.nigha.gṛhaṇī-ci. rucakādicūrṇaṃ | mūlake | mūlā | gorocanāyām
vir̤aṅge | he.ca. | lavaṇe | kṣārā. | daśanārikhni
rucakaḥ | puṃ | bījapūravṛkṣe | mātuluṅgavṛkṣe
rā.ni.va.11 | śvetairaṇḍe | ja.da.12a. | sarṣape
dante | kapīthe | me.
ruciḥ (ca) | strī | spṛhāyām | camaka
lakṣaṇenāmapākāt sukhabhopāditvāgni sukhaṃ
prakrarute ca | droṇaṃ | gorocanāyām | ra2.ni.
va.12| kṣudhāyām | he.ca.
rucikaraḥ | puṃ | nāgaraṅgavṛkṣe | nāṃraṅga lebū
vai.nigha.
rucitaḥ | tri | miṣṭavastuni | uṣā.
rucipradā | strī | madhurabimbāyām | kundarūkau
vai.nigha.
[ bhā.
ruciphalam | klī | amṛtaphale | nāmaṃśāti
ruciram | klī | mūlake | mūlā | rā.ni.va.7
kuṅkume | lavaṅge | rā.ni.va.12 | raupye | rā.ni.
va.13 | puṃ | śigru vṛkṣe | masināṃ gāṃru | vi
madhure | strī | gorocanāyām | rā.ni.va.12
pālakākhya(vya)nāmagajavaidyakakārajananyām
ruciraphalā | strī | kundurī | vai.nigha.
rucirāñjanaḥ | puṃ | śobhāñjanavṛkṣe | bhajhināṃ
gāṃcha | rā.ni.va.7
rucirāsutaḥ | puṃ | pālakāpya(vya) nāmagajavaidyakakāre | vikā.
ruciyam | klī | piyālabīje | sauvarcalalavaṇe
jīrakabhede | vai.nigha.| li.| madhure | uṣā.
rucyam | klī | sauvarcalalavaṇe | sañcala lavaṇa
rā.ni.va.6 | puṃ | kaṭukaṅkaṭe | nirguṇḍī gāṃcha
rā.ni.va.11 | śālidhānyabhede | rā.ni.va.16
rucyakandaḥ | puṃ | śūraṇe | ola | rā.ni.va.7
33.26.8
jīrake | śākhidhānye | vai.nigha.
rucyā | strī | nāsikāyām | nānitāpāṃtā
pa.su. | kṛṣṇajīrake | rā.ni.va.6
rujā | strī | methi kāyām | methi | he.ca.
kuṣṭhe | kūr̤a | rā.ni.va.12 | vyādhau| rā.ni.va.
20 | bhaṅge | me. | vyathāyām
rujākaram | klī | kaśerukaphale | kām̐śar̤āṅgāṃ
a.ca. | puṃ | hintālavṛkṣe | hetāla gāṃcha | vā.sa.
15a. varuṇādiḥ | “bahalapallavadarbhasajākarāḥ |”
rauge | he.ca.
rujāpa(sa)haḥ | puṃ | dhanvanavṛkṣe | dhāmanāṃ
gām̐cha | rā.ni.va.9
rujyā | strī | khalliroge | ṭīṃka
ruṇuśāliḥ | puṃ | raktaśālau | nāṃdākām̐ni
cāula | rā.ni.va.16
ruṇaśāliḥ | puṃ | raktaśālau | dāladhāni
rā.ni.va 16
ruṇḍakam | klī | agurukaṣṭhe | vai.nigha.
rucchau | strī | kundurī | kūm̐darukai | rā.ni.va.8
rudathaḥ | puṃ | kukkure | uṣā.
rudantikā (nto) | strī | khanāmakhyāta mahākṣupe | rudantīti ulkāvādī prasiddhā | me kaṃ
paluṣaṇi, rudantī | tatparyyāyāḥ, -avattīyā
sañjīvanī amṛtasravā romāñcikā mahāmāṃsī
caṇapatrī sudhāstrāvī | lakṣaṇaṃ - “caṇapatrasamaṃ patraṃ
kṣupaścai va tathāvidhaḥ | graiśire jalavindunāśrvavantīti
rudantikā ||” guṇāḥ - kaṭutiktoṣṇā cayaghnī
kṛmighnī raktapittaghnī mehaghnī jarāvyādhiharatvāt
rasāyanī ca | rā.ni.va.5
rudragudaḥ | puṃ | niruddhagudanāmacudrarogabhede
lakṣaṇam-“vegasamdhāraṇādvāyurapānī'pānasaṃśrayam
anukaroti bāhyāntamārgasaṃstha tataḥ śakṛt
kṛcchrānnirgacchati vyādhirayaṃ rudragudo mataḥ |” vā.
u.31a.
rudraḥ | puṃ | mahādeve | ādityapavavṛkṣe
ākanda gām̐cha | rā.ni.va.4
rudrakaḥ | puṃ | mahāvarukṣavṛkṣe | vai.nigha.
33.26.9
rudrajaḥ | puṃ | pārade | rā.ni.va.13
rudrajaṭā | strī | latāviśeṣe, īśvarolatāyām
jaṭāhāro | jaṭāgaṅgā | tatpayyayiāḥ, - rudrajaṭā
rudrā rudrāṇī raudro saumyā sugandhapatrā su tvā
suvahā supatrā surabhiḥ dhanā īśvarīlatā śivāṅgā
pavvattī mahājaṭā jaṭā naṭāvalo jaṭāśṛṅgā
naiṣapuṣkarā | bhā.ma.1bha. santanādi.vya.ci. māhe śvaradhūpe | “rudrajaṭā gaughṛtaṃ |” guṇāḥ -kaṭūra sā
śvāsakāsakṣadrogaharī bhūtavidyāvadhau rakṣonivarhaṇau
ca | rā.ni.va.2 | madhūrikāyām | bhoṃtro
dha.ṭī.bha.
rudradāruḥ | puṃ | teladevadārau | maṭanasnī
devadāru | vai.nigha.
rudranirmālyam | klī | śivanirmālye, puṣyādau
mā.ma.1bha. santanādi-vya. ci. māhe śvara dhūpe | “vaṃśatvak rudranirmālyam |”
rudrapatnī | strī | bhataśīkṣupe | masinā gāṃha
ra.mā.
