Danamayukha 1.p9
Dānamayūkha 1.p9
- Language
- Sanskrit
1.p9.1
atha paribhāṣā | vāmanapurāṇe, sarvamaṅgalamaṅgalyaṃ vareṇyaṃ varadaṃ śubham | nārāyaṇaṃ namaskṛtya sarvakarmāṇi kārayet || bhaviṣye, saṅkalpena vinā vipra yatkiñcit kurute naraḥ | phalaṃ vā'lpālapakaṃ tasya dharmasyārddhakṣayo bhavet || vasiṣṭhaḥ, japahomopavāseṣu dhautavastradharo bhavet | alaṅkṛtaḥ śucirmaunī śraddhāvān vijitendriyaḥ || yājñavalkyaḥ, yadi vāgyamalopaḥ syājjapyādiṣu kathañcana | vyāharedvaiṣṇavaṃ mantraṃ smared vā viṣṇumavyayam || sa eva, raudrasvinnāsurān mantrāṃstathā caivābhicārikān | vyāhṛtyālabhya cātmānamapaḥ spṛṣṭvānyadācaret || kātyāyanaḥ, pitryamantrānudravaṇe ātmālambhe'vamokṣaṇe | adhovāyusamutsarge prahāse'nṛtabhāṣaṇe || mārjāramūṣakasparśe ākruṣṭe krodhasambhave | nimitteṣveṣu sarveṣu karma kurvannapaḥ spṛśet || ātmālambho hṛdayasparśaḥ | sa ca karmaṇi vihita iti kecit | smṛtyarthasāre, kartraṅgānāmanuktau tu dakṣiṇā'ṅgaṃ bhavet tathā || chandogapariśiṣṭe, yatra diṅniyamo nāsti japādiṣu kathañcana | tisrastatra diśaḥ proktā aindrī saumyā'parājitā || tatraiva, āsīna ūrdhvaḥ prahvo vā niyamo yatra nedṛśaḥ | tadāsīnena karttavyaṃ na prahvena na tiṣṭhateti || tathā, pañcāśadbhirbhaved brahmā tadarddhena tu viṣṭaraḥ | dakṣiṇāvarttako brahmā vāmāvarttastu viṣṭaraḥ || tathā, anantargarbhiṇaṃ sāgraṃ kauśaṃ dvidalameva ca | prādeśamātraṃ vijñeyaṃ pavitraṃ yatrakutracit || tathā, sadopavītinā bhāvyaṃ sadā baddhaśikhena ca | viśikho vyupavītaśca yat karoti na tat kṛtam || viṣṇudharmottare, mantreṇoṅkārapūtena svāhāntena vicakṣaṇaḥ |
1.p9.2
svāhāvasāne juhuyāddhyāyan vai mantradevatām || brāhme, śamīpalāśanyagrodhaplakṣakaṅkotodbhavāḥ | aśvatthodumbarau bilvaścandanaḥ saralastathā || nālaśca devadāruśca khādiraśceti yājñikāḥ || karmapradīpe, nāṅgulādadhikā kāryā samid sthūlatayā kvacit | na viyuktā tvacā caiva na sakīṭā na pāṭitā || prādeśānnādhikā nonā na tathā syād viśārivakā | na savarṇā samid kāryā homakarmasu jānatā || tathā, prāgagrāḥ samidho grāhyā akharvā neṣṭapāṭitāḥ | kāmyeṣu vaśyakarmādau viparītā jighāṃsataḥ || viśīrṇā vidalā hrastrā vakrā bahuśirāḥ kṛśāḥ | dīrghāḥ sthūlā ghuṇairjuṣṭāḥ karmasiddhivināṃśakāḥ || vāyupurāṇe, kaṇḍanaṃ peṣaṇaṃ caiva tathaivollekhanaṃ tathā| sakṛdeva pitṝṇāṃ syāddevānāṃ tat trirucyate|| bhaviṣyatpurāṇe, bhūmau sthitena pātreṇa viṣṭabdhena ca pāṇinā | vāmena yaduśārdūla nāntarikṣe tu hūyate || dhanāyurddhārarekhāsu somatīrthaṃ tu madhyamam | lājādihavanaṃ tena karttavyaṃ vapanaṃ tathā || vapanaṃ nirvvāpaḥ | kātyāyanaḥ, pāṇyāhutirdvādaśaparvapūrikā rasādinā cet sruci parvapūrikā ❉ daivena tīrthena tu hūyate haviḥ svaṅgāriṇi svarciṣi tacca pāvakai || yo'narciṣi juhotyagnau vyaṅgāreṇi ca mānavaḥ | mandāgniromayāvī ca daridraścaiva jāyate || tasmāt samiddhe hotavyaṃ nāsamiddhe kathañcana | ārogyamicchatā''yuśca śriyamātyantikīṃ tathā || juhuyuśca hute caiva pāṇiśūrpasruvādibhiḥ| na kuryādagnidhamanaṃ kuryāt tu vyajanādinā || mukhenaiva dhamedagniṃ mukhāddheṣo'dhyajāyata | nāgniṃ mukheneti tu yallaukike yojayanti tat ||
