Ahnikaprakasha 8.p53
Āhnikaprakāśa 8.p53
- Language
- Sanskrit
8.p53
niṣatī hantakāreṇa manuṣyāṃstarpayedatha | kuśasya madhyadeśena nṛtīrthena hyudaṅmukhaḥ || nṛtīrthaṃ manuṣyatīrthaṃ, tacca kaniṣṭhāmūlātmakam | evaṃ ca hantakāreṇeti svarasāt sanakastṛpyatu tasyaitadudakam hantetyādivākyaracanā manuṣyatarpaṇe siddhyati | atrāsmādvacanāt udaṅ manuuṣyāṃstarpayeteti pūrvodāhṛtavākyāccodaṅmukhatā | manuṣyāṇāmeṣā diśyā pratīcītiśrutisvarasātprasaṅmukhatā'pi | tenānayordiśorvikalpaḥ | atra devān brahmarṣīṃśceti prāgudāhṛtakūrmapurāṇavākye brahmarṣipadasya manuṣyopalakṣaṇatvānma̍nuṣyatarpaṇamapi yavaiḥ kāryam | devān brahmaṛṣīnsarvāṃstarpayedakṣatodakaiḥ | iti padmapuṇe'bhidhānāt devarṣimanuṣyatarpaṇe yavā niyatā iti kalpatarurapi | viṣṇupurāṇe, śucivastradharaḥ snāto devarṣipitṛtarpaṇam | teṣāmeva hi tīrthena kurvīta susamāhitaḥ || teṣāṃ devarṣipitṝṇām | ṛṣitīrthaṃ ca aṅgulyagram | aṅgulyagramārṣamitidevalasmaraṇāt | ṛṣitarpaṇe tu kutracitprayoge nivītitvaṃ kutracidupavītitvam | tacca tattatprayoge vakṣyate | yatra ca prayoge ṛṣitarpaṇe viśeṣo noktastatropavītitvanivītitvayorvikalpaḥ | atra pitrāditrikamātrāditrikamātāmahāditrikamātāmahyāditrikatarpaṇakramastu yatra prayoge yathoktastatra tathaiva grāhyaḥ | yatra tu prayoge kramo noktastatra ubhayasya dṛṣṭatvādaicchiko grāhyaḥ | paiṭhīnasiḥ, sanāmagotragrahaṇaṃ puruṣaṃpuruṣaṃ prati | tilodakāñjalīṃstrīṃstrīṃnuccairuccairvinikṣipet || yājñavalkyaḥ, gotranāmasvadhākāraistarpayedanupūrvaśaḥ | iti | nāmagrahaṇe viśeṣamāha baudhāyanaḥ, śarmāntaṃ brāhmaṇasyoktaṃ varmāntaṃ kṣatriyasya ca | guptāntaṃ caiva vaiśyasya dāsāntaṃ śūdrajanmanaḥ || yamaśca, śarmā devaśca viprasya varmā trātā ca bhūbhujaḥ | bhūtirguptaśca vaiśyasya dāsaḥ śūdrasya nāmataḥ || gobhilaḥ, gotra svarāntaṃ sarvatra gotrasyākṣayyakarmaṇi | gotrastu tarpaṇe proktaḥ karttā evaṃ na muhyati || sarvatraiva pitaḥ proktaṃ pitā tarpaṇakarmaṇi | piturakṣayyakāle tu akṣayyaṃ tṛptimicchatā || śarmannarghyādike proktaṃ śarmā tarpaṇakarmaṇi | śarmaṇo'kṣayyakāle tu pitṛṇāṃ dattamakṣayam || viṣṇupurāṇaṃ, devapūrvaṃ narākhyaṃ syāt śarmavarmādisaṃyutam
Linked texts (2)
- Ācārasāra (Gadādhara) — Gadādhara (Pāraskara commentator), Sanskrit
- Śrāddhadīpa — Divyasiṃha Mahāpātra 1640, Sanskrit