rudraparpaṭī | strī | kāsādhikāro auṣadham
pāṭhaḥ-“ṣaḍaṅgalaṃ dvidhā gandhaṃ draveḥ punaḥ punaḥ pacet
vāsārasāhemaṃ bhaṅgo kākamācī vimarttikā
dinaikaṃ mardayet khalle pācayet parpaṭī yathā | dvayoḥ
pādaṃ mṛtaṃ tāmra ṣaḍā mṛtasinā pacet | raktavarṇaṃ
bhaved yāvat tāvadbhāṇḍaṃ pracālayet | prakṣipet
kadalīpatre'thavā snigdhapuṭe punaḥ| ācchādya tena
yogena tataścauṣadha golayaṃ| deyaṃ vicūrṇīta paścāt
cūrṇapādaṃ viṣaṃ kṣipet......||” bhāvā 22.| rasara. | pāṭho'yaṃ na lagati
rudrapriyaḥ | puṃ | bakulavṛkṣe | rā.ni.va.8
rātryañjate aṣṭamaśatakai| strī (yā) | harītakyām
śa.ra
rudrabhaṭaḥ | puṃ | vaidyajīvanagranthakāre | sannipātakaḷikākāre
[ ci.
rudramākhyaḥ | puṃ | bilvavṛkṣe | hai.nigha. 2bha.vya.
rudraretāḥ (sas) | puṃ | pārade | vai. nigha.
33.26.10
rudralatā | strī | rudrajaṭāyām | jaṭāhārī
rā.ni.va.6 | muktāvarṣi | muktājhūri bā baṃśī
rudrā | strī | rudrajaṭāyām | jaṭāhārau
rā.ni.va.2 | nakṣikānā magandhadravye | rā.ni.va.12
rudrāṇī | strī | rudrajaṭāyām | rā.ni.va 6
rudrākṣaḥ | puṃ | khanāmakhyātavṛkṣe | rūdrākṣa
gām̐cha | tatparyyāyāḥ,... rudrākhyaḥ tṛṇameruḥ amaraḥ
puṣyacāmaraḥ | klī | tatphale | tatparyyāyāḥ,...
śivākṣaṃ sarvvākṣaṃ nīlakaṇṭhākṣaṃ harākṣaṃ bhūtanāśanaṃ
pāvanaṃ śivapriyaṃ | guṇāḥ... anrttasuṇa vātaghnaṃ
kaphanāśanaṃ śirovedanā śamanaṃ rucyaṃ bhūtagrahaviṣanāṇanañca | rā.ni.va.11
rudhiram | klī | kuṅkume | rā.ni.va.12 | ca.sū.
4a. | raktaghātau | rakta | rā.ni.va.18 | rasa.
kau.bhaya.vātaraktaci.dvādaśaśatī | gairike | girimāṭo | rā.ni.va.13
rudhirakharā | strī | lohitacaraṇānāma yonivyāpadi
rudhirākhyam | klī | indragopatulyamaṇinaide
purāṇam
rudhirāśayaḥ | puṃ | yakṛti | broḍḍhi ca
rupikā | strī | ādityapuṣpikāyāṃ | ākandā
ra.mā. | arkaṇākacupe | rakta ākanda | pa.su.
śrutānte | bhaiṣa nār̤īvraṇaci. | su.ci.17a.
rulā | strī | tannāmadhārasasudra | me.
rulā
rulā
rulā
rulā
rulā
rulā
rūmābhavam
rūruḥ
bagarīhītake
rūrubhāṣaḥ
ruruḥ (rū)
ruru (rū)kaḥ
ruruku
ruluvaujam
rūpparaḥ
rūhakam
rūhadarmaḥ
rūhā
māṃsarohiṇyām
lajjālukāyām
rūhā (n)
rūhyaḥ
rūcadadhi
• rūcapatraḥ
rūḍhakam
rūḍhamakṣikā
rūpam
rūpakam
rūpanāśanaḥ
rūpaśaṅkhaḥ (śriyaḥ)
rūpi(ṣi)kā
rūpyamakṣam
rūpyamākṣikam
droṇamākṣike
rūpyodbhavam
rūmosustakī
ruvukaḥ
ruṣakaḥ
ruṣaṇam
rūṣikā
rūkṣaḥ
rūkṣagandhaḥ (kaḥ)
strī (tyā)
rūkṣaguṇakarme
rūkṣapātvikā
33.26.11
rūkṣadarmaḥ
rūkṣapatraḥ
rūkṣapriyaḥ
rūkṣasvāduphalaḥ
rūkṣā
recanaḥ
vi
recanakaḥ
recanā (nī)
recanīyaḥ
recī
reṇuḥ (kaḥ)
reṇukam
reṇukādambakaḥ
reṇukā
reṇukupitaḥ
reṇuvāsaḥ
reṇusāraḥ (kaḥ)
retaḥ
retajā
retanam
retodoṣaḥ
retyam
retam
revaṭam
revataḥ
revatikā (to)
revatobhavaḥ
revā
revataḥ
revatakaḥ
rokam
rogaḥ
rekaḥ
rekāṇaḥ
rekhā
recakam
rogakāṣṭham | klī | pavāṅgacandane | vakama
kāṭha | rā.ni.va.12
rogaghna(ha)m | klī | auṣadhe | a.ca.| tri
rogahare
rogaghnaḥ | puṃ | vaidye | rā.ni.va.20
rogapatiḥ | puṃ | jvare | vai.nigha.
rogapre(nne)ṣṭhaḥ | puṃ | jvare | rā.ni.va.20
rogabhūḥ | strī | śarīre | a.ca.
rogamārgaḥ | puṃ | śākhādirogavartmani | sa
trividhaḥ śākhāḥ, marmāsthisandhayaḥ, koṣṭhāśceti
tatra śākhā raktādidhātavastvak ca bāhyarogamārgaḥ
marmāsthisandhikhānāni madhyamarogamārgaḥ | koṣṭhā
ścābhyantararogamārgaḥ| ca.sū.11a.
rogamurāriḥ | puṃ | navajvare rasaḥ | pāṭhaḥ—
“rasavaliphaṇilīhavyoṣatāmrāṇi tulyānyatha ramadalabhāgo nāga eṣa pradiṣṭaḥ | bhavati gadamurārirnāma
guñjādvayaṃtvarā ...... ||” pārā, gandhaka, viṣa,
goḍa, trikaṭu, tāmā pratyeka samabhāga;
sīsa arddhabhāgaṃ | baṭī 2 rati| anupāna
ādā rasa| rasa.kau.
rogarājaḥ (ṭa) | puṃ | rājayakṣmaṇi | yakṣmā
roga | rā.ni.va.20
rogalakṣaṇam | klī | rogavyañjakacihne | rā.
ni.va.20
rogavijñānam | klī | yena yena rogāṇām
jñānaṃ bhavati| tacca trividhaṃ—“darśanenyasaṃmanapraṃvyādhijñānaṃ vidhā matam | darśanānyūtrajihvādyaiḥ
sparśenānnādikādibhiḥ | praśnerdūtādivacanaiḥditi
cedhā samucyate ||” bhaiṣa.
