Pramāṇa · Search · About · API

Acararka (Divakarabhatta) 5.1-5

Ācārārka (Divākarabhaṭṭa) 5.1-5

Language
Sanskrit

5.1-5.1

vaca tatomātāmahānāṃcakramaeṣacatarpaṇe atrabahvṛceśvara sātpārvaṇavidhānamevanatvekoddiṣṭavidhānam sa
patnamātuktakevalāyāapibhavati kuryānmātarijīvatyāṃpitāmahyānvatarpaṇaṃ pitṛpatnyaḥpramītāsyustarpa
yetkevalāśvatāitiśākalarṣivacanāt hemādrausaṃgrahe tātāṃbātritayaṃsapatnajananīmātāmahāditrayaṃsastri
strītanayāditātajananīsvabhrātaraḥsastriyaḥ tātāṃbātmabhaginyapatyadhavayugjāyāpitāsadguruḥ śiṣyā
ptāḥpitaromahālayavidhau tīrthetathātarpaṇe asyārthaḥ janakāditrayaṃjananyāditritayaṃsapatnamātāmātā
maha़ditrayaṃsastri sapatnīkaṃtāṃtajananīsvabhrātaraḥ pitṛvyamātulasodarāḥsapatnīkāḥ tātāṃbātmabhaginī
pitṛmātṛsvabhaginīsāpatyāsadhavācajāyāpitāśvaśuraḥ śeṣaṃsugamam atrānyavarṇānāṃśivyāptā
dināprasaktajaladānaṃniṣedhati yogayājñavalkyaḥ savarṇebhyojanaṃdeṃ yaṃ nānyavarṇebhyaevaceti tarpaṇapra
kāramāha vasiṣṭhaḥ saṃbaṃdhamanukīrtyai vanāmagotramanaṃtaraṃ vasvādi rūpaṃsaṃkīrtya svadhākāreṇatarpayet svadhā
śabdottaraṃnamaḥ śabdopivācyaḥ saṃbaṃdhanāmagotreṇa svadhāṃte canamo namaḥ vasvādi rūpaṃsaṃkīrtyatarpaye tsitṛ
pūrvakamitismṛtisaṃgrahāt nāmagrahaṇeviśeṣamāha baudhāyanaḥ śarmāntaṃbrāhmaṇasyoktaṃvarmāntaṃkṣatriya
syatu guptāntaṃcaivavaiśyasyadā sāṃtaṃśūdrajanmanaḥ caturṇāmapivarṇānāṃgotratvepitragotratā pitṛgotraṃku
mārīṇāmṛḍhānāṃbhartṛgotrateti strīṇāṃdāṃtaṃnāma jñeyam strīṇāṃdāṃtanāmanirdeśeditigobhilasūtrāt
atraikahastenatoyenayaḥkuryātpitṛtarpaṇam pitaronagrasaṃnidevatāitismṛtivacanādekahastenatarpaṇasyaga