1.p9.3
bahvṛcapariśiṣṭe, athābudhaḥ sadhūme tu juhuyādyo hutāśane | yajamāno bhavedandhaḥ saputra iti ca śrutiḥ || iti paribhāṣāprakaraṇam || mātsye, homo grahādipūjāyāṃ śatamaṣṭottaraṃ bhavet | aṣṭāviṃśatiraṣṭau vā yathāśakti vidhīyate || gṛhyapariśiṣṭe, bahvalpaṃ vā svagṛhyoktaṃ yasya karma prakīrtitam | tasya tāvati śāstrārthe kṛte sarvaṃ kṛtaṃ bhavet || pravṛttamanyathā kuryādyadi homāt kathañcana | yatastadanyathābhūtaṃ tata eva samāpayet || anyathābhūtaṃ viparyastam | chandogapariśiṣṭe, yannā''mnātaṃ svaśākhāyāṃ pārakyamavirodhi yat | vidvadbhistadanuṣṭheyamagnihotrādikarmavat || samāpte yadi jānīyānmamaitadayathākṛtam | tāvadeva punaḥ kuryānnāvṛttiḥ sarvakarmaṇaḥ || pradhānasyākriyā yatra sāṅgaṃ tatkriyate punaḥ | tadaṅgasyākriyāyāṃ tu nāvṛttirna ca tatkriyā || tathā, darbhāḥ kṛṣṇājinaṃ mantrā brāhmaṇā haviragnayaḥ | ayātayāmānyetāni niyojyāni punaḥ punaḥ || laghuhārītaḥ, citau darbhāḥ pathi darbhā ye darbhā yajñabhūmiṣu | staraṇāsanapiṇḍeṣu ṣaṭ kuśan parivarjayediti || brāhme, yathoktavastavasampattau grāhyaṃ tadanukāri yat | yavānāmitra godhūmā vrīhīṇāmiva śālayaḥ || ājyaṃ dravyamanādeśe juhotiṣu vidhīyate | mantrasya devatāyāśca prajāpatiriti sthitiḥ|| anādeśe avidhāne | prājāpatyamantraḥ samastavyāhṛtayaitimadanaḥ | smṛtyantare'pi, na vyāhṛtyā samaṃ huta iti || gāruḍe, praṇavādi namo'ntaṃ ca caturthyantaṃ ca sattama | devatāyāḥ svakaṃ nāma mūlamantraḥ prakīrttitaḥ || viṣṇudharmottare, dadhyalābhe payaḥ kāryya madhvalābhe tathā guḍaḥ |
1.p9.4
ghṛtapratinidhiṃ kuryyāt payo vā dadhi vā nṛpa || sarvābhāve yavaḥ pratinidhiriti paiṭhīnasinoktam | baudhāyanaḥ, palāśāravatthakhadirarauhitakaudumbarīṇāmidhamāstadalābhe sarvavanaspatīnām || baudhāyanaḥ, ājyahomeṣu sarveṣu gavyameva bhaved ghṛtam | tadalābhe mahiṣyāstu ājamāvikameva ca || tadalābhe tu tailaṃ syāttadalābhe tu jārttilam | tadabhāve tu kausumbhaṃ tadabhāve tu sārṣapam || yājñavalkyaḥ, ārṣaśchandaśca daivatayaṃ viniyogaṃ tathaiva ca|veditavyaṃ prayatnena brāhmaṇaṃ ca viśeṣataḥ | aviditvā tu yaḥ kuryyādyājanādhyayanaṃ japam|homamantarjalādīni tasya vā'lpaṃ phalaṃ bhavet || ādityapurāṇe, suvarṇaṃ rajataṃ muktā rājāvarttaṃ pravālakam|ratnapañcakamākhyātaṃ śeṣaṃ vastu bravīmyaham| smṛtyantare tu, kanakaṃ kuliśaṃ nīlaṃ padmarāgaṃ ca mauktikam|etāni pañca ratnāni ratnaśāstravido viduriti||tatraiva, abhāve sarvaratnānāṃ hema sarvatra yojayet || viṣṇudharmottare, gāyatryā''dāya gomūtraṃ gandhadvāreti gomayam | āpyāyasveti ca kṣīraṃ, dadhi krāvṇeti vai dadhi || tejo'si śukramityājyaṃ devasya tvā kuśodakam | ebhistu