33.26.12
rogaviniścayaḥ | puṃ | mādhavalate kavibhiśāyakamayaṃ
rogaśāntakaḥ | puṃ | cikitsake | a.ca.
rogaśilā | strī | manaḥśilāyām | manaśāla
rā.ni.va.13
rogaśikhī (n) | puṃ | kharpūrauṣadhe
śoṇānūgācha | jaṭā.
rogahṛm | klī | auṣadhe
rogaharadravyam | klī | madhurādiroganāśakadravyaṃ | (roganāśakadravya) | dhanvantariḥ
rogahārī (n) | puṃ | vaidye | ra.ni.va.20
rogahetuḥ | puṃ | roganidāne | rā.ni.va.20
rogādhīśaḥ | puṃ | rājayakṣmi | rā.ni.va.20
rogāsanaḥ | puṃ | jvare | vai.nigha.
rogāhvayam | klī | kuṣṭhauṣadhe | kūṣṭha | vai.nigha.
rogitakaḥ | puṃ | aśvotthavṛkṣe | rā.ni.va.10
rogivallabham | klī | auṣadhapralīpādau | a.ca.
rogī (n) | tri | rogayukte | ana | rogiparīkṣā—“daśanasparśanapraśneḥ parīkṣedatha rogiṇam
āyurādi dṛśā sparśācchītādeḥ praśnato'param ||”
vā | netra-jihvā-mūtrādi-parīkṣāḥ svasvaśabde
mṛgyāḥ
rogodakam | klī | makhinadurgandhādiyukta rogajanakajale | See jalam
rogyam | klī | rogahite | rogayogyai | apathye
a.ca.
rocakaḥ | puṃ | rājapalānī | choṭe pyāja
rā.ni.va.7 | mātuluṅgavṛkṣe | chuyābābū | he.ca.
kadambānaṃ | a.ra. | yaniyaparvaṇiśe | bhaṭeura
iti nepāle | bhā. | vika | rucikāradravye
rocakadvayam | klo | lavaṇadvaye, viṭasaindhave
vai. nigha. jva. ci. candanavacātaile
rocanaḥ | puṃ | palāṇḍau | batapiyām̐ | (śveta
masinā | rā.ni.va.7 | karañjavṛtte | karañja gāṃcha
kaḍosravṛkṣa | āṭokām̐r̤a gām̐cha | rā.ni.va.9
dār̤imavṛkṣe | rā.ni.va.11
33.25.1
nimbavṛte
jambīradṛte | mātuluṅge | rā.ni.va.21 | vyañjane
rā.ni.va.20 | kūṭaśālmalīvṛkṣe | ana. | āragvadhadṛte | śonāṃga gāṃcha | rā.ni.va.11 | strī
gaurīcanāyām | bhā. | vaṃśarocanāyāma | su.ci.
kadara-tri. | kṣayaśājalīvṛtte | raktakadvāre | me.
rocanakaḥ | puṃ | jabbīravṛkṣe | rā.ni.va.11
rocanaphalaḥ | puṃ | mātuluṅgavṛkṣe | bījapūre
rā.ni.va.11 | strī (lā) | cirbhaṭikāyām
phūṭī | rā.ni.va.
rocanikā | strī | vaṃśalocanāyām | rā.ni.
va.6 | gugkṣārocanāma | kamaṇāṃ ṇḍi | hārā.
rocano | strī | dantivṛkṣe | rā.ni.va.6
āmalakovṛtte | rā.ni.va.11 | gaurīvacanāyām
rā.ni.va.12 | śvetakhir̤ati | guṭyārocanām
ana. | manaḥśilāyāma | he.ca. | śuknāyām
kūruryāpora | bhā.pū.1bha-śā.va. |'
rocau | strī | pathaśākaviśeṣe, chicanociṃkāyām | śiṃṭaka | a.ra.
roṭikā | strī | gadhūmasamādikatapiṭakaviśeṣe
roṭī | tatsādhanavidhiḥ—“sūkṣmagodhūmacūrṇa na
kiñcitpṛṣṭāca potrikā | tataśca khedayettukalā
bhūyo'ṅgāre'pi tāṃ pacet | siddhe vā roṭikā proktā
guṇānasyāḥ pracakṣmahe || roṭikā valakkadrucyā da’cayī
dhātuvarddhanī | vātaghnī kaphahadvarṇṇī dīptāgnīnāṃ
prapūjitā ||” bhā.
rodanam | klī | bāvarīge | krandane | me.
rodanikā (nī) | strī | yāsaṃvṛce | durālabhā
rā.ni.va.5 | ana.
rodikā | strī | lajjālukāyām | gañjālavatī
oṣānaram
rodinī | strī | raktadurālabhāyām | vai.nigha.
rodhanam | klī | vāyujanyapraśvavedanāyām | su.
sū.22aḥ
rodhanī | strī | lajjālī | lajjāvatī
vaiḥnigha.
rodhra(ka) m | klī | jīdhrakāṣṭhe | lodhrakāṣṭhaṃ
33.25.2
vā.sū.15a. ambaṣṭhādiśca | “rodhraṃ vāttakibilvapeści” | puṃ | lodhravṛtte | lodha gāṃcha
pa.su. | vā.sū.15a.rodhādiḥ | “rodhrāśarāvarakoradhrapalāśāḥ |”
rodhrapuṣpaḥ (kaḥ) | puṃ | tannāmasaṃśālidhānyabhede | guṇāḥ śālivat | su.sū.46a. | makhalisarpaviśeṣe | su.kalpa.4a. | madhūkavṛkṣe | maula gāṃcha
rā.ni.va.11
[ 6
rodhrapuṣpiṇī | strī | bhātakauvṛte | rā.ni.va.
rodhrayugmam | klī | lodhradvaye | ekaḥ śāvaraḥ,
anyaḥ paṭṭikārīdhraya | vā.sū.15a. | “nyagrodhapippalasadāphalarīprayuktam |”
rodhrayuktā | puṃ | rodhrapuṣpākāraśukraśālī
vā.sū.6a.