5.1-5.2

rhitatvātsavyānvāraṃbhamāha vṛddhayājñavalkyaḥ anvārabdhenasavyenapāṇinādakṣiṇenatu savyottarābhyāṃpā
ṇibhyāṃsavyathātarpaṇaṃbhavediti atrapūrvārdhebahūnāṃmātṛsuttarārdhamanyānpratītibodhyaṃekāṃgavacanedakṣiṇaṃpratī
yādanādeśaityāśvalāyanasūtrāttaṣāṃ kevaladakṣiṇogaprasakto anvāraṃbhatikartavyatāyāḥ sūtrānuktāyāḥ
athavirothenasmṛtitograhaṇebādhakābhāvāt smṛtimūlatīrthagrahaṇādeīnukūlasaṃmatatvāccajaladānasaṃkhyātūktā
viṣṇupurāṇe dvetvarṣīṇāṃyathānyāyaṃsakṛccāpiprajāpateḥ pitṝṇāṃprīṇanārthāyatrirāpaḥpṛthivīpataiti dadyā
dityuttareṇānvayaḥ vyāsenāpyuktā ekaikamaṃjaliṃdevādauhautusanakādayaḥ arhaṃtipitarastrīṃstrīṃstriyaekai
kamaṃjalimiti atrasanakādayaityanenaṛṣayovivakṣitāḥ yogināṃāśvalāyanabhinnāmatisanakādīnāṃ
ṛṣiṣuparigaṇitatvāt aṃjalirjaladānaṃpūrvavākyaikavākyatvāt|| kāsāṃcitstrīṣuviśeṣamāhasāṃkhyāyanaḥ
mātṛmukhyāstuyāstistrastāsāṃ trīṃstrīnjalāñjalīn sapatnācāryapatnīnāṃhaudaudyājjalāṃjalīiti
sapatnīsapatnamātā ācāryastuupanīyadadṛdvedamacāryaḥ saudāhṛtaiti lakṣaṇoktastasyapatnīpratyaṃjalidravya
bhedānamaṃtrāvṛttiḥsaṃdhyārghyadānavat etaccatarpaṇaṃjalenakārya udakenodakaṃdadyātpitṛbhyaścakadācana uttīryyacaśu
caudeśekuryādudakatarpaṇamiti śaṃkhokteritikecit tannaārdravāsājalekuryādinipūvaioktahārītavacanavirodhā
t śaravavacanaṃtuśuṣkavastrasravatājalenadeyamitiparamunneyaṃ hārītaḥ vasitvāvasanaṃśuṣkaṃsthalevistīrṇabarhiṣi
vidhijñastarpaṇaṃkuryānnapātreṣukadācana pātrādvājalamādāyaśuṣkepātrāṃtarekṣipet jalapūrṇeyavāgartena

5.1-5.3

sthaletuvivarhiṣīti pātramāhapitāmahaḥ hemyarūpyamayaṃpātraṃtāmraṃkāṃsyasamudbhavam pitṝṇāṃtarpaṇepātraṃ
mṛnmayaṃtuparityajediti marīciḥ sauvarṇenatupātreṇatāmrairaupyamayenavā auduṃbareṇakhaṅgenapitṝṇāṃdattama
kṣayamiti yogayājñavalkyaḥ yaduddhṛtaṃniṣiṃcettutilāṃsmiśrayyejjale atānyathātusavyenatilāṃdhā
tyāvicakṣaṇairiti anyathānutsṛtenatarpaṇaityarthaḥ aṃgirāḥ mārjanaṃtarpaṇaṃśrāddhaṃnakuryādvāridhārayā
kurvītayadimūḍhātmāroravaṃnarakaṃvrajediti athatilatarpaṇaniṣedhaḥ marīciḥ saptamyāṃbhānuvārecagṛheja
nmadinettathā bhṛtyaputrakalatrārthīnakuryāttilatarpaṇaṃ atrabhṛtyādikāmasyaiviniṣedhonatvakāmasyeti
saṃgrahe naṃdāyāṃmārgavadinekṛttikāsamaghāsuca|| bharaṇyāṃbhānuvārecagajacchāyāhvayetatheti baudhāya
naḥ vivāhecopanayanecaulesratiyathākramam varṣamardhaṃtadarthaṃcanetyeketilatarpaṇamiti ekemukhyāḥ
pratiprasavamāhakātyāyanaḥ uparāgepituḥśrāddhepāte,māyāṃ casaṃkrame niṣedhepīhasarvatratilaistarpaṇamāca
ret piturgṛhaṇaṃmānnāderupalakṣaṇaṃ sarvatraniṣedheprāptauparāgādiṣvaprati prasrūyataitibhāvaḥ gargaḥ kṛṣṇaibhā
drapademāsiśrāddhaṃpratidinaṃbhavet pitṝṇāṃpratyahaṃkāryaṃniṣiddhāhipintarpaṇaṃ pṛthvīcaṃdrodaye tīrtheniśi
viśeṣeṇagaṃgāyāṃpretapakṣake niṣiddhepidinekuryāttarpaṇaṃtilamiśritaṃ atratīrthagrahaṇenaivagaṃgāprāptaupunargaṃgā
grahaṇaṃ sarvadā atilaprāptyarthaṃ tarpaṇāṃtevasanāṃjalirdeyaḥ tanmaṃtraścaprayogevakṣyate yogayājñavalkyaḥ vastra
niṣpīḍitaṃtoyaṃsnātasyocchiṣṭabhāgināṃ bhāgadheyaṃśrutiḥ prāhatasmānniṣpīḍayetsthale annaprakiraṇasyā

