Pramāṇa · Search · About · API

Acarabhushana 7.p1

Ācārabhūṣaṇa 7.p1

Language
Sanskrit

7.p1

mādhavīye'triḥ—mukhe paryuṣite nityaṃ bhavatyaprayato naraḥ
tadā''rdrakāṣṭhaṃ śuṣkaṃ vā bhakṣayeddantadhāvanam || iti
vyāso'pi—prakṣālya hastau pādau ca mukhaṃ caṃ susamāhitaḥ
dakṣiṇaṃ bāhumuddhṛtya kṛtvā jānvantarā tataḥ || iti
viṣṇuḥ—kaṇṭakīkṣīravṛkṣotthaṃ dvādaśāṅgulasaṃmitam
kaniṣṭhāṅgulivatsthūlaṃ parvārdhakṛtakūrcakam
dantadhāvanamuddiṣṭaṃ jihvollekhanikā tathā
susūkṣmaṃ sūkṣmadantasya samadantasya madhyamam
sthūlaṃ viṣamadantasya trividhaṃ dantadhāvanam
dvādaśāṅgulikaṃ vipre kāṣṭhamāhurmanīṣiṇaḥ
kṣatraviṭśūdrajātīnāṃ navaṣaṭcaturaṅgulam | iti
gṛhyapraśne-audumbareṇa dantānprakṣālayate | annādyāya vyūhadhvaṃ dīrghāyutvāya vyūhadhvaṃ brahmavarcasā vyūhadhvaṃ dīrghāyurahamannādo brahmavarcasī bhūyāsamiti | iti | udumbareṇa kāṣṭhena dantānprakṣālayate prakarṣeṇa śodhayatyannādyāyetyaneneti mātṛdattaḥ | bhaṭṭojidīkṣitāhnika āśvalāyano'piudumbareṇa vāksiddhirbhavetplakṣyeṇa vai dhanam | iti
mādhavīye'ṅgirāḥ—bhakṣayetprātarutthāya vāgyato dantadhāvanam | iti
prakṣālya bhakṣayetpūrvaṃ prakṣālyaiva tu saṃtyajet
udaṅmukhaḥ prāṅmukho vā kaṣāyaṃ tiktakaṃ tathā
prātarbhuktvā ca yatavāgbhakṣayeddantadhāvanam | iti
āyurbalaṃ yaśo varcaḥ prajāḥ paśuvasūni ca
brahma prajñāṃ ca medhāṃ ca tvaṃ no dhehi vanaspate || iti
dakṣiṇābhimukho nādyānnīlaṃ dhavakadambakam | iti
na bhakṣayecca pālāśaṃ kārpāsaṃ śākameva ca
etāni bhayayedyastu kṣīṇapuṇyaḥ sa jāyate || iti
pratipaddarśaṣaṣṭhīṣu caturdaśyaṣṭamīṣu ca
navamyāṃ bhānuvāre ca dantakāṣṭhaṃ vivarjayet || iti
yamo'pi--caturdaśyaṣṭamī darśa(rśaḥ) pūrṇimā saṃkrabho raveḥ
eṣu strītailamāṃsāni dantakāṣṭhaṃ ca varjayet || iti
śrāddhe janmadine caiva vivāhe'jīrṇadoṣataḥ
vrate caivopavāse ca varjayeddantadhāvanam || iti ca
vyāso'pi - śrāddhe yajñe ca niyamānnādyātproṣitabhartṛkā
śrāddhakarturniṣedho'yaṃ na tu bhoktuḥ kadācana
alābhe dantakāṣṭhānāṃ niṣiddhāyāṃ tithau tathā
apāṃ dvādaśagaṇḍūṣairvidadhyāddantadhāvanam || iti
tyaktvā gaṇḍūṣaṣaṭkaṃ dvirapi kuśamṛte deśinīmaṅgulībhiḥ| iti| uktakāṣṭhābhāve tu pratiṣiddhadine vā'pi dvirgaṇḍūṣaṣaṭkaṃ dvādaśa gaṇḍūṣāḥ
kāryā ityarthaḥ| deśinīkuśavarjyamaṅgulībhirveti taṭṭīkāyām| saṅgharmatattve'pi-gaṇḍūṣairbhānusaṃkhyaistṛṇadalanicayairmadhyayā cāsya śuddhiḥ| iti
atra tṛṇaṃ bhūtṛṇaṃ grāhyam| tathā ca bhāvaprakāśe nighaṇṭaubhūtṛṇaṃ tu bhavecchatrā mālātṛṇakamityapi
vidāhi dīpanaṃ rūkṣamanetryaṃ mukhaśodhanam|| iti
ācāraratne skānde prabhāsakhaṇḍevarjite divase devi gaṇḍūṣāścaiva ṣoḍaśa
tattatpatraiḥ sugandhairvā kārayeddantadhāvanam|| iti
atra tattatpatrairnāmatintiṇīveṇupṛṣṭhe ca āmranimbau tathaiva ca
apāmārgaśca bilvaśca arkaścaudumbarastathā
badarītindukāṃstvete praśastā dantadhāvane|| iti
sarve kaṇṭakinaḥ puṇyā kṣīriṇaśca yaśasvinaḥ
iti ca kramādācārārke nṛsiṃhapurāṇasya nāradasya ca vacanayoruktavṛkṣapatrairiti bodhyam| sugandhairiti patraparatve damanakādipatrāṇi| cūrṇaparatve vaidyaśāstraprasiddhameva tattatheti vivekaḥ| ācāraratne yamaḥmadhyāhnasnānavelāyāṃ yo bhakṣedantadhāvanam
nirāśāstasya gacchanti devatāḥ pitarastathā|| iti
vistarastu tatraiva mādhavīye ca jñeyaḥ

Linked texts (9)