rodhrādigaṇaḥ | puṃ | rodhrāśavarakarodhrapalāśajiṅgiṇīsaralakadruphalayuktā kukṣittābhāḥ kadalī-gataśrīkela lūpariphelavamīcāsa | guṇāḥ- medaḥkaphaharaḥ
yonidoṣaharaḥ ślī varṇyaḥ viṣaghnaśca | vā.sū.15a.
ropaḥ | puṃ | ropaṇī | me. | klī | chidre | he.ca.
ropaṇaḥ | puṃ | pārade | mūṣāsanavṛkṣe | vai.nigha.
catādipūraṇe | bannabhedai | bhā.
ropaṇacūrṇam | klī | netrarīpaṣāñjanaviśeṣe
yathā—‘śilāyāṃ rasakaṃ piṣṭvā samyagāṅglya vāriṇā
gṭahoyāt tajjalaṃ savvaṃ tyajecca paṃsadhīgatam
śuṣkaṃ tacca jalaṃ sarvvaṃ paṭeṭīkhanninnaṃ bhavet
vicūrṇya bhāvayet samyak mikhelaṃ vipalāvaseḥ
karpūrasya rajastatra daśamāṃśena nikṣipet ||” bhā.
ropaṇāñjanam | klī | kaṣāyadya hasaṃyuktāñjane
tor̤a | tiktādravyairañjane | ca.da.sadyanādhikāre
ropaṇovartiḥ | puṃ | kusumābhinnanaitrāñjanavarttibhede | yathā-“aśrītisillapuṣyāṇi ṣaṣṭiḥ pippalitacchulāḥ | jātopuṣpāṇi pañcāśanmaricāni ca
33.25.3
bīṅkam | sūkṣmaṃ piṣṭābdunā varttiḥ kṛtā kusumikābhidhā | timirā'ñjanaśukrāṇāṃ nāśinī ...... ||”
bhā. netraro.
ropyaśāliḥ | puṃ | khinne pugaraśna śālī
rākasadhāna | guṇī-rucaḥ malavaddhakārakaśca
rā.ni.va.16
ropyaśiropyaḥ | puṃ | roṣyaśālī | ro'śrā
śāli dhāna | guṇāḥ-laghuḥ āśupākaḥ padāgau
doṣaghnaḥ balyaḥ mūtravarddhanaśca | rāja.
romam | klī | pace | tejapatra | mada.va.3
nale | a.ca.
romaḥ (kaḥ) | puṃ | mahānimbe | vai. nigha.
roma (n) | klī | tamālapatre | (tejapatna
mada.va.3 | kṣomni | rūm̐oyām̐ | rā.ni.va.18
tatapayogāḥ,—loma aṅgajaṃ laghujaṃ caktrajaṃ tanuhad
tanuhahaṃ tanūruhaṃ | tanu garmasya ṣaṣṭhe māsi sañjāyate
romakam | klī | sābharalavaṇe | samāvatīnadī
jātaḷavaṇe iti | ra.śāṃ. saṃṭīkā | athaśnavaṇa
kiṃ śākabhari | guṇāḥ-tīkṣṇam alaghu kaṭutiktāṃ
dīpanaṃ dāgjhoṣakaraṃ vār̤hi picakopanaśca | rā.ni.
va.6 | kāntalohamaide | rā.ni.va.13
romakandaḥ | puṃ | picchālī | ekālī | (bhau
ālū | rā.ni.va.7
romakarṇaḥ | puṃ | śaśake | vai.nigha.
romakākhyam | klī | sāmbharalavaṇe, mṛttikākhavaṇe | bānalauhūm̐ | hai. nigha.
romakūpaḥ | puṃ | romavivare
romakeśaram | klī | cāmare | trikā.
romaguccha(ka)m | klī | cāmare | he.ca.
jaṭā.
romatantrī | strī | baromakhiyām | ratna.rasundarī.ci.
romaddīpaḥ | puṃ | kṛmau | vai.nigha. | raktajanitasūkṣmāgnisaṃbhede | “keśādā romavidhvaṃsā romahaupā
stvaguttharāḥ| ṣaṭ te kuṣṭhaikakarmāṇyaḥ sahasaurasamātaraḥ ||” mā.ni.
romanthaḥ | puṃ | paśūnāṃ carvitacarvaṇe | jāurakāṭā | amara.
[ nigha.
romaphalā | strī | ḍikhikhe | chār̤aṇa | vai.
33.25.4
romabhūmiḥ | strī | carmaṇi | rā.ni.va.18
romalatā | strī | romarājyām | śa.ca.
roma(ka) lavaṇam | klī | sāmbharalavaṇe
sauvarcalalavaṇe | ra.mā.
romavallī | strī | kapikacchau | ālāṃkuśī
rā.ni.va.3
romavikāraḥ | puṃ | romāñca | havā.
romaśam | klī | pace | tejaphala | mada.va.3
puṃ | picchālunāmakandaśāke | rā.ni.va.7 | meṣe
bher̤ā | śa.ca. | kauṅkaṇadeśaprasiddhe kubhīvṛkṣe
rā.ni.u.9 | mandaviṣavṛścikabhede | duḥkālpaḥ daṃśaḥ
śūkare | rā.ni.va.19
romaśapalā | strī | devabhār̤avṛkṣe | devātār̤ā
romaśaphalaḥ | puṃ | khikhimavṛkṣe | chār̤aṇa
bhā.pra.1bha.śā.va.
[ nigha.
romaśamūlikā | strī | haridrāyām | vai.
romaśā | strī | kauṅkaṇe kuruddīti khyāte
dugdhāmānavṛce | rā.ni.va.6 | karkaṭikāyām
kām̐kūḍa | triṅkā, | alambuṣānāmaviṣavallīkābhede
ala garddārjoka | su.sū.11ca. | māṃsarohiṇyām
vai.nigha.
romaśātanam | klī | romūkāma ukhaḍaṇe | vai.
nigha. | sadoṣārthaṃ luhocīreṇa bhallātakalkaṃ 6ḥ
su.ci.1ca.
[ bhā.
romaśukam | klī | strīyomake | gām̐ḍanemā
romaharṣaṇam | klī | haritāle | ra.śā.saṃ.
romaharṣaḥ (kaḥ) | puṃ | romāñce | mā.ni.