5.1-5.4

pyapasavyenapīḍanaṃ smṛtyaṃtare vastraṃcaturguṇīkṛtyapīḍayejjaladbahiḥ vāmaprakoṣṭhenikṣipyadvirācamya
śucirbhavet anyatranikṣipedyastu pitṛhācopajāyate snānavastraṃtarpaṇātprāṅnaniṣpīḍayet tadāhavṛddha
yogī yāvaddevānṛṣīṃścaivapitṝṃścāpinatarpayet tāvannapīḍayedvastraṃyenasnātobhavennaraiti tarpaṇāka
raṇepratyavāyaśrutiḥ purāṇasamuccaye devatāṃścamunīṃścaivapitṝbhyohinatarpayet devādīnāmṛṇībhūtānara
kaṃsavrajedatheti śākalaḥ tarpaṇaṃnityakaṃ kuryādbrahmayajñapuraḥsaram grahaṇādinimitteṣubrahmayajñaṃvinābha
vediti smṛtisāre jalāṃtetiladarbhaṃstiyonuṣṭhānāyayācate nānuṣṭhānaphalaṃtasya dāturevahitatphalami
ti brahmayajñādaukravyādismaraṇaṃnakuryādityāha bhagavān nacasmaredṛṣicchaṃdaḥśrāddhevaitānikemakhe brahma
yajñenavaitadvattayokāraṃtuvarjayet kārikāyāṃ darbhānvistīryyaśacaudeśe prāgagrānnāstṛṇātyatha darbheṣūpaviśe
tkarmaṇyatraprāṅmukhaevasan kṛtvopasthaṃkaresavyeuttāneprāgdigaṃgulau pavitresthāpayedukteprāgagredakṣiṇe
natu nyaṃcaṃprāgaṃgulaṃtenasaṃdadhyāddakṣiṇaṃ karaṃ oṃ pūrvāvyāhṛtīstisraḥ samagrāścasakṛdvadet pacchastya

5.1-5.5

rdharcaśaḥ sarvāṃ sāvitrīṃ trirvadedatha ṛgvidhāne agnimīḷe japetsūktaṃ pāpaghnaṃ śrīkaraṃ param pārāyaṇaphalaṃ tasya devānāṃ syātsa hastaśa iti atha brahmayajñaprayogaḥ vedapuruṣāya nama iti pradakṣiṇīkṛtyāsane upaviśya dvirāmacamya prāṇānāyamya mamopāttaduritakṣayadvārā śrīparameśvaraprītyarthaṃ brahmayajñena yakṣye iti saṃkalpya pṛthivīti maṃtra vyahṛdasividyame pāpmānamamṛtātsatyamupaimīti maṃtreṇāpa upaspṛśya vāmajānūpari dakṣiṇaṃ pādaṃ nidhāya sthalasaṃkoce vāmapādopari dakṣiṇāṃguṣṭhaṃ nidhāya dakṣiṇajānuni kuśapavitradarbhaṃ prāgaṃgulisamuttānaṃ savyapāṇiṃ nidhāya tadupari dakṣiṇaṃ pāṇiṃ prāgaṃgulimeva̍nyaṃcaṃ nidhāya vyāhṛtipūrvāṃpacchorddharcaśaḥ sarvāṃ sāvitrīṃ paṭhitvā oṃ bhūrbhuvaḥ svaḥ tatsaviturvareṇyaṃ || bhargo devasya dhīmahi || dhiyo yo naḥ pracodayāt || oṃ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi || dhiyo yo naḥ pracodayāt || oṃ tatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāt || oṃ agnimīḷe purohitaṃ yajñasya devamṛtvijaṃ || hotāraṃ ratnadhātamaṃ || agniḥ pūrvebhirṛṣibhirīḍyo nūtanairuta || sa devām̐ eha vakṣati || agninā rayimaśnavatpoṣameva dive dive || yaśasaṃ vīravattamaṃ || agne yaṃ yajñamadhvaraṃ viśvataḥ paribhūrasi || sa iddeveṣu gacchati || agnirhotā kavikratuḥ satyaścitraśravastamaḥ || devo devebhirāgamat

Linked texts (6)