pañcabhiryuktaṃ pañcagavyamiti smṛtam || madanaratne kātyāyanaḥ, ājyaṃ kṣīraṃ madhu tathā madhuratrayamucyata iti || brāhme, aśvatthodumbaraplakṣacūtanyagrodhapallavāḥ | pañcabhaṅgā iti proktāḥ sarvakarmasu śobhanāḥ || pañcabhaṅgāḥ pañcapallavāḥ | catuḥsamaṃ gāruḍe, kastūrikāyā dvau bhāgau catvāraścandasya ca | kuṅkumasya trayaścaiva śaśinaśca catuḥsamam || śaśī karpūraḥ | karpūraṃ candanaṃ darpa kuṅkumaṃ ca samāṃśakam |
1.p9.5
sarvagandhamiti proktaṃ samastasuravallabham || darpaḥ kastūrī || tathā, karpūramaguruścaiva kastūrī candanaṃ tathā | kaṅkolaṃ ca bhavedebhiḥ pañcabhiryakṣakarddamaḥ || chandogapariśiṣṭe, kuṣṭhaṃ māṃsī haridre dve murā śaileyacandanam | vacā campakamustaṃ ca sarvvauṣadhyo daśa smṛtāḥ || pādme, ikṣavastṛṇarājaṃ ca niṣpāvājājidhānyakam | vikāravacca gokṣīraṃ kusumrbhaṃ kuṅkumaṃ tathā || lavaṇaṃ cāṣṭamaṃ tatra saubhāgyāṣṭakamucyate || tṛṇarājastālastatpātram | ajājī jīrakam | viṣṇudharmottare, muktāphalaṃ haritaktaṃ vaidūryyaṃ padmarāgakam | puṣparāgaṃ ca gomedaṃ nīlaṃ gārutmataṃ tathā || pravālamuktāyuktāni mahāratnāni vai nava || skānde, dadhi kṣīramathājyaṃ ca mākṣikaṃ lavaṇaṃ guḍaḥ | tathaivekṣurasaśceti rasāḥ proktā manīṣibhiḥ || bhaviṣyatpurāṇe, āpaḥ kṣīraṃ kuśāgrāṇi dadhyakṣatatilāstathā | yavāḥ siddhārthakāśceti hyarthyo'ṣṭāṅgaḥ prakīrttitaḥ || tatraiva, suvarṇaṃ rajataṃ tāmramārakūṭaṃ tathaiva ca | lohaṃ trapu tathā sīsaṃ dhātavaḥ sapta kīrttitāḥ || pañcarātre, rajāṃsi pañcavarṇāni maṇḍalā'rthaṃ hi kārayet | śālitaṇḍulacūrṇena śuklaṃ vā yavasambhavam || raktaṃ kusumbhasindūragairikādisamudbhavam | haritālodbhavaṃ pītaṃ rajanīsambhavaṃ tathā|| kṛṣṇaṃ dagdhayavaiḥ, haritaṃ pītakṛṣṇavimiśritam | rajanī haridrā | bhaviṣyatpurāṇe, dūrvvā yavāṅkuraścaiva vālakaṃ cūtapallavāḥ | haridrādvayasiddhārthaśikhipatroragattvacaḥ || kaṅkaṇauṣadhayaścaitāḥ kautukā''khyā nava smṛtāḥ || iti nava kautukāni ||
1.p9.6
daśāṅgadhūpo madanaratne, ṣaḍbhāgakuṣṭhaṃ dviguṇo guḍaśca lākṣātrayaṃ pañca nakhasya bhāgāḥ ❊ harītakī sarjarasaḥ samāṃsībhāgaikamekaṃ trilavaṃ śilājam | ghanasya catvāri purasya caiko dhūpo daśāṅgaḥ kathito munīndraiḥ | śilājaṃ śaileyam | ghano muktā | puro guggulaḥ || bhaviṣyatpurāṇe viśeṣaḥ, anuktadravyatatsaṃkhyā devatāpratimā nṛpa | sauvarṇī rājatī tāmrī vṛkṣajā mārttikī tathā || citrajā
Linked texts (11)
- Vārāhītantra — Sanskrit
- Haribhaktivilāsa — Gopāla Bhaṭṭa Gosvāmin & Sanātana Gosvāmin 1535, Sanskrit
- Durgārcanasṛti — Sanskrit
- Dānasāgara — Ballālasena, Sanskrit
- Caturvargacintāmaṇi — Hemādri, Sanskrit
- Ṣoḍaśamahādānavidhi (Hemādri) — Hemādri, Sanskrit
- Dānakhaṇḍa — Hemādri, Sanskrit
- Jayasīṃhakalpadruma — Ratnākara 1688, Sanskrit
- Ācāraratna (Maṇirāma) — Maṇirāma 1630, Sanskrit
- Anūpavilāsa — Maṇirāma 1665, Sanskrit
- Smārtollāsa — Śivaprasāda 1580, Sanskrit