“romaharṣorucikṣamaḥ |” vibhautakavṛce | vai.nigha.
romaharṣaṇam | klī | romāñce | camaḥ | puṃ
vibhautakavṛce | mai.
romākhyam | klī | sāmbharalavaṇe | vai.nigha.
romākṣaḥ | puṃ | romaharṣe | ama.
romākṣikā | strī | radantīnāmamahākṣupaye
rā.ni.va.5
romāntī | strī | cudramasūrikārogabhede | hāva
“romakūprotithasamā rāgiṇyaḥ kaphapittajāḥ
kāsārocakasaṃyuktā romāntyo jvarapūrvvikāḥ ||”
mā.ni. || bhava. mayūri.ci.
33.25.5
romālī | strī | romarājikāyām | vathaḥsambī | śa.mā.
romāluḥ | puṃ | picchālau | rā.ni.va.7
sarpikaṅkau | āṃśāṃkūṃthī | rā.ni.va.1
romāluviṭapī (n) | puṃ | kauṅkaṇadeśaprasiddhakabhovṛkṣe | rā.ni.va.8
romāvarttaḥ | puṃ | tannāmaka marmasthāne śirāsanniveśanāsarūpe | su.śā.6ca.
romāvalo | strī | nābheruī romarājyām
haṃ.ca.
romāśrayaphalā | strī | bhikṣirīṭācupaye
rā.ni.va.4
romeśvaraḥ | paṃ | vaidyādyatavyamkāre
rolaḥ | puṃ | cārdraṅgaphalāṃ | phalaviśeve, pānīyāmalake | śa.ca. | tālīśapace | kacit
rolambaḥ | puṃ | bhramare | trikā.
roṣaṇaḥ | puṃ | paruṣavacane | rūsajā gāhū
pārade | nisabīpale | mai. | uparabhūmau | he.ca.
roṣiṇī | strī | lajjāllukāyām | lajjāruṇe
latā | vai.nigha.
rohaḥ | puṃ | aṅkure | he.ca.
[ vyāka.
rohaṇam | klī | yantra | rā.ni.va.18| janmāni
rohaṇadrumaḥ | puṃ | candanavṛkṣe | malayānurapi
vai. nigha.
rohatvarccā | strī | vajridrugyāṃyā | rā.ni.va.8
rohantaḥ | puṃ | vṛce | taruviśeve | uṇā.
rohanto | strī | latāmātre | latāviśeve
uṇā.
rohiḥ | puṃ | vṛce | bīje | uṇā.
rohikaḥ | puṃ | vanarīhināmamṛge | vana vohaṃ
tasmāt ror̤ikau ditaḥ balakaraḥ vātātmakaḥ
śu śakaraca | bhavi 22ca.
rohikāpriyaḥ | puṃ | mahākarace | vai.nigha.
rohiṇaḥ | puṃ | kaṭphalavṛce | ra.mā. | bhūvṛce
gakagūrṇaviśeṣaḥ | rā.ni.va.8
33.13.1
ca.ci.3ca.
nyagrodhavṛkṣe | baṭe gāṃha | rā.ni.va.8 | raktarohītake | raktarohār̤ā | rā.ni.va.8
rohiṇikā (ṇo) | strī | śarīre ghar̤alaci
“kaudrinamātrā yaṇagapacyave'thotpannagaṅgaladhādhiṣṭhānā |” su.śā.4ca. | kaṇṭhagate jihvāmūlagate
vā rogaviśeṣe | rohiṇī rogaṃ | nidānaṃ—
“vātapittakaphā yasya yugapat kupitāstvacaḥ
jihvāṃ mulopasaṃviṣṭante vidahantaḥ samucchritāḥ
janayanti bhṛśaṃ śothaṃ vedanātha pṛthagvidhāḥ | taṃ
śīghrakāriṇaṃ rogaṃ rohiṇiketi nirdiśet
trirātraṃ paramaṃ tasya jantorbhavati jīvitam ||”
ca.sū.18ca. | tāḥ paśca vātapittakaphasannipātaraktajabhedena | “galaśālūkādhijihvavalayālasakahandaśataghnīgilāyugalavidradhiṃgaloghasaptadaśaruttānavidāricaśca | samprāptiḥ- “galognilaḥ pittakaphau
ca mūrcchitau pṛthaksamastāśca tathaiva śoṇitam | prahūṣya
māṃsaṃ galagodhino'ṅkurān sṛjanti yān sādyahaga
tu rohiṇī ||” su.ni.16ca.| asya sukharomabhedaṃ
ga.da.29ca. | kaṇṭakamarīṣe | kaiṃḍogirośa
ra.mā. | mañjiṣṭhāyām | rā.ni.va.6 | ca.da.si.yo.
jvarātīsā.ci.vaktavyādiḥ | 'rohiṇyo gajapippalī'
kaṭukāyām | kuṭako | rā.ni.va.22 | ca.sū.
4ca. | bhaiva.ṅgaṅga.ci.pañcatiktaghṛte | bhā.śva.ci.
khāccādisaleḥ | gāmbhārovṛkṣe | gām̐bhāra gām̐ha | rā.
ni.va.8 25 | kaṭphale | su.sū.38ca, nyagrodhādiḥ
mādhavīdroṇaubhede | māṭamaṭāhiṇī | rā.ni.va.12
bandāke | bāṃdhā | iṃgotacāma | suśrutasamasyā
lacaṇaṃ jñeyam | pratiḍā nageṃdrīhavā ca | daridāyām | rā.ni.va.23 | logamyām | ca.ci.2ca.
tannāmakāśriyāyām | vā.ci.0ca. | jalacarapaciviśeṣe | ca.sū.27ca.
33.13.2
rohiṇophalam | klī | kaṭphale | gāmbhārīphale | su.ci.1ca.
rohiṇeyaḥ | puṃ | marakatamaṇau | rā.ni.va.13
rohiṇyādyaghṛtam | klo | gṛhye ghṛtam | pāṭhaḥ
“rohiṇyo kaṭukā nimbamadhukaṃ triphalātvacaḥ
kārṣikā vāthamāṣā ca paṭolatrihate pale | dipalacca
madhūrāṇāṃ sādhyamaṣṭaguṇe'mbhasi | kṛtākeṃ'śaṃ ghṛtasamaṃ
sarpiṣaśca catuṣpalaṃ | pivet saṃmūrcchitaṃ tena gulmaḥ
śāsyati paittikaḥ ||” ca.ci.5ca.
rohit | puṃ | rohitamatsye | śśokhakhacandane
trikā. | sūryye | varṇabhede | strī | latāmede | mai.
rohitam | klo | kusamvapuṣpe | rakto | kusumī
rohi(ho)taḥ (kaḥ) | puṃ | (Amoora
taka.) dār̤imbapuṣpaka-snānāmakhyātavṛkṣe | rohidhoti vaule | ror̤ā, jhayanāṃ, rūr̤āṃra | ta
susunīḍagaceḍu | tatapayyām̐ṭāḥ,-rāho rauḍo
pnohaśvatuḥ dār̤imapuṣyaḥ raktāṅgaḥ raktapuṣpaḥ māṃsadalanaḥ
yakṣadvevaro calacchadaḥ rohiṇaḥ rohitaḥ rohitthaḥ
rohīta kaḥ sadāprasūnaḥ kuśākhaliḥ kūṭaśālmaliḥ
pracālittaḥ virīcanaḥ | ra.mā. | bhā.nya.ci.
sahāṣaṭkakvathale | “madhurasāhraivāṅgarohītakeḥ | sa
śveto raktaśca | sadguṇāḥ- kaṭustiśvau kaṣāyo
śītalo kṛmivraṇaplīhanevāmayaghnī ca | rā.ni.va.8
“rohitakau yakṛtplīhagulmodaraharaḥ smṛtaḥ |”
rāja. | saṃśaddaḥ | rohītakādyaghṛte | hariṣaviśeṣe
mai. | kusumabhāve | khanāmakhyāta matsyaviśeṣe
ruī māṃha | teṃ paraṃmītu | tatapayyām̐yāḥ,–rohit
rohiṇaḥ matsyarājaḥ | lacaṇacaṃ yathā–“kṛṣṇaḥ
malko bhraṃ takracitsu matsryo yaḥ śveto'sau rohito
ucyatetaḥ |” tanmāṃsaguṇāḥ- īṣaṭuṣṇaṃ balakaraṃ
vātaghnaṃ snigdhaṃ vīryyakarañca | rā.ni.va.17 | raktodarī
33.13.3
raktamukhī raktācī raktapacatiḥ | lakṣaṇaco bhāsayaṃ ḍau
rohitaḥ kathito budhaiḥ | rohitaḥ sarvvamatsyānāṃ
varo dṛṣyo'hi tārttijit | kaṣāyāturasaḥ khāduḥ
vāttaghno nātipittakṛt | ūrddhajatugatān rogān
hanyāda rohitamuṇḍakam ||” bhā. | “rohito
hṛcchoṣañca vibandhañca durjaro ghanaḥ | jvariṇāṃ
viṣamāgnīnāmatīsāre na dāsyate ||” iti rasendraiti vamarīḍitaguṇāḥ
rohitā | strī | mañjiṣṭhāyām | va nidhaḥ
rohiteyaḥ | puṃ | rohitakavṛkṣe | ratnakoṣaḥ
rohiṣa(sa)m | klo | (Andropogon
The geranium grass. गन्धतृणे, कत्तृणे ।
śrāmrakarpūra | hiṃ agiyāghāsa, miraciyāgandha,
rasaghāsa | vam, rauhiṣe | uta, pāla khari
tatparyyāyāḥ, — kaṭttṛṇaṃ rauhiṣaṃ devajagdhaṃ saugandhikaṃ
tathā | bhūtikaṃ śyāmakaṃ pītaṃ śyāmaṃ dhūpagandhikam
guṇāḥ —rauhiṣaṃ tuvaraṃ tiktaṃ kaṭupākaṃ vyapohati
hṛtkaṇṭhavyādhipittāsraśūlakāsakaphāntrarān || bhā0
rā0ni0va0 | si0gī0,ca0da0śva0śrā0ci0pṛṣatagavyūte
bhā0jva0ci0 | “raktarohiṣadhanvayavāsakavāsāḥ |”
puṃ | rohiṇamṛge | raktacitrake | śa0da0
rohī (han) | puṃ | rohitakavṛkṣe | ror̤ā,
var̤ano gācha | ra0mā0| su0ci037ca | mahākarañje
vai0 nigha0 | aśvatyavṛkṣe | vaṭavṛkṣe | me0
rohītakalauham | klī | plohādhikāre lauham
pāṭhaḥ — “rohītakasamāyuktaṃ triṃśatpalayutantvayaḥ
plohānaṃ hanti...... ||” ra0sā0saṃ0
raudraḥ | puṃ | sātape | me0 | tatparyyāyāḥ, — gharmaḥ
prakāśaḥ ghītaḥ cātapaḥ | guṇāḥ, — ghāvataḥ
khedamucrchānapistatṛṣṇāktamaśramān | dāhaṃbivarṣatāṃ
kuryyāt || bhā0 | hemantarce | he0ca
raudrarasaḥ | puṃ | arbudādhikāre rasaḥ | pāṭhaḥ
33.13.4
— “śuddhasūtaṃ samaṃ gandhaṃ mardyaṃ yāmacatuṣṭayaṃ | nāgavallīrasairyuktaṃ meghanādapunarnavaiḥ| gomūtrapippalīyuktaṃ
madyaṃ ruddhā puṭellaghu | caudraiḥ....||” 1 ra. lihat
ra0sā0saṃ0
raudrī | strī | rudrajaṭāsatāyām | rā0ni0va03
raupyam | klo | rajatadhātī | rūpā | hiṃ cāṃdi
guṇāḥ — “raupyaṃ śītaṃ kaṣāyāmlaṃ svādupākarasaṃ
saraṃ | vayasaḥ sthāpanaṃ snigdhaṃ lekhanaṃ vātapittajit | pramehādikārīgāṃśa nāśayatyacirāt
nṛṇām | sāraṃ śarīrasya karoti tāpaṃ viḍa' carna
yacchati śukranāśam | vīryya balaṃ vṛttiṃ tanotha
puṣṭi mahādānu poṣyati śmaśruḍam ||” “guru
snigdhaṃ mṛdu ślakṣṇaṃ dahi dehe ghanacamaṃ | varṇāvya
candravat svaccha' raupya' navaguṇaṃ śubham | kaṭhinaṃ
kralimaṃ ruca' raktaṃ pītadalaṃ laghu | dāhacchedaghanairnaṣṭa
rūpya' duṣṭa' prakīrttitam ||” bhā0pu01ru0dhā0va0
bhasma yathā- “dvauṣakava lisūtanikṣiptakajja lasamamallaviṣṭa' rūpyadalaṃ | sikatāyantraṃ vā gajapuṭāddambha
bhavati gār̤hāgno | vidhāgagandhakaikabhāgarasābhyāṃ
kajjalikā kṛtvā jambīrādirasaiśleṣyavataṃ limvā
gajapuṭe pacet ||” sā0kau0 | śodhanaśvāsa kharyanavat
tathā — “nāgena ṭaṅgaṇenaiva drāvitaṃ mṛddhimūrcchati
rajataṃ doṣanirmuktāṃ kiṃ vā cārākṣayācitam ||”
yena kenaciduttarasene kabhāgenaḥ haritālaṃ praharaṃ
samadye vidhāgarīyapavāṇi vilipya mūṣāpuṭe
nirudhya triṃśatkarīṣaiḥ catuddarśa puṭāni deyāni
bhā0 | raupyadhātumale
raupyamalam | klī | raupyamākṣike | vai0 nigha0
2bha pāṇḍu0vi0cippalādilihe
raupyamākṣikam | klo | khanāmakhyātopadhātau
rūpobhāgākṣika | See tāramākṣikam
33.13.5
rauma(ka)m | klo | romakalavaṇe, sāmbharalabaṇa
ca0ṭo0ramā0
raumalavaṇam | klo | śāmbharalavaṇe | ra0mā0
rauhiṣṭra | puṃ | rohiṣatṛṇe | a0ṭī0bha0
rauhiṇaḥ | puṃ | raktacandane | candanavṛkṣe | trikā0
rauhiṇeyam | klī | marakatamaṇau | rā0ni0va012
rauhiṣa(ṣeya)m | klī | kattṛṇe, rohiṣaṭaṇe ;
puṃ | rohitamṛkhe | mṛgaviśeṣe | cana0 | stro (ṣī)
dūrkhāyām | uṣā0
rauho (han) | puṃ | rohitakavṛce
raucyam | klo | rucatāyām | su0
raucyam | klī | vāyuguṣabhūyiṣṭhale, jeharāṣṭiye
rūkṣatā | su0
la
laka(ku)caḥ | puṃ | ḍahukavṛkṣe | māndāra gāṃcha,
ḍahuyā gāṃkcha, ḍelo gāṃcha | ra0mā0| hiṃ baḍahara
lakuco ḍahuka iti | tatparyyayāḥ, —airāvataḥ
anjhakaḥ niṣputraḥ kaṣāyī dṛḍhavalkalaḥ ḍahuḥ kārśyaḥ
śālaḥ śūraḥ sthūlaskandhaḥ yannimaphalaḥ | ra0sā0saṃ0
kṣudrulaśroghane | guṇāḥ — svarase tiktaḥ kaṣāyoṣṇaḥ
laghuḥ kaphannaḥ dāhī malasaṃṅgāhakañca | rā0ni0va06
“śrāmaṃ lakucamuṣṇañca guru viṣṭambhakattathā | madhurañca
tathānnañca doṣavitaya raktahat | śukrāgnināśanaṃ vāpi
netrayorahitaṃ smṛtam | supakaṃ tantu madhura mamlañcānilapittahṛt | kaphavahnikaraṃ rucyaṃ hṛdyaṃ viṣṭambhakañca
tat ||” bhā0
laktākaḥ | puṃ | jīrṇavastrakhaṇḍe | nekur̤ā
dhama0 | alaktake | āltā | śa0ra0
laktākarmmā (n) | strī | raktavarṇalodhre | śa0ca0
lagaṇaḥ | puṃ | nakṣavasaṃgatarogaviśeṣe | lakṣaṇaṃ
— “apākaḥ kaṭhinaḥ sthūlo yanmiṃstama vo'ruśaḥ
sakaṇḍūḥ picchilaḥ kledīpramāṇo lagaṇastu saḥ ||”
sū0u03a0
lagur̤aḥ | puṃ | karavīravṛce | vai0nidha0 | daṇḍe
lāṭhī | dhama0
lagrikā | strī | nadikāyām | ṣaṭo0
33.13.6
laghuḥ | tri | rogamukte | rā0ni0va020 | ākāśaguṇabhūyiṣṭhe vāyuyiguṣabahule ca | tadguṇāḥ, —
laghu pathya paraṃ proktaṃ kaphaghnaṃ śīghrapāki ca |”
sū0 | strī | ekāyām | piṅgi śāka | pa0su0
ca0da0vā0vyā0ci0ekādaśaśatikā mahāpra taile | klī
lāmajjake | grukkadabhaiṃ| rā0ni0va012 | derṇāmūtra
kṛṇāguruṇi | me0
laghukaṇaḥ | puṃ | śukajīrake | vai0 nigha0
laghukaṇṭakā | strī | lajjālī | lajjāvatī
vai0 nigha0
laghukarkandhuḥ | puṃ, strī (ndhūḥ) | bhūmibadare
8bhaṭai | kūna | vai0 nigha0
laghukaṇī | strī | mūrkhāyāṃ | mūīṃ | vai0 nigha0
laghukāmaḥ (yaḥ) | puṃ | chāge | bikā0 | śa0ra0
laghukāśmaryyaḥ | puṃ | kadraphalavṛce | rā0ni0va06
laghugargaḥ | puṃ | gargaramatsye | gāṃgara mācha
vikaṭakamatsye | ṭaiṃgar̤ā mācha | trikā0
laghugodhūmaḥ | puṃ | drukṣagodhūme | choṭa gama
saṃ kīṭāgohra | guṇāḥ — snigdhaḥ guruḥ hṛdyaḥ kaphaghnaḥ
dhāmadoṣakaraḥ balakaraḥ madhuraḥ vīryyavṛṣṭidaśca
rā0ni0va016
laghucandanam | klī | kāṣṭhāguruṇi | vai0 nigha0
laghucirbhaṭo (bhiṃṭā, ṭiṭā) | strī | cirbhaṭīviśeṣe | śagaivāro | choṭa kām̐kar̤a vā rāṃṣāla
bhaṃjā | rā0ni0va07
laghucetakī | strī | bālaharītakyāṃ | vai0 nigha0
2bha0raktātisā0vi0
laghucchadā | strī | mahāśatāvaryām | vai0 nigha0
laghuja (jñ) laḥ | puṃ | lāvapakṣiṇi | trikā0
laghudantī | strī | chudradantyām | choṭi dantī
tatparyyāyāḥ, —viśalyā uṅgarapaṇīṃ era ṇḍaphalā
śīghrā śyenaghaṇṭā ghṛṇapriyā vārāhāṅgī nikumbhā
makulakaḥ | guṇāḥ — dantīdvayaṃ saraṃ pāke rase ca
33.13.7
kaṭu dīpanaṃ | gudāṅkurāruglāsakāsakaṇḍū kuṣṭhavidāhanṛt | tīkṣṇoṣṇāṃ inti pittākhakaphaśoṣodarakrimīn || chudradantī vījaguṇāḥ —rasapākayormadhuraṃ
śītalaṃ viṣṭambhaśodhakaṃ galaśrotha kaphaghnam
“jayapālī dantivījaṃ vikhyātaṃ tiṇḍir̤ophalam
jayapālī guruḥ snigdho recī pittakaphāpahaḥ ||” bhā0
laghudrākṣā | strī | kākolīdrākṣāyām
kiśmiś | rā0ni0va011
laghunāma (n) | klī | aguruṇi | śa0ca0
laghunidānam | klī | surajitakṛta saṃkṣiptanidāne | granthaṃ
laghupañcamūlam (lo) | klī, strī (lī)
svalpapañcamūryyām | śālaparṇīpṛśniparṇīvṛhatī kaṇṭakārīgokṣurakatakaṣāye | rā0ni0va012 | ca0da0jva0
ci0| guṇāḥ — “pañcamūlaṃ laghu svādu balaṃ pittānilāpahaṃ | nātyuṣṇaṃ bṛhaṇaṃ grāhi jvaraśvāsāsraroprahat ||” bhā0
laghupatraḥ (kaḥ) | puṃ | guñjārocanāyām | śa0
ca0 | śiśuvṛkṣe | vai0 nigha0
laghupañcaphalā
rā.ni.va.11
laghupatnī
rā.ni.va.11
laghuparpiṇakā (rṇī)
rā
ni.va.2
rā.ni.va.4
laghuparvvā (rvā)
vai.nigha.
laghupākaḥ
su.sū.41ca.
laghupākī (kan)
rā.ni.va.10
laghupuṭam
rā.ni.va.6
vai. nigha.
laghubadaraḥ
rā.ni.va.11
laghubadarī
rā.ni.va.11
laghubrāhmī
rā.ni.va.5
laghubhaṇḍī
vai.nigha.
laghubhūtadrumaḥ
rā.ni.va.9
laghumāṃsaḥ
rā.ni.va.12
laghumūlakam
vai.nigha.
laghuśītaḥ
rā.ni.va.11
laghusomavallī
rā.ni.va.11
laghūdumbarikā
rā.ni.va.11
laghvānandarasaḥ
rā.ni.va.16
vai. nigha.
laṅkā (ṅkī) pi[yi,ri] kā
pra.ca.
ja.da.32a.
laṅgalam
si.yo. ajīrṇā. ci. ślokaḥ
lajakārikā
śa.mā.
lajjakā
rā.ni.va.5
rā.ni.va.5
lajjālukā
rā.ni.va.5 | ra.sā.saṃ.
lajjirī
rā.ni.va.5
lañjaḥ
rā.ni.
va.12
laṭaṣakaḥ
33.13.8
ca.sū.27ca.
laṭṭhaḥ
ca.sū.270ca.
rāja.10.
a.ca.
laṇḍam
dīpanaṃ pathyaṃ śūlagulmaviṣaghnañca | rā.ni.88
latākastūrikāyam| latākastūrī| hiṃ muṣakadānā| bhā.u.vājī.ci. | "latākastūrikāpi
ca|" ca da.vā.vyā.ci.mahā sugandha taile | "kaṅkolakāguhyalatā|" kāṣṭhahārivādyām | rā.ni.7.12
mañjiṣṭhāyām | ca.sū.27. | ca.da.gabhodhikāre
dūrvāyām | ca.sū.27. | rasa.ra.mā.vraṇa.ci.
"kālīya kalatākha reśmi |" priyaṅgau | śama | vā.
u.57. | ca da. garbhādhikāre | ca.da.vraṇa.śodhaci.
atisārivāyāṃ| bhā.pū. 1ma. | See anantā
jyotiṣmatīlatāyāṃ | latākaiṭakī | vā.cyā.damamūlādi taile | sūkṣmāyām̐ | dhama | baṃtayūthikāyām
jātīpuṣpavace | raktapāṭalagrahe | he. nigha. | mādhavīlatāyāṃ | me.| bam̐caśera, chāyām̐ | rā.ni.7.6
latākarañjaḥ| puṃ | vallīkarañje | latākaṇṭakāṃ | vas. sāgaragoṭī | hiṃ kaṣṭakareṃja
tatparyāyāḥ, - duspaśaḥ vīrākhyaḥ vañjabījakaḥ
kuberākṣī ghanadākṣā kaṣṭaphalaḥ | guṇāḥ,-"latākarañjapavantu kaṭuṣṇaṃ kaphavātanut | tadījaṃ
dīpanampathyaṃ śūlagulmavyathāpahanam ||” rā.ni.88.
latākastūrikā (rī)| strī | (Hibiskhanāmakhyātadrave | gatākastūrī, kāna kastūrī
hiṃ musakadānā| tam̐ takīlaphabasū, kardaeveja
tā. kaṭaṃkastūrī | dā. kasturivecca | tatparyāyo,
-kaṭuḥ dadhikhademajā | guṇāḥ- "latākastūrikā
tiktā khādī baṇā himā laghuḥ | cakṣuṣyā chedī
śle prahṛṇāvaktrā ladaurīmahat ||” bhā. | śītalā
vastiśodhanī ca| su.sū.4680.
latāṅgī| strī | karkaṭabhṛṅgā| kākar̤āśṛṅgo
he. nigha.
latājihvaḥ | puṃ | sarpe | bha.mā.
latātakaḥ | puṃ | tālavace | gilapucche | śa.mā.
latāśākhavace | vikā.
First 35 of 135 passages. Read on
Linked texts (11)
- Siddhayoga (Vṛndamādhava) — Vṛnda, Sanskrit
- Vaidyakaśabdasindhu (Umeścandra Gupta) — Umeścandra Gupta, Sanskrit
- Siddhayoga (Vṛndasuni) — Vṛndasuni, Sanskrit
- Bhāvasvabhāva — Mādhavadeva 1688, Sanskrit
- Kaiyadevanighaṇṭu (Pathyāpathyavibodhaka) — Kaiyadeva, Sanskrit
- Vaidyanighaṇṭu (Keyadeva) — Keyadeva, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha, Sanskrit
- Bhojanakutūhala — Raghunātha Miśra, Sanskrit
- Dravyaguṇa rājavallabha — Nārāyaṇadāsa Kavirāja, Sanskrit
- Paryāyaratnamālā — Mādhavakara, Sanskrit
- Dravyaguṇasaṃgraha — Cakrapāṇidatta, Sanskrit